Кіріспе
Операциялық процедура Түйе артропластикасы деп те аталатын тізе алмастыру - бұл тізе буынының ауырлық көтергіш беттерін ауыстырып, ауырсыну мен мүгедектікті жеңілдететін хирургиялық процедура. Бұл процедураны басқа тізе аурулары, мысалы ревматоидты артрит үшін де жасауға болады. Ревматоидты артриттің, жарақаттың немесе ұзақ уақыттан бері жалғасып келе жатқан остеоартриттің ауыр деформациясы бар науқастарда операция күрделірек болуы мүмкін және тәуекелі жоғары. Остеопороз әдетте тізе ауыртпалығын, деформациясын немесе қабынуын тудырмайды және тізе алмастыруды жүргізу үшін себеп емес. Тізе алмастыру хирургиясы тізе алмастырудың ішінара немесе толық түрінде орындалуы мүмкін. Жалпы алғанда, бұл операцияда тізедегі ауру немесе зақымдалған буынның беттері тізе қозғалысын жалғастыруға мүмкіндік беретін металл және пластмасса бөлшектермен ауыстырылады. Операция әдетте операциядан кейінгі ауырсынуды және күшті физикалық оңалтуды қамтиды. Емдеу кезеңі 12 апта немесе одан да ұзақ болуы мүмкін және науқастың операция алдындағы қозғалысына оралуын қамтамасыз ету үшін қозғалыс құралдарын (мысалы, жүріп жүру аяқ- аяқ, таяқ, таяқшалар) қолдануды қажет етуі мүмкін. Жалпы тізе алмастыру операциясының шамамен 82% 25 жылға созылады деп есептелді.
Knee replacement, also known as knee arthroplasty, is a surgical procedure to replace the weight bearing surfaces of the knee joint to relieve pain and disability, most commonly offered when joint pain is not diminished by conservative sources. It may also be performed for other knee diseases, such as rheumatoid arthritis. In patients with severe deformity from advanced rheumatoid arthritis, trauma, or long standing osteoarthritis, the surgery may be more complicated and carry higher risk. Osteoporosis does not typically cause knee pain, deformity, or inflammation, and is not a reason to perform knee replacement. Knee replacement surgery can be performed as a partial or a total knee replacement. In general, the surgery consists of replacing the diseased or damaged joint surfaces of the knee with metal and plastic components shaped to allow continued motion of the knee. The operation typically involves substantial postoperative pain and includes vigorous physical rehabilitation. The recovery period may be 12 weeks or longer and may involve the use of mobility aids (e. g. walking frames, canes, crutches) to enable the patient's return to preoperative mobility. It is estimated that approximately 82% of total knee replacements will last 25 years.
Медициналық қолданыстар
Тізе алмастыру хирургиясы көбінесе остеоартритпен ауырған науқастарда жүргізіледі және консервативті емдеудің аяқталғанын ескерген жөн. Толық тізе алмастыру - жас пациенттерде тізе буынының немесе сүйектің елеулі жарақаттарын түзетудің, егде жастағыларда күрделі сынықтарды емдеудің мүмкіндігі, бұрын симптомдық остеоартрит болғандықтан немесе ішкі фиксация тақталар мен бұрандалармен өте қауіпті деп саналатын жағдайларда. Сол сияқты, аяқ-қолын толық алмастыруды жеңіл вальгус немесе варус деформациясын түзету үшін жүзеге асыруға болады. Ауыр вальгус немесе варус ақауларын остеотомия арқылы түзету керек. Физиотерапияның жұмыс істеуін жақсартатыны және тізе алмастыру қажеттілігін кешіктіре немесе болдырмауы мүмкін екені дәлелденді. Түйе буынының кеңінен қозғалуын талап ететін физикалық іс-әрекеттерді орындау кезінде жиі ауырсыну байқалады.
