Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10 ғасырдың соңындағы Буйид әмірі, 14 ғасырдағы Бавандид билеушісі, оның патшалық атымен бірдей.
Late 10th century Buyid Amir
the 14th century Bavandid ruler with the same regnal name
Әбу'л Хасан Әли ибн әл-Хасан (ابوالحسن علی بن حسن), «Фахр әл-Даула» ('فخر الدولة, "Династияның мақтанышы") лақабымен көбірек танымал (997 жылдың қазан немесе қараша айында қайтыс болған), Джибал (976–980, 984–997), Хамадан (984–997) және Гурган мен Табаристан (984–997) аймақтарының Буйид әмірі болды. Ол Рұқн әл-Дауланың екінші ұлы.
Abu'l Hasan Ali ibn al Hasan (ابوالحسن علی بن حسن), better known by his laqab of Fakhr al Dawla ('فخر الدولة, "Pride of the Dynasty") (died October or November 997) was the Buyid amir of Jibal (976–980, 984–997), Hamadan (984–997) and Gurgan and Tabaristan (984–997). He was the second son of Rukn al Dawla.
Ерте өмір
Әбу'л Хасан Әли ибн әл Хасан 952 жылы дүниеге келді. Ол Рұқн әл Дауланың ұлы және Дайламит Фирүзан әулетінің ақсүйек Әл Хасан ибн әл Фейрузанның қызы болды, ол Макан ибн Какидің туысы еді. Әбу'л Хасан 975 жылы "Фахр әл-Даула" атағын алды.
Abu'l Hasan Ali ibn al Hasan was born in 952; he was the son of Rukn al Dawla and a daughter of the Dailamite Firuzanid nobleman Al Hasan ibn al Fairuzan, who was the cousin of Makan ibn Kaki. Abu'l Hasan received the title of "Fakhr al Dawla" in 975.
Билікке көтерілуі және орнынан түсуі
976 жылдың қаңтар айында Рұқн әл-Даула Фарс жерін билеген үлкен ұлы 'Адуд әл-Дауламен кездесті. 'Адуд әл-Даула Рұқн әл-Дауланың Фахр әл-Дауланы өлімінен кейін Рай билеушісі етіп тағайындауын қабылдады, ал Хамадан үшінші ұлы Муаяд әл-Даулаға берілді, олар екеуі оны аға әмір ретінде мойындауға уәде берді. Сегіз айдан соң Рұқн әл-Даула қайтыс болды, және Фахр әл-Даула Райда оның орнын басты, соонда туысы Әли ибн Каманы өлімге жіберді. Фахр әл-Дауланың билігі 'Адуд әл-Дауланың билігін жоққа шығару әрекеттерімен қысқартылды. Ол Бағдадты билеген және 'Адуд әл-Дауланың жауы болған туысы 'Изз әл-Дауламен одақтасты. 978 жылы Фахр әл-Даула Зиярид князі Қабуспен одақтасып, Саманидтерден көмек сұрады. 'Адуд әл-Дауланың одақтасы Муаяд әл-Даулаға аға әмір Фахр әл-Дауланың билігін жоюды тапсырды. Ол Фахр әл-Дауланың жеріне шапқындап кірді, осылайша Фахр әл-Даула Зияридтерге қашуға мәжбүр болды. Бірақ Муаяд әл-Даула жорығын жалғастырды, нәтижесінде Фахр әл-Даула мен Қабус Саманид Хурасанына паналады. Содан кейін Муаяд әл-Даула Райды 'Адуд әл-Дауланың бағыныштысы ретінде басқарды.
In January of 976 Rukn al Dawla met with his eldest son, 'Adud al Dawla, who ruled in Fars. 'Adud al Dawla consented to Rukn al Dawla's request that Fakhr al Dawla be made the ruler of Ray upon his death, while Hamadan would go to a third son, Mu'ayyad al Dawla, in exchange for a promise that both of them would recognize him as senior amir. Only eight months later, Rukn al Dawla died and Fakhr al Dawla succeeded him in Ray, and shortly had his cousin Ali ibn Kama executed. Fakhr al Dawla's reign was shortened by his attempts to repudiate 'Adud al Dawla's authority over him. He allied with his cousin 'Izz al Dawla, who ruled in Baghdad and was an enemy of 'Adud al Dawla. When the former was defeated by 'Adud al Dawla in 978, Fakhr al Dawla struck up an alliance with the Ziyarid prince Qabus and asked for support from the Samanids. Mu'ayyad al Dawla, an ally of 'Adud al Dawla, was entrusted by the senior amir to eradicate Fakhr al Dawla's power. He marched into Fakhr al Dawla's territory, forcing the latter to flee to the Ziyarids. Mu'ayyad al Dawla continued his campaign, however, causing both Fakhr al Dawla and Qabus to seek refuge in Samanid Khurasan. Mu'ayyad al Dawla then ruled Ray as 'Adud al Dawla's subordinate.
