Кіріспе

Шығыс Үндістанда пайда болған жартылай классикалық жекпе-жек биі – Чау, сонымен қатар Чау деп те жазылады. Ол үш стильде кездеседі, олар орындалатын жерінің атымен аталады, яғни Батыс Бенгалияның Пурулия Чау, Жарханд штатының Сераикелла Чау және Одиша штатының Майурбхандж Чау. Бидің мазмұны жауынгерлік өнерді, акробатиканы және жеңіл атлетиканы мерекелік тақырыптармен байланыстырып, халық биінің сипатын алады, сонымен қатар шаивизм, шактизм және вайшнавизмдегі діни тақырыптармен құрылымдалған биге дейін жетеді. Костюмдер стильдеріне қарай әртүрлі болады, Пурулия және Сераикелла стильдерінде кейіпкерді көрсету үшін маскалар қолданылады. Кейбір зерттеушілер оны санскрит тіліндегі "Chadma" (алдау, жасыру) түбірімен байланыстырады, ал Ситакант Махапатра сияқты басқалары оның Одия тіліндегі "Chhauni" (әскери лагерь, қару-жарақ, жасырындық) сөзінен шыққандығын болжайды.

Чаудың ерекшеліктері

Чхау биі негізінен Жарханд, Батыс Бенгал және Одиша аймақтарындағы мерекелерде, әсіресе Чайтра Парва көктемгі мерекесінде орындалады, және бүкіл қоғамдық қауым оған қатысады. Солтүстік Одишадағы Чхау биінде би кезінде маскалар қолданылмайды, бірақ артистер сахнаға алғаш шыққанда, көрерменге таныстыру үшін қолданылады. Маска қолданатын Чхау биінің екі стилі би мен жауынгерлік өнердің түрлерін үйлестіреді, соның ішінде соқпақ шайқас техникалары (кель деп аталады), құстар мен жануарлардың ерекше қимыл-қозғалыстары (халис және топка деп аталады) және ауылдық үй шаруасының жұмыстарына негізделген қозғалыстар (уфлис деп аталады) бар. Чхау биінің (әсіресе Пурулия стилі) пайда болуында Пайка және Натуа ғана емес, сонымен қатар Нахни биі де Чхау биінің қазіргі бейнесін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Чхау биі әйелдердің қимыл-қозғалыстарын және жүріс-тұрысын негізінен Нахни биінен алады (Бхаттачарья, 1983, Чакраварти, 2001, Кишор, 1985). Чхаудағы әйелдер биінің элементтері Натья Шастрадан Ласья Бхаваның аспектілерін енгізеді, бұл би түріне әдемілік, сезімталдық және сұлулық сыйлайды, ал еркек биінің күшті қимылдары Шиваның тандва би стилімен байланысты (Бозе, 1991). Тандава мен ласьяның әртүрлі түсіндірмелері бар. Жоғарыда тандава мен ласьяның ең көп қабылданатын анықтамасын келтірдім. Бозе санскрит мәтіндеріндегі биді талдағанда ласья мен тандва арасындағы қарым-қатынас туралы пікірталасқа сын көзбен қарайды. Бозе, Мандакрантаға қараңыз.

Шаудың үш түрі

Сераикелла шауы Сераикела қаласында, Калинганың Гаджапати әкімшілігі тұсында қалыптасты, қазіргі Жарханд штатының Сераикела Харсаван ауданының әкімшілік орталығы, Батыс Бенгалия штатының Пурулия ауданындағы Пурулия шауы және Одиша штатының Майурбхандж ауданындағы Майурбхандж шауы – осылай дамыды. Үш түрдің ең басты айырмашылығы – маска тағу мәселесінде. Сераикелла және Пурулия шауы түрлері би кезінде маска киеді, ал Майурбхандж шауында маска қолданылмайды. Сераикелла шауының техникасы мен репертуарын осы аймақтың бұрынғы ақсүйектері жасады, олар осы бидің орындаушылары да, хореографтары да болды. Ал қазіргі заманда әртүрлі әлеуметтік топтан шыққан адамдар оны билейді. Майурбхандж шауы маскасыз орындалады және техникалық тұрғыдан Сераикелла шауына ұқсас.

Тану

2010 жылы шау биі ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілді. Одиша үкіметі 1960 жылы Сераикеллада Мемлекеттік шау би орталығын және 1962 жылы Барипада Маюрбхандж шау нритйя пратистхан мекемесін құрды. Бұл мекемелер жергілікті гурулардың, суретшілердің, демеушілердің және шау би мекемелерінің өкілдерін қатыстыратын оқу курстарын ұйымдастырады және қойылымдарға қолдау көрсетеді. Шау биі үшін маңызды Чайтра парва фестиваліне де мемлекет тарапынан демеушілік беріледі. Сангит-натак академиясы Одишаның Барипада қаласында шау биінің Ұлттық орталығын құрды.

Танымал мәдениетте

"Барфи!" хинди фильмінде Пурулия Чау көріністері бар бірнеше сахна бар.

Шау маскасы

Пурулия Чау биі ЮНЕСКО-ның әлемдік мұралар тізіміне енгізілген. Пурулия Чау мен Майурбхандж Чау арасындағы басты айырмашылық – масканың қолданылуы. Пурулия Чау биінде маска қолданылады, ал Майурбхандж Чауда маска жоқ, сондықтан дене қозғалыстары мен ишараттармен бет-әлпетті көрсетеді. Дәстүр бойынша, Чау биі наурыздың ортасында, бір шаруашылық циклы аяқталып, жаңасы басталар кезде өткізіледі. Пурулия Чау бишілері мифологиялық кейіпкерлерді бейнелейтін, жерлі және театрлық маска киеді. Масканың пішіні саздан жасалып, содан соң боялып, шола және басқа да әшекейлермен безендіріледі. Пурулия Чау маскасы Географиялық көрсеткіштер бойынша тіркелген. Пурулия Чаудың ерекшелігі – масканың бірегейлігі мен дәстүрлілігі. Бұл Чау маскаларын Сутрадхар қауымының шеберлері жасайды. Маска жасау бірнеше кезеңнен өтеді. 8-10 қабаттан тұратын жұмсақ қағаз, сұйылтылған желімге малынғаннан кейін, бірінен соң бірі қалыпқа жабыстырылады. Бет пішіні саздан жасалады. Маскаға арнайы саз және мата қабаты жағылып, күнде кептіріледі. Содан кейін қалып жылтыратылып, мата мен қағаз қабаттары қалыптан бөліну алдында екінші рет күнге кептіріледі. Мұрын мен көздерге тесіктер ашылғаннан кейін маска боялып, әшекейленеді.