Кіріспе
Жапон әдебиетіндегі әдеби жанр. "Мен" романы (私小説, ватакуси сёсетсу) – жапон әдебиетіндегі әдеби жанр, автордың өміріндегі оқиғаларға сәйкес келетін, өзі туралы сырлы әңгімелерді бейнелейтін туындыларды қамтиды. Бұл жанр Мейдзи дәуірінде натурализмнің қабылдануына негізделіп қалыптасты және кейіннен Азияның басқа елдерінің әдебиетіне де әсер етті. Бұл жанр жеке тұлғаның күшті болуын және шектеусіз жазу стилін көрсетеді. "Мен" романының бастапқы мақсаты – қоғамның немесе автордың өмірінің жасырын жақтарын ашып көрсету болды.
The I novel (私小説, , ) is a literary genre in Japanese literature used to describe a type of confessional literature where the events in the story correspond to events in the author's life. This genre was founded based on the Japanese reception of naturalism during the Meiji period, and later influenced literature in other Asian countries as well. This genre of literature reflects greater individuality and a less constrained method of writing. From its beginnings, the I novel has been a genre that also is meant to expose aspects of society or of the author's life.
Шығу тегі
Алғашқы I романдар 1906 жылы Тосон Шимазаки жазған «Сынған өсиет» және 1907 жылы Катай Таяма жазған «Футон» (Жамылғы) деп саналады. Мейдзи дәуіріндегі жас ғалымдар мұндай саясатқа қанағаттанбай, батыс әдебиеті мен философиясына жүз бұрды, содан кейін көркем әдебиетті қайта бағалауға кірісті. Бұл процесте маңызды рөл атқарған тағы бір белгілі ғалым – Фукузава Юкичи. Ол адамдардың теңдікпен дүниеге келетініне сенді. Ол сондай-ақ жеке адамның өзін-өзі құрметтеуінің, сонымен қатар ұлттық тәуелсіздік пен бостандықтың маңыздылығын баса көрсетті. Кейін Мейдзи ғалымдары жеке тұлғалықты қолдау идеясын құлшынмен қабылдады. 1889 жылы Мейдзи конституциясы қабылданды, ол императордың абсолютті және құдайға тән билігін, сондай-ақ «кокутай» (ұлттық сана) ұғымын атап көрсетті. Жапония ұлтшылдық дәуіріне енді. Жеке тұлғалық пен бостандыққа сенетін жас ғалымдар осы милитаристік және ұлтшылдық саясаттан көңілі толып, «ішкі әлемге жолға» бет бұрды. Осы кезеңдегі әдеби ахуалға романтизм, неоидеализм және индивидуализм үстемдік етті.
Тіл стилі
Жапон тілінде "мен" деген сөзді білдіретін бірнеше түрлі сөз бар; көбінесе, формальды "私" (watakushi) сөзі "мен" романында қолданылады. Кейбір туындыларда "мен" деген басқа да сөздер, мысалы, "boku" және "jibun" кездесуі мүмкін. Автор үшінші тұлғадағы жіктеулік есімдіктерді немесе аты аталған басты кейіпкерді (мысалы, "Адам емес" романындағы Йозо сияқты) пайдаланып, оқиғаны басқа біреудің өмірінен өткен оқиға ретінде немесе ойдан шығарылған оқиға ретінде беруі де мүмкін. Жанрдың атауы (Watakushi Shōsetsu) формальды "Watakushi" жіктеулік есімдігін қамтиды.
Негізгі ережелер
I роман жазудың бірнеше жалпы ережесі бар: Біріншісі және ең маңыздысы – I роман көбінесе бірінші тұлғадан баяндалады (содан I романның "Мен"-і пайда болады). I роман "шындық" санатында, ал ең маңызды құрылым – "джиджицу (шындық)" немесе "макото (шынайылық)". Бұл құрылым баяндауды "автордың өмір сүрген өмірімен" шектейді, ал ойдан шығарылған нәрсе туындыны шынайы немесе шындық деп санауға мүмкіндік бермейді. I романның "шындығы" үш жақтан анықталады. Біріншісі – автордың өмірі мен романдық оқиға арасындағы тікелей байланыс, бірақ шамалы айырмашылықтарға жол беріледі. Екіншісі – "ішкі шындық". I роман нақты фактілерді көрсетуден гөрі автордың нақты рухани хал-ахуалына көбірек назар аударады. Үшіншісі – оқырманның көзқарасы. I роман оқырмандарға табиғи және жоспарланбағандай сезім беруі керек. I роман – автор мен баяндаушы арасындағы шекараның нашарлаған, жартылай автобиографиялық туынды. Оқырман баяндаушы мен авторды бір адам деп қарауы тиіс. Creation Society мүшелері бастапқыда батыс әдебиетінен үйреніп, кейін жапондық I романына көшкен, себебі олар қолданыстағы өрнектеу тәсілдеріне қанағаттанбады және қазіргі әдеби өрнектің идеалдарына сәйкес келетін жаңа баяндау тәсілін дамытуға ұмтылды. Соңғы кезде қытай сыншылары Батыс мәдениетіне шектеулі қол жеткізілуі 4 мамыр жазушыларын тікелей байланыста болған жапондық I романына көшуге итермеледі деп мәлімдеді.