Қуаттың қайтарылуы мен биіктігі
983 жылы Әдуд әл-Дауланың және 984 жылы Муайяд әл-Дауланың қазасы Фахр әл-Даулаға оның мұрасын қайтаруға мүмкіндік берді. Муайяд әл-Дауланың уәзірі Сахиб ибн Аббад Гурган қаласында әскер жинады және оларды Фахр әл-Дауланы қайтыс болған қожайынының мұрагері ретінде қабылдауға көндірді. Әлі де Хурасанда болған Фахр әл-Даула Гурганға сапар шегіп, онда әмір болып жарияланды. Бұл екінші билікке көтерілуінің нәтижесінде ол 980 жылы қуылғанға дейін иеленген жерінен гөрі көбірек аумаққа ие болды. Рейден басқа, ол енді Муайяд әл-Дауланың Хамадандағы иеліктерін, сондай-ақ бұрынғы Зияридтердің Гурган және Табаристан жерлерін бақылады. Шаханшаһ атағын алып, Сахиб ибн Аббадты өзінің уәзірі етіп тағайындады және оның кеңесімен Қабусты бұрынғы билігіне қайта орнатудан бас тартты. Фахр әл-Даула Әдуд әл-Дауланың қазасынан кейін Хузестан мен Басраның билеушілері болған Тадж әл-Даула мен Дия әл-Дауладан аға әмір ретінде мойындылыққа қол жеткізді. Алайда, бұл дипломатиялық жетістік көп мән бермеді, себебі екі ханзада да салыстырмалы түрде әлсіз болды және Фарста билік еткен Шараф әл-Даула оларды провинцияларынан қуғаннан кейін Райда пана табуға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Фахр әл-Даула Саманид Хурасанында бекініп қалуға тырысып, сол провинцияның әкімдігін қайтаруға ұмтылған түрік бүлікшісі Ташқа қолдау көрсетті. Бірақ бұл қолдау оған көмектеспеді, өйткені ол жеңіліп, 987 жылдың соңында Гурганға қашуға мәжбүр болды. Фахр әл-Даула оны Гурганның әкімі етіп тағайындады, онда Таш 988 жылы қайтыс болды. 987 жылы Фарс пен Иракты біріктірген Шараф әл-Даула 988 жылы қайтыс болып, өзінің империясын бауыры Баха әл-Даулаға қалдырды. Тағы бір бауыры Самсам әл-Даула Фарс, Керман және Хузестанды басып алып, Баха әл-Дауланы осы аймақтардан айырды. Фахр әл-Даула олардың бәсекелестігін пайдаланып, Иракты Фарстан оқшаулау мақсатымен Хузестанға шабуыл жасауға тырысты. Бірақ бұл әрекет қиын жер бедері мен климат салдарынан сәтсіз аяқталды және екі бауырласты оған қарсы біріктіруге ғана жетті. Алайда, бұл қауіп ұзаққа созылмады, өйткені Самсам әл-Даула мен Шараф әл-Даула бір-біріне қарсы жаңадан соғыс бастады. Бірнеше жылдан кейін Самсам әл-Даула өзінің әлсіз жағдайын нығайту үшін Фахр әл-Дауланы аға әмір ретінде мойындады. Бұл Фахр әл-Даула билігінің шыңы болды; өзінің иеліктерімен қатар, ол енді Фарс, Керман, Хузестан және Оманды билеген Самсам әл-Даулаға билік жүргізді.
