Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Барлық приматтардың көз ұяларының үстінде орналасқан сүйекті тізім.
Bony ridge located above the eye sockets of all primates
Кас жотасы, немесе медицинада суперцилиарлық доға деп аталатын, барлық приматтар мен кейбір басқа жануарлардың көз ұяларының үстінде орналасқан сүйекті тізім. Адамдарда қастар оның төменгі жиегінде орналасқан.
The brow ridge, or supraorbital ridge known as superciliary arch in medicine, is a bony ridge located above the eye sockets of all primates and some other animals. In humans, the eyebrows are located on their lower margin.
Құрылымы
Маңдай жотасы – бас сүйегінің алдыңғы сүйегінде орналасқан түйін немесе сүйек жотасы. Ол маңдайдың өзіндік бөлігі (сквама фронталис) мен көз ұяларының жоғары жағының (парс орбиталис) арасын бөліп тұрады. Әдетте, адамдарда бұл жоталар әр көздің үстінен қабаттасып, механикалық қорғаныс қызметін атқарады. Басқа приматтарда жота көбінесе үздіксіз және жиі қисық емес, түзу болып келеді. Жоталар алдыңғы шығыңқылардан шалқақ ойыс арқылы ажыратылады. Жоталар ең орталық бөлігінде ең анық байқалады және глабелла деп аталатын тегіс көтеріліспен біріктірілген. Көбінесе, аркалар еркектерде әйелдерге қарағанда көбірек көрінеді және түрлі этникалық топтарда айырмашылықтар болуы мүмкін. Жоталардың артында, сүйектің ішінде, алдыңғы қуыстар орналасқан.
The brow ridge is a nodule or crest of bone situated on the frontal bone of the skull. It forms the separation between the forehead portion itself (the squama frontalis) and the roof of the eye sockets (the pars orbitalis). Normally, in humans, the ridges arch over each eye, offering mechanical protection. In other primates, the ridge is usually continuous and often straight rather than arched. The ridges are separated from the frontal eminences by a shallow groove. The ridges are most prominent medially, and are joined to one another by a smooth elevation named the glabella. Typically, the arches are more prominent in men than in women, and vary between different ethnic groups. Behind the ridges, deeper in the bone, are the frontal sinuses.
Терминология
Беттің қас үсті бөліктері кейбір этникалық топтарда беттің ерекше бөлігі болып табылады және атавизммен және жыныстық диморфизммен байланысты белгі. Олар әртүрлі салаларда әртүрлі атаулармен белгілі. Күнделікті ағылшын тілінде қас сүйегі немесе қас жотасы деген терминдер жиі қолданылады. Ал антропологиялық және археологиялық зерттеулерде мамандық терминдері жиі кездеседі: маңдай аркасы немесе орбитальді арка, жота немесе тор (немесе көпше түрінде тори, себебі жота көбінесе жұп ретінде қарастырылады). Медицинада – arcus superciliaris (латын тілінде) немесе ағылшын тіліне аударғанда superciliary arch. Бұл ерекшелік орбита шекарынан және орбитаның шетінен өзгеше. Кейбір палеоантропологтар маңдай торы мен қас үсті жотасының арасын ажыратады. Анатомияда тор – бұл сүйектің ілгекті сықпасы, ол жотадан айырмашылығы тура, үздірілмейтін және глабелла арқылы өтеді. Сөздің осы мағынасында, кейбір қазба хомининдерде маңдай торы болады.
