Кіріспе

Ирландиялық еріктілер Халықаралық бригадалармен Республика тарапында шайқасты. Ирландиялық бригада (Lang es, "Ирландиялық бригада" Briogáid na hÉireann) Испания азамат соғысы кезінде Франсиско Франконың Ұлттық жағында соғысты. Бұл бөлімді толыққанды католиктер құрады, оны бұрын Ирландияда тыйым салынған жартылай фашистік «Блюзшерттер» және ашық фашистік «Гриншерттер» ұйымдастырған саясаткер Эойн О'Даффи құрды. Ирландия үкіметі соғысқа қатысуды құптамады және одан аулақ болуға кеңес бергеніне қарамастан, О'Даффидің 700 ізбасары Испанияға барды. Олар Испаниядағы негізгі міндеттерін испандық антиклирикалистердің «Қызыл террорына» қарсы Рим-католик шіркеуін қорғау деп санады. Сондай-ақ, олар екі ұлттың діни және тарихи жақтарында көптеген ортақ белгілерді көріп, Испанияда коммунизмнің күшеюіне жол бермеуді үміттенеді.

Бастапқы қатысу

Ирландия католик шіркеуінің бас архиепископы кардинал Джозеф Макрориге 1936 жылдың тамыз айының басында испан ұлтшылы граф Рамирес де Арельяно, Наваррадан шыққан карлист, ұлтшыл көтерілісшілерге көмек сұрап жүгінді. Макрори О'Даффидің көмектесуге ең лайықты адам екенін ұсынды, себебі оның саясаты қолдауға ие болды және ол 1932 жылы Дублиндегі ірі Эвхаристиялық конгресті ұйымдастырған еді. 1935 жылы О'Даффи Ұлттық корпоративтік партияны құрды, бұл кішкентай фашистік топ болды, және оның Испаниядағы қатысуы халықтың қолдауын арттырады деп үміттенді. Ол 1936 жылдың соңында Франко мен Рамиреспен кездесу үшін Испанияға сапар шекті, оларға 5000 ерікті онымен бірге келеді деп уәде берді. Франконың ирландтық қолдауға деген қажеттілігі мүмкіндікшілдікпен өзгерді. Соғыстың басында Франко көтерілісшіл генералдардың бірі болған кезде, ирландтықтардың қатысуын ынталандыру оның діни көзқарастары ұқсас карлист топтарынан қолдау алатынын және осылайша ұлтшылдардың жетекшісі болуын қамтамасыз ететінін сезінді. 1936 жылдың желтоқсанына қарай ол карлисттердің қолдауына толық сенімді болды, содан кейін ирландтық еріктілердің қажеттілігін азайтып көрсетті.

Бригадаға қолдау көрсету

Ирландияның қатысуын қолдау негізінен ирландтардың көпшілігінің католиктік көзқарастарына, испан саясатына қатысты пікірлерінен гөрі, негізделген. Көптеген «Ирланд Индепендент» газеттерінің редакциялық мақалалары осы идеяны қолдады, ал 1936 жылдың 10 тамызында О’Даффидің «Қызылдарға қарсы крест жорығы» үшін көмек сұраған хаты жарияланды. Католик шіркеуі табиғи түрде оның жағында болды. Кардинал МакРори былай деді: «Испаниядағы қақтығыстың мәніне қатысты енді ешқандай күмән орынсыз. Испания ұзақ жылдар бойы болған христиандық және католиктік ел ретінде қала ма, әлде большевиктік және Құдайға қарсы елге айнала ма, деген сұрақ туындайды». Көптеген жергілікті басқару округтік кеңестері қолдау білдіретін қаулылар қабылдады, бастапқысы 21 тамызда Клонмельде болды. Алайда, Ирландия үкіметі мен жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер Испаниядағы соғысқа қатысты шіркеудің белсенді ұстанымына наразылық білдірді, Сыртқы істер министрлігінің бір шенеунігі оны «өте пайдалы кеңес емес» деп сипаттап, ирланд азаматтарының «осындай қорқынышты сипаттағы шетел соғысына» қатысуынан алаңдады. Ирландияның басшысы де Валера қатаң бейтараптық сақтады және «Фине Гейл» партиясының қарсылығына қарамастан, бірақ Еңбек партиясының қолдауымен 1937 жылдың ақпанында көпұлттық араласпау комитетіне қосылды. 1936 жылдың соңында де Валеряның публицисі Аод де Блакам Франконы қолдап «Құдай үшін және Испания үшін; Испан соғысы туралы шындық» деген мақала жазды. Сондай-ақ, «Ирландиялық христиандық фронты» деп аталатын католиктік ұйым Франконы қолдау үшін ел бойынша митингтер ұйымдастырды, оның ішінде Корк қаласында 40 000 адам қатысқан ірі митинг өтті, онда республикалық және Франконы қолдаушылар арасында тәртіпсіздіктер болды. Бұл қолдау Ирландия еркін мемлекетінен тыс жерлерде де байқалды. АҚШ-та негізінен католиктік ирланд-американдық қауым Франко мен бүлікшілерді қолдаған азшылық болды, бірақ АҚШ Конгресінде испан Республикасына қару сатуға рұқсат беру туралы ұсынысқа католик Джозеф Кеннеди басқарған науқан арқылы сәтті қарсылық көрсетілді. Солтүстік Ирландияда католиктік азшылықтың қолдауы соншалықты күшті болды, ол негізінен Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясынан бас тартты, оның басшысы Гарри Мидгли испан Республикасын қолдады. Мидгли партияның бір жиналысында «Біз Франконы қалаймыз!» деген ұранмен қарсы алынды.

