Кіріспе

Қытайдағы практика, алғаш рет 1979 жылы қабылданған. Үй шаруашылығының жауапкершілік жүйесі (s=家庭联产承包责任制), немесе шарттық жауапкершілік жүйесі, Қытайда 1979 жылы ауыл шаруашылығында алғаш рет қолданылып, 1982 жылы ресми бекітілген практика. Бұл жүйе бойынша үй шаруашылықтары кәсіпорныңның табысы мен зиянына жауапты болды. Ұжымдық шаруашылықты алмастырған бұл жүйе жер мен өндіріс құралдарының мемлекеттік меншігін сақтап, өндірісті үй шаруашылықтарының жауапкершілігіне жүктеді. Үй шаруашылықтары мемлекеттік квоталарды орындауға міндетті болды, бірақ келісімшарттық жерге не еккенін өздері шеше алатын, ал өнімді көп деңгейлі баға жүйесі арқылы сата алатын: квотаға дейінгі өнім үшін ең төменгі баға, квотадан артық сатылған өнім үшін жоғары баға, ал жәрмеңкелерде сатуға рұқсат етілген өнімдер үшін – нарықтық баға.

Шолу

Үй шаруашылығының жауапкершілік жүйесі ұжымдық шаруашылықты ығыстырды. Үй шаруашылығының жауапкершілік жүйелерінде шаруашылықтар мемлекеттік квоталарға үлес қосты, бірақ сонымен қатар келісімшарттық жерге не еккені туралы өздерінің шешімдерін қабылдай алатын болды және квотаға дейінгі мемлекетке төленетін ең төмен бағаны, квотадан асып түскен сату үшін жоғары бағаны, ал жәрмеңкелерде сатуға рұқсат етілген өнімдердің нарықтық бағасын қамтитын көп деңгейлі баға жүйесі арқылы сата алатын. Үй шаруашылығының жауапкершілік жүйесі кезеңінде ауыл шаруашылығы өндірісі артты, бұл қытай марксистік дискурсында өндіріс күштерін босату деп сипатталды. Мамыр айындағы тағы бір сөйлеуінде Дэн Сяопин Аньхой провинциясының Фэньян және Фейси округтерінің тәжірибесін қолдап, "[К]ейбір әріптестерім мұндай жүйені енгізу ұжымдық экономиканың дамуын тежейді деп алаңдайды. Менің ойымша, бұл алаңдаулардың қажеті жоқ. Біздің жалпы бағытымыз – ұжымдық экономиканы дамыту. Өнімділік артып, еңбек бөлінісі мен тауар экономикасы дамыған сайын, біздің ұжымдық экономикамыз төмен деңгейден жоғары деңгейге өседі" деді.