The brow ridges, being a prominent part of the face in some ethnic groups and a trait linked to both atavism and sexual dimorphism, have a number of names in different disciplines. In vernacular English, the terms eyebrow bone or eyebrow ridge are common. The more technical terms frontal or supraorbital arch, ridge or torus (or tori to refer to the plural, as the ridge is usually seen as a pair) are often found in anthropological or archaeological studies. In medicine, the term arcus superciliaris (Latin) or the English translation superciliary arch. This feature is different from the supraorbital margin and the margin of the orbit. Some paleoanthropologists distinguish between frontal torus and supraorbital ridge. In anatomy, a torus is a projecting shelf of bone that unlike a ridge is rectilinear, unbroken and goes through glabella. Some fossil hominins, in this use of the word, have the frontal torus,
Ғарыштық модель
Ғарыштық модель бойынша, жоғары орбитальді бұлжақ дамуын нейрокраниумға қатысты орбитальді компоненттің алдыңғы жағдайы арасындағы айырмашылық тұрғысынан түсіндіруге болады. Ғарыштық модельдің негізін Шульц (1940 ж.) қалады. Ол алғашқы болып дамудың кейінгі кезеңдерінде (төрт жастан кейін) орбитаның өсуі көздің өсуінен озатынын анықтады. Осының салдарынан, бет мөлшері орбитальді дамудың ең маңызды факторы екенін ұсынды, ал орбитальді өсу өлшем мен көздің орналасуына екінші деңгейде ғана әсер етеді. Вайнденрайх (1941) және Бигерт (1957, 1963) жоғары орбитальді аймақтың ең жақсы түсінілуі оның екі компонентінің – бет және нейрокраниумның – бағытының нәтижесі екенін дәлелдеді. Ғарыштық модельдің ең толық тұжырымын Мосс пен Янг (1960 ж.) ұсынды, олар «жоғары орбитальді қырқалардың болуы – бұл екі функционалды байланыссыз кефальдық компонент, яғни орбита мен ми арасындағы кеңістіктік қатынастың көрінісі ғана» деді (Мосс және Янг, 1960, 282-бет). Олар (Бигерттің 1957 жылы алғаш айтқан) нәресте кезінде нейрокраниум орбитамен кеңінен жапсасып, маңдай жотасының дамуына кедергі келтіреді деп ұсынды. Алайда, сланхокраниум өскен сайын, орбиталар алға жылжиды, осылайша беттің миға қатысты алдыңғы жағына ығысуына себеп болады. Осы айырылыстың нәтижесінде маңдайдың қырқалары қалыптасады.
The Spatial model proposes that supraorbital torus development can be best explained in terms of the disparity between the anterior position of the orbital component relative to the neurocranium. Much of the groundwork for the spatial model was laid down by Schultz (1940). He was the first to document that at later stages of development (after age 4) the growth of the orbit would outpace that of the eye. Consequently, he proposed that facial size is the most influential factor in orbital development, with orbital growth being only secondarily affected by size and ocular position. Weindenreich (1941) and Biegert (1957, 1963) argued that the supraorbital region can best be understood as a product of the orientation of its two components, the face and the neurocranium. The most composed articulation of the spatial model was presented by Moss and Young (1960), who stated that "the presence of supraorbital ridges is only the reflection of the spatial relationship between two functionally unrelated cephalic components, the orbit and the brain" (Moss and Young, 1960, p282). They proposed (as first articulated by Biegert in 1957) that during infancy the neurocranium extensively overlaps the orbit, a condition that prohibits brow ridge development. As the splanchnocranium grows, however, the orbits begin to advance, thus causing the anterior displacement of the face relative to the brain. Brow ridges then form as a result of this separation.