Еріктілер

1936 жылдың соңында шамамен 7000 ер адам ерікті түрде тіркелді, олардың шамамен 700-і Испанияға аттанды. Көптеген офицерлер О’Даффидің саяси партиясымен байланысты болғанымен, оның күшінің көп бөлігі НКП мүшелері емес, генералға адал болған бұрынғы «Блюшерттер» болатын. Олардың арасында бұрынғы ИРА немесе Ұлттық армиядан келгендер де болды, О’Даффи сияқты, Ирландия азамат соғысының келісімге қол қойған тарапының ардагерлері. Бірақ көптеген басқалары жас және тәжірибесіз болды, Ирландия Сыртқы істер министрлігі оларды «христиандық үшін күресуге бара жатыр деген оймен отбасыларынан алданып кеткен өте жас жігіттер» деп сипаттады. Бір автор Бригаданың бір бөлігін «өздерін ХХ ғасырдың жабайы қаздары санайтын, ал рулық аймақтардан келген жігіттерді уаздай сөйлеу арқылы қызметке шақырылған әлеуметтік бейімделемегендер» деп сипаттады. Бұрынғы бригада мүшесі Мэтт Дуланның айтуынша, «Ирландия бригадасы сол кезеңдегі ирланд өмірінің әртүрлі жақтарын қамтыды, соның ішінде Ескі ИРА-ның көрнекті өкілдері де болды». Осы кезде Франко ирланд бригадасын қабылдауға құлшыныс білдірмеді, ал О’Даффи оны өзінің адамын тасымалдау үшін кеме табуға көндіруге қиналды; қазан айында күтілген кеме жойылды. 200 адам шағын топтарға бөлініп Испанияға сапар шекті, ал ақырында 1936 жылдың қараша айында Галвейде 500 адам неміс кемесі «Урундиге» мінді. Көптеген адамдар «Аталарымыздың сенімі» әнін шырқап, дін қызметкерлері еріктілерге бата берді, оларға қасиетті жүрек белгілері, керемет медальдар мен дұға кітаптары табысталды. О’Даффидің серіктесі Лиам Уолш нацистік Германиядан ирланд еріктілерін алу үшін «Урундиді» жіберуге уәде алды. Кеме 1936 жылдың желтоқсан айында Ферроль портына жетті.

Оқыту және орналастыру

Касерестегі оқу базасынан еріктілер төрт ротаға бөлінген "XV Bandera" (шамамен "он бесінші батальон") ретінде Испания шетелдік легионына қосылды. Олардың формалары неміс формалары болды, ақшыл жасыл түске боялған және күміс арфа белгілерімен әшекейленген. Олардың екі офицері – Фицпатрик пен Нангл, бұрын Ұлыбритания армиясында офицер болып қызмет еткен ирландтар еді. О'Даффи олардың шын мәнінде британ үкіметінің қызметкерлері болуі мүмкін деген күдікке толы болды, ал Фицпатрик О'Даффиді "надан" деп санады. Касересте бригаданың тәртібі, әсіресе олардың шектен тыс ішімдік ішуі испан командирлері тарапынан қатты сынға ұшырады. Сондай-ақ, еріктілер мен олардың капелланы, әке Мулреан арасында да келіспеушіліктер болды, ол испан офицерлерінің алдында ирландтарды олардың "әдепсіз" мінез-құлқы үшін жазғырды, бұл оның беделін түсірді. Көптеген еріктілер Касересте тұтқынға алынған республикашылдарды автоматтармен жаппай атқылауға куә болды, соның бірі еске алды: "Біз генерал Франконың әскері әр таңда қызылдарды жаппай атқанын көрдік". 1937 жылдың 19 ақпанында олар Сиемпосуэлос маңындағы оң жақтан Jarama шайқасының аймағына жөнелтілді, бірақ майданға жақындағанда, Канар аралдарынан келген, жаңадан құрылған және одақтас фалангистер тобы оларға оқ атты. Бір сағатқа созылған қателік салдарынан 2 ирланд бригадасы және 9 испан фалангисі қаза тапты. Бригаданың фронттағы уақытының көп бөлігі Сиемпосуэлос окоптарында өтті, онда бір еріктінің айтуынша, "біз қызылдарды ешқашан көрмедік, бірақ қызыл артиллерияның оқ жауына жиі тап болдық". Артиллерия мен минометтерден, сондай-ақ аурулар мен денсаулықтың нашарлауынан зардап шеккендер саны арта берді. Олардың жалғыз шабуылдық әрекеті, жаңбырлы ауа-райында Титульсия ауылына қарсы болды, нәтижесінде алты бригадашы қаза тауып, 15-і жараланды, содан кейін олар өз окоптарына қайтысты. Келесі күні бригада шабуылды жалғастырудан бас тартты және жақын маңдағы Ла Мараносада қорғаныс позициясына орналастырылды. Бұл бригаданың қатысқан жалғыз екі жағдай еді.

