Кіріспе

XVIII ғасырдағы британ және испан теңіз шайқасы, 18-шы ғасырдағы Пассаро мүйісі шайқасы.

Испанияның артқы жағына қарсы күрес

Испан флоты Фарро-Пойнттан тәртіпсіздікпен шықты. Гастаньета британдық флотты алыстан күзететін үшін екі фрегатты қалдырды, басқа қорғаныс шаралары қолданбады. Байнг Фарро-Пойнтқа жақындағанда, екі кеме де анықталды. Сол кезде Калабрия жағалауынан келген фелука британдық адмиралға испан флотының таулардан көрінгенін хабарлады. Бинг Реджиоға апаратын неміс әскерлерін екі кемесімен бірге жіберді, ал өзі Фаро-Пойнтке бет алды және барлаушыларын алға жіберді. Түске қарай олар испан флотын кездестірді: 27 желілік кеме мен фрегат, екі өртке шабуылдайтын кеме, төрт бомба тастайтын кеме, жеті галера және бірнеше жүк кемелері. Бинг оларды күні бойы бақылап өтті. Испандықтардың шайқас туралы есебінде 10 тамыз күні испандық кемелер британдық кемелерге жақындағанда сәлем бергені, соғысқа дайындық белгісін көрсетпегені айтылған. Түн жақсы ауа-райымен өтті, жел әлсіз болды, кейде толық тыныштық орнады. Келесі күні таңертең испан флоты үш үлкен топқа бөлініп, бірінен-бірі алыстады. Гастаньета желілік кемелерін галералармен сүйреп, желі құруға тырысты, бірақ уақыт жетпеді. Испан арьергардын басқарған Мари маркизінің қол астында әртүрлі соғыс кемелері болды: желілік кеме «Эль Реал», фрегаттар «Сан Исидро», «Тигр», «Агуила де Нант», екі бомба тастайтын кеме, өртке шабуылдайтын кеме және галера эскадрильясы, сондай-ақ бірнеше жүк кемелері. Мари Авола жағалауына жақындап қалған еді. Британдық кемелер оларға жақын болды, және Бинг оларды қуып жету үшін капитан Джордж Уолтонды тағы бес кемемен жіберді. «Аргилл» кемесі «Де Маридің» «Эль Реал» кемесіне жақын жерде екі оқ атты, ал «Кентербери» кемесі тағы үш оқ атты. Содан кейін Маридің кемесі жауап берді, шайқас басталды, британдықтар артықшылыққа ие болды. Кемесі британдық оқтан қатты зақымданған маркиз эскадрильясын жағаға тіреп, кейін кемелерге от қойып, тұтқынға түспеу үшін өртеді. Оның кемесінде 50 адам қаза тапты немесе жараланды, rigging қатты зақымдалды. Кеме жағаға тірелді, экипажы ішкі аймаққа қашты, бірақ кеме британдықтар тарапынан қайта иеленді. Екі испан фрегаты толығымен өртеніп кетті, экипаждар да аман қалды. Капитан Мигель де Сада басқарған «Сорпреса» шайқасқа шыққан жалғыз кеме болды, бірақ ауыр зақымданып, шығынға ұшырағаннан кейін капитуляциялауға мәжбүр болды. Басқа испан кемелері қысқаша шайқастан кейін өз туларын түсіріп, британдықтар оларды иеленді.