Техника
Операция тізе алды жағын, төртбұрыш бұлшық еттің (vastus medialis) бір бөлігін жамбас сүйегінен ажыратуды қамтиды. Бүйірдің бір жағына ауыстырылған, бұл жамбас сүйегінің дистальді және бүйірдің жақын жағындағы бөліктерін ашуға мүмкіндік береді. Осы сүйектердің ұштарын сүйектердің ұзын осьтеріне бағытталған кесу нұсқауларын қолдана отырып, дәл пішінге кесіледі. Сыршақтар мен алдыңғы кресттік байланышты алып тастайды; артқы кресттік байланышты да алып тастауға болады, бірақ бүйірлік және фибулярлық жақтағы байланыштар сақталады. Арқадағы айқыш буынның алынуы немесе сақталуы имплантаттың түріне байланысты, бірақ тізе функциясы немесе қозғалыс ауқымы бойынша екі тәсілдің бірін де қолдауға айқын айырмашылық жоқ.
Жазбас алмастыру
Жақсы, бірақ бұл жағдайда бұл әдіс дұрыс емес. Құйрық сүйегінің құрауышы жалпақ, бірақ кейде одан әрі тұрақтылық үшін сүйектің ішіне түсетін сабағы болады. Содан кейін жоғары тығыздықты полиэтиленнен жасалған жалпақталған немесе сәл қиылысқан бет тікенек бөлігіне енгізіледі, осылайша салмақ металдан металға емес, металдан пластикке ауысады. Операция кезінде барлық деформацияларды түзетіп, буынды теңгерімдеу керек, сондықтан тізе жақсы қозғалыс мүмкіндігіне ие болады, тұрақты және тура. Кейбір жағдайларда жамбас бетін де алып тастап, оның орнына жамбас бетінің артқы бетіне цементтелген полиэтилен түймешікті қояды. Басқа жағдайларда, жамбас сүйегі өзгертілмей қайта орналастырылады.
Технология
Соңғы жылдары тізе алмастыруға арналған технологияны қолдану көбейді. Дәстүр бойынша, тізе алмастыру жұмыстары ағаш ұсталықпен айналысатын механикалық аспаптар арқылы жасалатын. Бұл механикалық құрылғылар адамның көзқарасына және ақыл-ойына сүйенеді. Компьютерлік көмекпен навигация жасау арқылы тізе алмастыруға арналған құрылғылар тізе алмастырудың механикалық оське негізделген орнын дәл орналастыруға көмектеседі. Бұл имплантаттар дәл орналастырылса да, ұзақ мерзімді нәтижелер бойынша үлкен жақсару байқалған жоқ. Сол сияқты, сенсорлық бағыттау тізе алмастыруларды енгізуді бағыттауға көмектесетін жұмсақ тіндердің тартылуын көрсету үшін нақты кері байланыс береді. Робот көмегімен тізе алмастыру хирургқа тізе алмастыруды орналастыруға көмектесу үшін механикалық осьті және жұмсақ тіндерді теңгертуді ескереді. Робот көмегімен тізе алмастырудың қысқа мерзімді нәтижелері жақсы.
Операциядан кейінгі ауырсынуды бақылау
Өңірлік анальгезия әдістері (нейраксиалдық анестезия немесе үздіксіз жамбас жүйкесінің блогы немесе аддуктор каналының блогы) жиі қолданылады. Липосомальды бупивакаинді қолдана отырып, перикапсуляр аймаққа жергілікті анестезиялық инфильтрация операциядан кейінгі кезеңде жақсы анальгезия береді, тұрақсыздық немесе жүйке зақымдану қаупін арттырмайды. Жамбас жүйкесінің бұзылуының кейбір пайдасы - морфинді тұтынудың азаюы және ауырсынудың төмендеуі. Көптүрлі анальгезияны алу үшін жергілікті инфильтрациялық анальгезия мен жамбас жүйкесін блоктаудың біріктірілген тәсілі кең таралған.
Өзгертілген интерваст әдісі
2018 жылы енгізілген, тізе артропластикасы үшін алдыңғы тізеге модификацияланған интерваст әдісі қолданылуы мүмкін. Бұл процедура төртбұрыш бауыры мен ортаңғы жасушасын сақтау үшін жасалады. Дәлелденген деректер пациенттің жұмыс істеу қабілетіне, емдеудің сәттілігіне немесе өмір сүру сапасына айқын пайдасы жоқ екенін көрсетті.