Аралас бедел

Франкоға бұл бригада саяси мақсаттары үшін қажет болмағандықтан, 1937 жылдың қаңтар айында Галвейде жиналған келесі 600 еріктіге екінші кеме жібермеді. Ақпан айында де Валера үкіметі Испанияға еріктілердің екі тараптың бірі үшін де соғысуына тыйым салатын заң қабылдады. Испаниядағы бригадалықтар майлы тағамдарға және көптеген жақсы шарапқа бейімделуде қиындықтарға тап болды. 1937 жылдың сәуір айында О'Даффидің адъютанты капитан Ганнинг жалақысын және бірнеше паспортты ұрлап кетті. О'Даффидің жауынгерлері оны "О'Скраффи" және "Ескі Джон Бэллокс" деп атай бастады. Бригаданың бір мүшесі күнделігінде мораль құлдырап бара жатқанын жазды: "Бандера сынып жатыр, барлық ер адамдар ауырып, әлсізденіп барады, ондаған адам күн сайын ауруханаға түсіп жатыр, үйге қайту туралы көп қауесет тарады." Осы уақытта Титульсияға жасалған сәтсіз шабуылдан кейін франкошыл генерал Хуан Ягуэ Франкоға хат жазып, "кәсіби командирлердің толық жетіспеуіне байланысты бұл бөлімнің әскери тиімділігі мүлдем жоқ" деп хабарлады және Ирландия бригадасын таратуды, басқа бөлімдерде қызмет етуге ниет білдіргендерді орналастыруды және қалғандарын Ирландияға қайтаруды ұсынды.

Қайталану және реакция

О'Даффи өз бөлімшесін қайтарып алуды ұсынды, ал Франко келісті. Жаңа Шетелдік легион генералы Хуан Ягуэ О'Даффиді жек көретін. Бригаданың көп бөлігі Касереске оралды және Португалия арқылы елге жіберілді. 1937 жылдың маусым айының соңында Дублинге келгенде, күтілген мыңдаған емес, жүздеген адаммен қарсы алынды, соның салдарынан О'Даффидің саяси мансабы аяқталды. Осы мәселеге наразылық білдіріп, Керри округі мен Солтүстік Ирландиядан келген еріктілер негізгі топтан бөлініп, О'Даффиден алшақтады. Ирландиялық Франко жақтастары Ирландияға оралған кезде, Франконың ісіне бұрынғыдай кең қолдау болмады. Фейргал МакГарри былай деп жазады: "Созылған соғыс кезінде, католиктік Баск аймағындағы Герника ауылына жасалған неміс бомбалауы сияқты қырқындар белгілі болғанда, Франконың діни крест жорысына жетекшілік ету идеясын қабылдау қиындады. Франконы қолдаған мүмкіндікшіл топтың ыдырауы да маңызды болды. 1937 жылдың жазында Ирландия бригадасы сәтсіздікке ұшырады, ал Христиандық фрон ішкі қайшылықтардан күйреп қалды. Тіпті Католик шіркеуі Франкоға қолдауын азайтты, себебі Христиандық фрон Испанияға арналған ұлттық жинауын күмәнді жағдайларда бақылауға алғандығы белгілі болды". Бригаданың шығындары нақты анықталмаған. Бір "бандера" мүшесі Испанияда 35 адамның қаза тапқанын және тағы 40 адамның жараланғанын айтты. Ал басқа есеп бойынша, 10 адам шайқаста қаза тауып, ал 21 адам жарақатынан немесе аурудан қайтыс болды. Тарихшы Фейргал МакГарри былай деп жазады: "Олар артында 15 қаза болған отандастарын және ауруханаға жатқызылған алты легионерді қалдырды". Ирландия үкіметі 1940 жылдың мамыр айында Бригадаға қатысты барлық құжаттарын жойды.