Биомеханикалық модель
Биомеханикалық модель болжам бойынша, тордың мөлшеріне қатысты морфологиялық өзгерістер – шайнау кезінде туындайтын дифференциалдық кернеудің тікелей нәтижесі болып табылады, бұл жүктеме/рычаг арақатынасының артуы және кең қыртысты бұрыштың ұлғаюы арқылы көрінеді. Осы модель бойынша жасалған зерттеулер көбінесе Эндоның бұрынғы жұмыстарына негізделген. Ол, шайнауға ұқсас қысым қолданып, құрғақ адам және горилла бас сүйектеріндегі үстіңгі қабақтың аймағының құрылымдық функциясын талдады. Оның тұжырымдары бет, тістегідей әрекет етеді, шайнау кезінде туындайтын кернеуді қабылдап, таратып жібереді. Расселл және Ойен және т.б. бұл идеяны дамытып, беттің проекциясының күшеюі, бет сүйегінің арқалық бұрылысы бар адамдардың тістеу күшін қамтамасыз ету үшін алдыңғы тістерге күшейтілген күш қолдануын талап етеді деді. Көбірек прогнаттық (алға қарай иілген) адамдарда бұл қысымның артуы, тепе-теңдікке қол жеткенге дейін маңдайдың қабырғаларын нығайту үшін сүйек тінінің жиналуына әкеледі. Ойен және т.б. Папио анубистің көлденең қимасын зерттеу арқылы ауыз қуысының ұзындығы, алдыңғы тіс жүктемесі және массетер рычагының тиімділігі арасындағы байланысты, тордың ұлғаюымен байланысты анықтауға тырысты. Глабелладағы остеобласттық жиналу белгілері үстіңгі қабақтың ұлғаюын растау үшін дәлел ретінде пайдаланылды. Ойен және т.б. деректері прогнаттық адамдарда жүктеме/рычаг тиімділігінің төмендеуін көрсетті. Бұл кернеуді жоғарғы жақ сүйегінің алдыңғы процесі арқылы үстіңгі қабақтың аймағына жеткізеді, нәтижесінде бұл құрылымның нығайып, күшейеді. Бұл тіс атқан кездегі кезеңдермен де байланысты болды. Кейінірек жарияланған мақалалар сериясында Расселл осы тәсілдің әр түрлі аспектілерін одан әрі дамытты. Австралиялық ересектерден алынған үлгіні пайдаланып, ол маңдайдың қабырғасының қалыптасуы мен алдыңғы тіс жүктемесі арасындағы байланысты зерттеді, бұл зерттеуде қыртысты бұрыш (простион-насион-метопион), жоғарғы жақ сүйегінің ені және тағам дайындаудағы үзілістер (мысалы, әртүрлі жас топтары арасындағы айырмашылықтар) қарастырылды. Бірінші екі критерийге мықты қолдау тауып, ол үстіңгі қабақтың кешені массетер бұлшықетінің мөлшерімен оң байланысы бар деп есептелетін жоғарғы жақ сүйегінің кеңеюінен туындаған кернеудің нәтижесінде қалыптасады деген қорытындыға келді, сондай-ақ жоғарғы орбита аймағындағы сүйектің дұрыс емес орналасуымен де байланысты.
The bio mechanical model predicts that morphological variation in torus size is the direct product of differential tension caused by mastication, as indicated by an increase in load/lever ratio and broad craniofacial angle. Research done on this model has largely been based on earlier work of Endo. By applying pressure similar to the type associated with chewing, he carried out an analysis of the structural function of the supraorbital region on dry human and gorilla skulls. His findings indicated that the face acts as a pillar that carries and disperses tension caused by the forces produced during mastication. Russell and Oyen et al. elaborated on this idea, suggesting that amplified facial projection necessitates the application of enhanced force to the anterior dentition in order to generate the same bite power that individuals with a dorsal deflection of the facial skull exert. In more prognathic individuals, this increased pressure triggers bone deposition to reinforce the brow ridges, until equilibrium is reached. Oyen et al. conducted a cross section study of Papio anubis in order to ascertain the relationship between palate length, incisor load and Masseter lever efficiency, relative to torus enlargement. Indications found of osteoblastic deposition in the glabella were used as evidence for supraorbital enlargement. Oyen et al.’s data suggested that more prognathic individuals experienced a decrease in load/lever efficiency. This transmits tension via the frontal process of the maxilla to the supraorbital region, resulting in a contemporary reinforcement of this structure. This was also correlated to periods of tooth eruption. In a later series of papers, Russell developed aspects of this mode further. Employing an adult Australian sample, she tested the association between brow ridge formation and anterior dental loading, via the craniofacial angle (prosthion nasion metopion), maxilla breadth, and discontinuities in food preparation such as those observed between different age groups. Finding strong support for the first two criteria, she concluded that the supraorbital complex is formed as a result of increased tension due to the widening of the maxilla, thought to be positively correlated with the size of the masseter muscle, as well as with the improper orientation of bone in the superior orbital region.