Цементтелген немесе цементсіз
Толық тізе алмастырудың жамбас, құйрық және жамбас сүйектері сүйекке цемент немесе цементсіз тұтас тізе алмастыру имплантаттарын қолдану арқылы бекітіледі. Тізе алмастырудың басым көпшілігі цементпен бекітіледі. Алайда, қысқа мерзімді сынақтар ауырсынуды жеңілдету мүмкін екенін көрсетеді. Имплантациядан кейін бүйрек сүйегінің босауы туралы алаңдаушылықтар бар, бұл қазіргі уақытта цементсіз тізе алмастыруды кеңінен қолдануға тыйым салады.
Бүйректің денервациясы
Пательяны нервтендіру туралы пікірлер бар. Бүйірдегі тізе ауыруы жамбас сүйегі мен жамбас сүйегінің байланысымен байланысты деп есептеледі. Кейбір хирургтар электрлік катуарды пайдаланып, жамбас сүйектің нервін өшіру арқылы операциядан кейінгі алдыңғы тізе ауыруын азайтады деп санайды.
Бүйректі қайта өңдеу
АҚШ-тағы көптеген хирургтар дөңгелекті қайтадан суландыруды жүйелі түрде жүргізеді, ал Азия мен Еуропадағы көптеген хирургтар мұны істемейді. Пателланың бетін қайта өңдеу үшін кеміршекті тізе бетінен алып, оны полиэтиленмен ауыстыру керек. Пателло-бүйір буынының артриті жоқ кезде, пателло-бүйір буынын әдетте қайтадан беткілеуді жүргізбейтін хирургтар оның ауырсынуға елеулі үлес қосатынына сенбейді. Кейбір хирургтар тізе шашын үнемі қайта өңдеудің тиімді емес екеніне және үнемі қайта өңдеудің күрделіліктері, мысалы, тізе шашын сынуға әкелуі мүмкін деп санайды. Басқа хирургтар операциядан кейін беті ақталмаған жамбас сүйекшелері бар науқастардың ауырсынуының күшейіп кетуіне алаңдайды. Пателланың бетін қайта жаюдан кейінгі нәтижелерді бағалау мета-талдауы ретті бетін қайта жаюдың науқастың ауырсынуын сенімді түрде жеңілдететінін анықтады.
Тибия полиэтилен компоненті
Полиэтилен - бұл жамбас және бүйрек мүшелерінің арасына салынған пластикалық компонент. Полиэтилен компоненттерінің бірнеше түрлі дизайны жарияланды, соның ішінде артқы тұрақтандырылған (PS), крестообразный ұстап тұру (CR), бикрестообразный ұстап тұру (BCR), медиальды конгруэнтті (MC) және жылжымалы подшипниктер.
including posterior stabilized (PS), cruciate retaining (CR), bicruciate retaining (BCR), medial congruent (MC) and mobile bearing.
Жасушаларды ұстап қалу немесе құрбан ету
Артқы крестцовый байланысы (АКЖ) тізе тұрақтылығы үшін маңызды, өйткені ол бүйір сүйегінің артқы сублюксациясын болдырмайды, қию қысымын азайтады, буыны иілген кезде бекітпелі кері бұруды тудырады, осылайша буыны бетіндегі қысымды азайту арқылы полиэтиленнің абразиясын азайтады. ПС имплантаты ПКЖ жоғалтуын қамтамасыз ету үшін имплантатқа салынған тіректі пайдаланады. PCL-ді сақтауды жақтағандар CR тізе теңгерімін сақтау қиын екенін және табиғи емес физиологиялық жүктемелер полиэтиленнің тозуын арттыратынын айтады.