The deaths of 'Adud al Dawla in 983 and Mu'ayyad al Dawla in 984 gave Fakhr al Dawla the chance to recover his inheritance. Mu'ayyad al Dawla's vizier, Sahib ibn 'Abbad, held a gathering of the army in Gurgan and convinced it to accept Fakhr al Dawla as his late master's successor. Fakhr al Dawla, who was still in Khurasan, traveled to Gurgan, where he was proclaimed amir. This second ascension resulted in him actually possessing more territory than he had owned before his expulsion in 980. In addition to Ray, he now controlled Mu'ayyad al Dawla's holdings of Hamadan, as well as the formerly Ziyarid lands of Gurgan and Tabaristan. Taking the title of Shâhanshâh, he made Sahib ibn 'Abbad his vizier, and took his advice not to restore Qabus to his former territory. Fakhr al Dawla managed to gain recognition as senior amir by Taj al Dawla and Diya' al Dawla, who had in the years following 'Adud al Dawla's death become the rulers of Khuzestan and Basra respectively. This diplomatic success was of little consequence, however, as the two princes were relatively minor and were forced to seek refuge in Ray when Sharaf al Dawla, who ruled in Fars, expelled them from their provinces. At the same time, Fakhr al Dawla attempted to gain a footing in Samanid Khurasan, by supporting the Turkish rebel Tash in his attempts to recover the governorship of that province. This support did not help him, however, as he was defeated and forced to flee to Gurgan at the end of 987. Fakhr al Dawla made him the governor of Gurgan, where Tash died in 988. Sharaf al Dawla, who had united Fars and Iraq in 987, had died in 988 and left his brother Baha' al Dawla his empire. Another brother, Samsam al Dawla, seized Fars, Kerman and Khuzestan, depriving Baha' al Dawla of those areas. Fakhr al Dawla attempted to take advantage of their rivalry by invading Khuzestan, with the goal of cutting off Iraq from Fars. This action failed due to the rough terrain and climate, and succeeded only in uniting the two brothers against him. This threat did not last, however, as Samsam al Dawla and Sharaf al Dawla eventually resumed hostilities against each other. Only a few years later, Samsam al Dawla recognized Fakhr al Dawla as senior amir in an effort to secure his increasingly weak position. This marked the height of Fakhr al Dawla's power; in addition to his own territories, he now had authority over Samsam al Dawla, who ruled Fars, Kerman, Khuzestan, and Oman.
Хурасанға қарсы жорық және өлім
Бүкіл Буйид Иранның билеушісі Фахр әл-Даула, өзінің уәзирі Сахиб ибн Аббадтың қолдауымен, Хурасанды Саманидтерден басып алу үшін жорық ұйымдастыруға шешім қабылдады. 994 немесе 995 жылы ол провинцияға шабуыл жасады, бірақ соңында сәтсіздікке ұшырады. Газнавидтердің билеушісі Себюк Тигиннің ұлы Махмуд Саманидтер тарапынан Хурасанның әкімі етіп тағайындалғандықтан, Газнавидтер қорғаушыларға көмек көрсетті. Фахр әл-Даула зор әскермен келгеніне қарамастан, кері шегінуге мәжбүр болды. 995 жылы Сахиб ибн Аббад қайтыс болды. Визир Фахр әл-Дауланың Буйид Ирандағы билігін нығайтуда маңызды рөл атқарды, оның қазасы зор қайғы болды. 997 жылы Фахр әл-Дауланың өзі дүниеден озды. Оның үлкен ұлы Мәдж әл-Даула Райда, ал кіші ұлы Шамс әл-Даула Хамаданда оның орнына отырды. Олардың жас болғандықтан, Фахр әл-Дауланың әйелі Сайида Ширин регенттік билікті иеленді. Фахр әл-Дауланың өлімі Буйидтердің солтүстік Ирандағы құлдырауының бастамасы болды; көп ұзамай Қабус Гурган мен Табаристанға Зияридтердің билігін қайта орнатуға қол жеткізді.
Now the ruler of all of Buyid Iran, Fakhr al Dawla, with the support of his vizier Sahib ibn 'Abbad, decided to undertake a campaign to seize Khurasan from the Samanids. In 994 or 995 he invaded the province, but was ultimately unsuccessful. Mahmud, the son of the Ghaznavid ruler Sebük Tigin, had been appointed by the Samanids as governor of Khurasan, causing the Ghaznavids to support the defenders. Despite his large army, Fakhr al Dawla was forced to retreat. In 995 Sahib ibn 'Abbad died. The vizier had played an important part in maintaining Fakhr al Dawla's grip on Buyid Iran, and his loss was unfortunate. In 997 Fakhr al Dawla himself died. His eldest son, Majd al Dawla, succeeded him in Ray, while his younger son, Shams al Dawla, succeeded him in Hamadan. Due to their youth, Fakhr al Dawla's wife, Sayyida Shirin, assumed the regency. Fakhr al Dawla's death marked the beginning of the decline of the Buyids in northern Iran; shortly afterwards Qabus managed to restore Ziyarid rule to Gurgan and Tabaristan.