Испания орталығына шабуыл

Испанияның арғы жағы негізгі флоттан бөлініп қалғаннан кейін, Бинг өзінің көптеген кемелерін Гастаньета эскадрильясын қууға жұмсады, ол Пасаро мүйісіне қарай жолын жалғастырды. Испан адмиралының алты желілік кемесі мен төрт фрегаты болды, бірақ олар шайқасқа қатар тұруға үлкермеді. HMS Oxford және HMS Grafton Гастаньетаның орталық бөлігіне шабуыл жасаған алғашқы екі британдық желілік кемесі болды. Сағат 10-да, олар жақындағанда, ұйымдаспаған испандық кемелер атыс ашты. Екі британдық кеме, испандықтар отын қайталағанға дейін атуға тыйым салынған Бингтің бұйрығымен жауап берді. Oxford 64 зеңбіректі Santa Rosa кемесіне шабуыл жасап, алыстан басқа британдық кемелердің қолдауымен оны басып алды. 60 зеңбіректі San Carlos кемесі капитан Томас Мэтьюстің HMS Kent кемесіне еш қарсылық көрсетпеді. Осы уақытта капитан Николас Хаддоктың Grafton, бұрынғы HMS Cumberland болған Príncipe de Asturias кемесімен, сондай-ақ HMS Breda және HMS Captain кемелерімен кездесті. Grafton Príncipe de Asturias кемесін қиратты, экипаждың көп бөлігі қаза тапты немесе жарақат алды, соның ішінде Шакон да жарақат алды. Кеме Breda мен Captain кемелеріне берілді, ал Grafton тағы бір испандық 60 зеңбіректі кемені шабуылға жіберді. Сағат 13:00-де Гастаньетаның флагманы, 74 зеңбіректі San Felipe кемесіне Kent шабуыл жасады, жақын арада Superb та шабуыл жасады, одан ол екі залп алды. Испан адмиралының кемесі, тағы үш кемемен бірге, және Бингтің жеті желілік кемесі мен өрт кемесінен тұратын дивизиясы арасында екі сағатқа созылған ұрыс болды. Гастаньета өз қуғындарын тоқтатты, содан кейін Kent оның корпусына жақын келді, кең жақтан атып, жел соққан жаққа құлады, ал Superb бірден оның жел соққан жағына шабуыл жасады. Тек корпустың артқы бөлігімен ғана жауап бере алатын San Felipe кемесі мачтасынан айрылып, корпусы қирады, бірақ Гастаньета бас ие алмайтын. Бингтің HMS Barfleur кемесі San Felipe кемесіне жақындады, және Бинг Гастаньетадан бас ие алмайынша, San Felipe кемесіне қарсы өрт кемесін жіберетінін талап етті. Гастаньета қарсылық көрсетіп, кең жақтан жауап берді. Британдықтар оқ атқанда, оның сол аяғы тесіліп, оң тобығы жарақат алды. Капитан Антонио Эскудеро басқарған Volante, San Felipe кемесіне көмектесуге тырысты, британдықтардың атысын өзіне аударуға тырысып, оған жақын болды. Үш британдық кеменің атысына түскен ол, түнде HMS Montague және HMS Rupert кемелеріне бас ие алды. San Felipe кемесінде 200 адам әрекетсіз қалды, олардың ішінде флаг-капитаны Педро Декспой, бір зеңбіректің оғынан екіге бөлінген теңізшінің сынған сүйектерінен жарақат алды. Гастаньета эскадрильясының қалған кемелерінің ішінде Juno үш сағаттық шайқастан кейін HMS Essex кемесіне бас ие алды.

Гевараның келуі мен шегінуі

Қалың қараңғылықта Гастанетаның «Сан-Фелипе» кемесі өз туын түсірді. Сан-Луисте тағы бір кемемен бірге Балтасар де Гевара испандық флагманды көріп, оған оқ атылысынан хабар жеткен еді. Гевараның екі кемесі олардың жел соғып тұрған жағынан шабуылдап, Бингтің «Барфлер» кемесімен бірнеше оқ алмасты. «Сан-Фелипе» берілгенін естіген Гевара желге қарсы шабуылға шығып, әлі де соғысып жатқан испандық кемелерді жинауға кірісті. Капитан Габриэль Альдерете басқарған «Перла» фрегаты босатылып, үш британдық кемеден қашып кетуіне рұқсат берілді. «Сан-Хуан-эль-Чичо» атты тағы бір фрегатпен бірге олар шайқастан шығып, Мальтаға бет алды. Бинг оларды біраз уақыт қуды, бірақ күн батып, желдің күші әлсірегендіктен, өзінің флотымен қалуға шешім қабылдады. Джордж Каммак жеңіліске көз жеткізіп, флагмандық кемесі «Сан-Фернандо» мен фрегатпен Венецияның Корфу аралына жол тартты. Франсиско Гримоның жеті галерасы қолайлы желдің арқасында Палермоға қайтысты. Қашып құтылуға мүмкіндік алған кемелер, галералардан басқа, төрт желілік кеме, тоғыз фрегат, бомба тасуға арналған галера және Пинтадоның бір кемесі болды. 64 зеңбіректі «Санта-Изабел» кемесі, капитан Андреа Реджио басқаруымен, түні бойы қуылды және ертесіне таңда контр-адмирал Джордж Делавалға берілді. Ал британдықтар аз шығынға ұшырады, барлығы 500-ге жуық адам қаза тапты немесе жараланды. Бинг флотының ең көп зақымдалған кемесі «Грэфтон» болды, бірақ ол бірнеше испандық кемелерді ұрып, жарамсыз қалдырды. Корольдік теңіз күштерінің кемелеріндегі қажетті жөндеу жұмыстары, көбінесе такелажға қатысты, сондай-ақ алынған олжалармен байланысты жұмыстар келесі күндері жүргізілді. 18 тамызда Бинг капитан Уолтоннан хат алды:

Соғыс аяқталды

Уолтон өзінің айтуынша, төрт әскери кеме, бомба тасушы кеме және қойма кемесін жаулап алды, сонымен қатар тағы төрт әскери кемені өртеп жіберді. Зақымдалған кемелерін жөндегеннен кейін, Бинг Сиракуза портына кірді, ол кезде граф Маффейдің басқаруындағы савойялық әскерлердің қолында болды және испан армиясымен блокадаланған еді. Одан Бинг ауыр күзетпен Порт-Махонға бес жаулап алынған испандық желілік кемесі мен төрт испандық фрегатын жіберді. Оның кемелерінің бірі, Гастаньетаның Сан-Фелипе кемесі, кездейсоқ түрде өртке ұшырап, экипаждың көп бөлігімен бірге жарылды; 160 британдық және 50 испандық қаза болды. Испандықтардың мәлімдемесінше, шайқастан кейін көп ұзамай, британдық флот капитаны Бингтің атынан Леде маркизіне шағымданып, испандықтар бірінші оқ атқан деді. Гастаньета мен оның офицерлері төрт ай бойы Габсбург әскерлеріне қарсы қару көтермеуге ант беріп, фелукамен Аугустаға жіберілді. Жаулап алынған 2600 испандық тұтқынның арасында жараланған немесе ауру адамдар босатылды. Мальтаға қашып кеткен испандық кемелер туралы да хабар болды, онда маркиз Риварольдің сицилиялық галереялары әлі де тоқтаған еді. Госпитальдік орденнің Ұлы Мастері, каталон Рамон Переллос и Роккафул, Габсбург үйіне жақтас болды және испандықтарға кіруге рұқсат бермеді.