Орташа конгруэнтті полиэтилен және буын ұстайтын
MC тізе алмастыру тізедегі қозғалысты азайтып, буындардың бүйірлік жағында қозғалысты күшейтуге мүмкіндік беру арқылы тізедегі табиғи қозғалысты еліктеуге тырысады. Бұл қалыпты жүріп-тұру кезінде байқалатын бүйір сүйегінің сыртқы айналуы мен ауысуын еліктейді. Бірнеше зерттеулер жүріс-тұрыстың жақсарғанын көрсеткенмен, нәтижелердің жақсарғанын дәлелдеу үшін ұзақ мерзімді зерттеулер қажет. Керісінше, BCR тізе тізе байланыстарының қалыпты кернеуін еліктеуге тырысу үшін алдыңғы және артқы айқыш байланыстарды сақтайды. Түзету жиілігінің артуы кейбір үлгілердің нарықтан шығарылуына әкелді.
Қозғалтқыштық подшипник
Қозғалмалы подшипник конструкциясы полиэтиленнің тибиалдық компонентте еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Басқа компоненттерде полиэтилен мүшесі тікен бөлігіне бекітіледі және тек жамбас сүйегі мен полиэтилен түйісуінде ғана жалғанады. Бұл әдістің тізе алмастыру үшін бекітілген арқалық әдіспен салыстырғанда тізе функцияларын, өлімді, жағымсыз оқиғаларды немесе ауырсынуды жақсартатынына дәлел жоқ.
Шағын инвазивті
Толық тізе алмастыру кезінде квадрацепс тірітілін кесіп алмайтын минималды инвазивті процедуралар әзірленді. Минималды инвазивті тізе хирургиясының әртүрлі анықтамасы бар, оған қиылыстың қысқа ұзындығы, эверсиясыз (айналма) иық сүйегінің кері тартылуы және арнайы аспаптар кіруі мүмкін. Рандомизацияланған зерттеулер аз, зерттеулер операциядан кейінгі ауырсынудың азаюын, ауруханада қысқа болуын және қалпына келу уақытының қысқаруын көрсетті. Бұл зерттеулер ұзақ мерзімді пайдасын көрсетпеді. Көптеген зерттеулер тізе алмастырумен байланысты қайта қараудың жоғары деңгейін көрсетеді. Имплантаттың құрылымына және имплантациялау техникасына байланысты қайта қарау жиілігі айтарлықтай өзгереді.
Құралымдар мен аймақтар
Құралымдар айналасындағы стандартталған аймақтар, мысалы, рентгендік бақылау кезінде босату белгілерін анықтау үшін қолданылады. Мұндай аймақтарды белгілеу үшін әртүрлі жіктеу жүйелері бар, соның ішінде 2015 жылы жарияланған KS (Knee Society) аймақтары барлық буын алмастыруларымен байланысты жүйелерге ұқсас. Ең ауыр асқыну - буындағы инфекция, ол науқастардың < 1% - ында кездеседі. Инфекциялардың пайда болу қаупі пациенттің және хирургиялық факторлардың әсерінен болады. Терең тамыр тромбозы науқастардың 15% - ға жуығында кездеседі және 2 - 3% - ында симптомдық болады. Жүйке зақымдануы науқастардың 1 - 2% - інде кездеседі. Аурулардың 8 - 23% - ында тұрақты ауырсыну немесе қаттылық байқалады. 5 жыл өткеннен кейін протездің бұзылуы пациенттердің шамамен 2% - інде болады. Ауруханалық семіздікке шалдыққандарға операциядан бұрын салмақ жоғалтуды кеңес беру керек, егер олар медициналық тұрғыдан жарамды болса, олар бариатриялық операциядан пайда көрер еді. Темекі шегушілер темекі тартпағандарға қарағанда хирургиялық асқынулар (қалың жараның инфекциясы, беткі жараның инфекциясы және жараның қатуы) қаупі жоғары. Сондай-ақ, олар операциядан кейін пневмонияға ұшырау қаупі жоғары. Түйе және құйрық жамбас жамбас бөліктерінің арасындағы полиэтилен платформасының сынуы немесе сынылуы алаңдатады. Бұл бөлшектер тізеде тұрып, ауырсынуды тудырады немесе дененің басқа бөліктеріне көшуі мүмкін. Имплантаттардың жасалуының жетістіктері бұл мәселелерді айтарлықтай азайтты, бірақ мұндай оқиғалар тізе алмастырудың өмір бойына әлі де болуы мүмкін.
