Карл Кристиан Планк: Немец философының өмірі мен еңбектері

Карл Планк – неміс философы, 1819-1880. «Die Weltalter» еңбегінде табиғаттан рухани өмірге қарай ойдың дамуы туралы жаңа жүйе ұсынды. Гегельшілдікке оппозиция.

Кіріспе

Карл Кристиан Планк (17 қаңтар 1819 - 7 маусым 1880) - неміс философы.

Өмір

Планк Штутгартта дүниеге келген. Ол Тюбингенде оқыды, онда 1840 жылы философия докторы, ал 1848 жылы Privatdozent атағын алды. Осы кезеңде Рейфтің ықпалымен, ол сол кездегі басым Гегельдікке қарсы шықты. 1850–1851 жылдары ол өзінің «Ди Велтальтер» атты маңызды кітабын жариялады, онда табиғаттан рухани өмірдегі жоғары формаларға қарай ойдың өтуі керек деген реалистік көзқарасқа негізделген толыққанды философиялық жүйені жасады. Планк әріптестерінің идеализміне ғана қарсы емес, оның көзқарастары Дарвиннің эволюциялық теориясына тікелей қайшы келді, ол оны «Darwinismus туралы шындық және жалғандық» (Nördlingen, 1872) еңбегінде айқын сынады. Осы ерекше пікірдің табиғи салдары оның кітаптарына көңіл бөлмеу болды, және Планкқа бұл қатты ренжітті. «Ди Велтальтердің» сәтсіздігі оны жаңа күш-жігерге жігерлендірді, ол өз ойларын «Katechismus des Rechts» (1852), «Grundlinien einer Wissenschaft der Natur» (1864), «Seele und Geist» (1871) және тағы да көптеген кітаптарында қайталады, бірақ олар да сәтті болмады. Осы уақытта ол Тюбингеннен Ульмге, содан кейін Маулбронн семинариясына көшті. Ол 1880 жылы қысқа ғана уақытқа созылған жүйкелік құлдыраудан кейін психиатриялық ауруханада қайтыс болды. Оның өлімінен кейін оның еңбектерінің шолуы Кёстлиннің (1869 жылғы «Эстетика» авторы) қолына тиді, ол 1881 жылы «Немецтің өсиеті, Табиғат және Адамзат философиясы» деген атпен жариялады. Планктің көзқарастары жан-жақты дамыған, бірақ оның баяндау әдісі олардың қабылдануына кедергі келтірді. Ол өзін неміс халқының мессиясы деп санады. Жоғарыда аталған еңбектерден басқа, ол «System des reinen Idealismus» (1851); «Anthropologie und Psychologie auf naturwissenschaftlicher Grundlage» (1874); саяси трактат «Бисмарк: Оңтүстік Германия және неміс ұлттық мемлекеті» (1872); және «Логикалық себептік заң және табиғи мақсаттылық» (1874) кітаптарын жазды. «Umfrid, Karl Planck, dessen Werke und Wirken» (Тюбинген, 1881) және «Schmidt, Das Lebensideal Karl Christian Plancks» (Берлин, 1896) еңбектерін қараңыз.

Planck was born in Stuttgart. He studied at Tübingen, where he became doctor of philosophy in 1840 and Privatdozent in 1848. During this period the influence of Reiff led him to oppose the dominant Hegelianism of the time. In 1850–1851, he published his great book, Die Weltalter, in which he developed a complete original system of philosophy, based on the realistic view that thought should proceed from nature to the highest forms of existence in the spiritual life. Not only did Planck oppose the idealism of his confreres; his views were, in another aspect, directly antagonistic to the Darwinian theory of descent, which he specifically attacked in Wahrheit und Flachheit des Darwinismus (Nördlingen, 1872). The natural consequence of this individuality of opinion was that his books were practically disregarded, and Planck was deeply incensed. The ill success of Die Weltalter nerved him to new efforts, and he repeated his views in Katechismus des Rechts (1852), Grundlinien einer Wissenschaft der Natur (1864), Seele und Geist (1871), and numerous other books, which, however, met with no better fate. In the meantime he left Tübingen for Ulm, whence he came finally to the seminary of Maulbronn. He died in 1880 in an asylum after a short period of nervous prostration. After his death a summary of his work came into the hands of Köstlin (author of Aesthetics, 1869), who published it in 1881 under the title Testament eines Deutschen, Philosophie der Natur und der Menschheit. Planck's views were elaborately developed, but his method of exposition told heavily against their acceptance. He regarded himself as the Messiah of the German people. Beside the works above quoted, he wrote System des reinen Idealismus (1851); Anthropologie und Psychologie auf naturwissenschaftlicher Grundlage (1874); a political treatise, Bismarck : Süddeutschland und der deutsche Nationalstaat (1872); and Logisches Causalgesetz und natürliche Zweckmäßigkeit (1874). See Umfrid, Karl Planck, dessen Werke und Wirken (Tübingen, 1881); and Schmidt, Das Lebensideal Karl Christian Plancks, in the Vortrage der philosophischen Gesellschaft (Berlin, 1896).