Салдары

Испан флотының басым бөлігін жою немесе тұтқындау мақсатына жеткен соң, Бинг Мальтада тоқтады. Ол Мессина қоршауын көтеруге бар күшін салуға ниеттенген, бірақ таң қалдырғандай, неміс күшіннің цитадельге жеткеніне қарамастан, 29 қыркүйекте д’Андорно маркизі капитуляциялады. Содан кейін Леде маркизі Сицилияның барлық аймағын бақылауға алды, бірақ Сиракуза, Мелаццо және Трапани қалалары келесі айларда савойялық гарнизондардың қолында қалды. Бинг өзінің төрт кемесін Каммактың қалған кемелерін жою және испан әскерін блокадалау үшін бөліп жіберді. Аугуста портында британдықтар шағын кемелерден құралған конвойға шабуыл жасап, испандықтарды бомба тастау кемесі мен өртке ұшу кемесін өртеп жіберуге мәжбүр етті. Палермодан тыс жерде «Грэфтон» HMS кемесі Порто Лонгонеден шыққан екі генуэздік кемені ұстады, олардың бортында швейцариялық жалдамалы әскерлер, оқ-дәрі және ұңғылбар оқтар болды. Үшінші кеме Кастелламмаре-дель-Гольфо маңында «Леннокс» HMS кемесіне жақындағанда қарасты, өртеніп кетті, бірақ экипажы 240 адамды, 700 кремнийлі мылтықтарды және аздаған ұңғылбар оқты құрлыққа шығаруға үлкерді. Бингтің шабуылы Пассаро мүйісінде испан флотын дерлік жойғандықтан, шайқастан кейінгі айларда Сицилиядағы испандық жағдай нашарлады. Олардың әскері аралда оқшауланғандықтан, соғыс министрлігі Ледеге әскер немесе жабдық жібермейтінін хабарлады. Альберони бұл соққыны ауыр сезінді, сондықтан ол экспедиция туралы кез келген ақпараттың таралуын тоқтатып, Ұлыбританияға қарсы шаралар қабылдады, бірақ бірден соғыс жарияламады. Ол елші Монтелонеге Лондонды тастап кетуді бұйырды және каперлерге патент беруді және Испания порттарындағы барлық британдық кемелер мен тауарларды тәркілеуді тапсырды. Бұл - Балтасар де Гевераның Кадис портына азаматтық кемелерімен кірген кезде атқарған маңызды міндеті болды. Сонымен қатар, Бинг шайқастың толық есебімен ұлынан Англияға жіберді. Қараша айында Неапольде болғанда, ол император Карл VI-ның жеке өзі жазған хатын алды:

26 желтоқсанда Ұлыбритания Испанияға соғыс жариялады, ал Франция келесі жылдың 9 қаңтарында осы қадамды қайталады. Жағдайдың нашарлауына қарамастан, Альберони Төрттік одақтың талаптарын қабылдауға бұрынғыдан да ықыласты болмады. Соғыстың барысын өзгерту үшін Альберони Кадис пен Корунадан қару-жарақ пен кемелерді жинап, Англияға экспедиция ұйымдастыруға кірісті. Ол Швеция королі Карл XII-мен одақ құруға тырысты және якобит талапкері Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарттан қолдау алды. Оның жоспары - британдық сатқын Джеймс Батлер, Ормондтың 2-герцогы басқаратын 5000 адамдық әскермен Англияның батысына шабуыл жасау. Швецияның араласуын болдырмау үшін Ұлыбритания Джон Норрис басқаратын он кемеден тұратын эскадрильяны Балтық теңізіне жіберді. Швеция кемелері өз порттарында қалды және теңізде ешқандай қақтығыс болған жоқ. Сонымен қатар, 11 желтоқсанда Карл XII Фредрикстен қоршауында оқтан қаза тапты, ал Испания өзінің жалғыз ықтимал одақтасынан айырылды. Альберони жобаны жалғастыруды шешті және Англияға бағытталған флоттың басқаруын Балтасар де Гевараға тапсырды. Финистерре мүйісінің жанында экспедиция ұзақ және қатты дауылда тарап кетті, бірнеше кеме батып, флот шашырап кетті. Үш фрегат пен бес әскери көліктік кеме Шотландияға жетіп, 400-ге жуық адамды түсірді, бірақ олар Гленшил шайқасында тез жеңіліске ұшырады.