Терең тамыр тромбозы
Американдық хирург-ортопедтер академиясының (AAOS) айтуынша, аяқ тамырларының терең тромбозы "буын алмастыру хирургиясының ең көп таралған асқынуы болып табылады. Бұл әсіресе, веналық тромбоэмболияның қосымша қауіп факторлары бар және аспиринге қарсы тұру қаупі бар адамдарға қатысты.
Сынған жерлер
Перипротездік сынықтар қартаю науқастар арасында жиі кездеседі және операция кезінде немесе операциядан кейін пайда болуы мүмкін. Сынған жердің орналасуына және протездің тұрақтылығына байланысты оларды хирургиялық жолмен ашық редукция және протездің ішкі бекітуі немесе қайта қарауы арқылы емдеуге болады.
Қозғалыс қабілетінің төмендеуі
Түйегі кейбірде толық тізе алмастырудан кейін қалыпты қозғалыс диапазонын (әдетте 0 - 135 градус) қалпына келтіре алмайды. Бұл операция алдындағы жұмыстың көп бөлігіне байланысты. Көптеген науқастар 0° 110° дейін жетеді, бірақ буынның қатаюы да болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда операциядан кейінгі қаттылықты азайту үшін анестезиямен тізеге қол сұғу қолданылады. Сонымен қатар, көптеген өндірушілер "жоғарғы флексия" тізелер үшін жасалған имплантаттарды ұсынады, олар қозғалыс диапазонын кеңейтеді.
Тұрақсыздық
Кейбір науқастарда операциядан кейін тізе қалқаны тізе сыртына қарай ығысады. Бұл ауыр, сондықтан оны операция арқылы емдеу керек. Алайда, бұл өте сирек кездеседі.
Ауыстыру
Протездің босауы рентген сәулелерінде имплант айналасындағы жұқа радио-ағартушы кеңістіктер арқылы немесе имплант ығысуымен айқын көрінеді.
Жиілігі
718 000 ауруханаға жатқызылған жағдайда, тізе артропластикасы 2011 жылы АҚШ-тағы барлық операциялық бөлме процедураларының 4,6% -ын құрады, бұл ауруханада болған кезде орындалатын ең көп қолданылатын процедуралардың бірі. 2001 және 2011 жылдар аралығында АҚШ ауруханаларында жасалатын тізе артропластикасының саны 93%-ға өсті. АҚШ-тағы қоғамдық ауруханаларды зерттеу 2012 жылы операция жасайтын ауруханаларға жатқызылғандардың ішінде тізе артропластикасы Medicare (10,8 пайызы) және жеке сақтандыру (9,1 пайызы) төлеген операция кезінде жиі жасалатын операция болды. Тізе артропластикасы Medicaid-тің төлемін төлеген немесе сақтандырусыз болған емделушілер үшін ең жиі орындалатын 5 операциялық операциялардың қатарында жоқ. 2030 жылға қарай тізе буынының алғашқы толық артропластикасына сұраныс АҚШ-та жылына 3,48 миллионға дейін өседі деп болжанып отыр.
Толық буын буыншасын пластикалық операциядан кейін құлау қаупі
Остеоартрит (ОА) - бұл тізе артопластикасының (ТКА) ең көп таралған себебі, сондықтан тепе-теңдік тапшылығы тізе ОА бар науқастардың күнделікті өмір сүру сапасына елеулі әсер ететінін және құлау мен қозғалыс қабілетінің нашарлауына байланысты екенін түсіну маңызды. АҚШ-та жыл сайын ОА бар науқастардың 40% -ы құлап кеткенін айтады. ТКА операциясы операция алдындағы ОА- мен операциясыз ауыратын науқастар арасында құлау қаупін және құлаудан қорқуды 54% - ға төмендетеді.