Функция
Кейбір зерттеушілер маңдайдың қабырғалары қолма-қол жекпе-жек кезінде көздерді және көз ұясының сүйектерін қорғауға арналған болуы мүмкін екенін айтады, себебі бұл белгі өте айқын екі түрлілікке ие.
Some researchers have suggested that brow ridges function to protect the eyes and orbital bones during hand to hand combat, given that they are an incredibly dimorphic trait.
Палеолиттік адамдар
Алқаның айқын қырқалары палеолит дәуіріндегі адамдардың арасында жиі кездесетін қасиет болды. Джебель Ирхуд, Скхул және Кафзехтен табылған ертедегі заманауи адамдардың қалың, үлкен маңдай қырқалары болған, бірақ олар неандертальдықтар сияқты архаикалық адамдардан жолақ немесе ойыс арқылы көзге үстіндегі қырқадағы тесік немесе ойыс болуымен ерекшеленеді. Дегенмен, ерекшеліктер де болды, мысалы, Скхул 2-де қырқа бұзылмаған, оның тайпасының басқа мүшелерінен өзгеше. Бұл қырқаны орталық және шеткі бөліктерге бөледі. Қазіргі адамдарда көбінесе тек қырқаның орталық бөлігі ғана сақталады (егер сақталса). Бұл көптеген архаикалық және ертедегі заманауи адамдармен салыстырғанда, оларда маңдай қырқасы айқын және үздірілмейтін еді.
Pronounced brow ridges were a common feature among paleolithic humans. Early modern people such as those from the finds from Jebel Irhoud and Skhul and Qafzeh had thick, large brow ridges, but they differ from those of archaic humans like Neanderthals by having a supraorbital foramen or notch, forming a groove through the ridge above each eye, although there were exceptions, such as Skhul 2 in which the ridge was unbroken, unlike other members of her tribe. This splits the ridge into central parts and distal parts. In current humans, almost always only the central sections of the ridge are preserved (if preserved at all). This contrasts with many archaic and early modern humans, where the brow ridge is pronounced and unbroken.
Басқа жануарлар
Бұл қырқалардың мөлшері де тірі немесе қазба примат түрлері арасында әртүрлі болады. Адамның ең жақын туыстары – үлкен маймылдар, әсіресе гориллалар мен шимпанзелерде өте айқын supraorbital қырқасы бар, оны алдыңғы торы деп те атайды, ал қазіргі адамдар мен орангутандарда ол салыстырмалы түрде кішірейген. Қазба жәдігерлері ертедегі гоминидтердегі supraorbital қырқасы бас сүйек қуысының өсуімен бірге азайғанын көрсетеді; мидың маңдайлық бөлігі көздердің артында емес, үстінде орналасқан, бұл тік маңдайға алып келеді. Supraorbital қырқалары кейбір басқа жануарларда да кездеседі, мысалы, жабайы қояндарда, бүркіттерде және акулалардың кейбір түрлерінде. Корея далалық егесінің supraorbital қырқасының болуы оны туысқан түрлерден ажыратуға пайдаланылған.
The size of these ridges varies also between different species of primates, either living or fossil. The closest living relatives of humans, the great apes and especially gorillas or chimpanzees, have a very pronounced supraorbital ridge, which has also been called a frontal torus, while in modern humans and orangutans, it is relatively reduced. The fossil record indicates that the supraorbital ridge in early hominins was reduced as the cranial vault grew; the frontal portion of the brain became positioned above rather than behind the eyes, giving a more vertical forehead. Supraorbital ridges are also present in some other animals, such as wild rabbits, eagles and certain species of sharks. The presence of a supraorbital ridge in the Korean field mouse has been used to distinguish it among related species.