Кіріспе

Людвиг ван Бетховеннің фортепиано сонатасы № 17, ре минор, Op. 31, № 2, 1801–02 жылдары Людвиг ван Бетховен жазған. Британдық музыка зерттеушісі Дональд Фрэнсис Тови «Бетховеннің фортепиано сонаталарына серік» еңбегінде былай дейді: «Бірінші бөлімінің барлық трагедиялық күшімен, ре минорлық соната, Просперо сияқты, трагедиядан да, жай ғана жаман ауа-райынан да асып түседі. Баяу бөлімнің 31–38 такттарында Миранданы ойлауға болады, бірақ Ариэль мен Калибанды, сондай-ақ кемеден құлағандарды – жақсыларын да, жаманларын да анықтағысы келетін адамдар, «Эроика» немесе до минорлық симфония орындалғанда, «Қызыл атты азаматтың» ерліктеріне назар аударулары абзал. Бұл музыкалық форма сол кездегі Бетховеннің сонаталары арасында ерекше болып саналады. Сол кезеңнің стилі мен уақытында, мұндай шығарма жазу ерекше болып есептелді (пианисттің шеберлігі көптеген тәсілдермен көрсетілетін, ал бір бөлімде тон, техника және темптің өзгеруін тиімді түрде көрсету олардың бірі болатын). Даму бөлімі ұзын, домалақ аккордтармен басталып, экспозицияның тремололық тақырыбымен аяқталады. Бұл бөлімнің рекапитуляциясының басында ұзақ речитатив бөлімі бар (бұл 5-ші симфонияның бірінші бөліміндегі гобой речитативін алдын ала сездіреді), ол қайтадан жылдам және күмәнді үзінділермен аяқталады, олар ре минор тональдығына шешім табады.

Екінші бөлім

Екінші бөлімде B мажор тонында баяу әрі салтанатты. Бастапқы алты тактідің өрлеуші мелодиялық идеялары бірінші бөлімнің речитативін еске түсіреді. Бұл бөлімдегі басқа идеялар да бірінші бөліммен байланысты; мысалы, сегізінші тактідің фигурасы және екінші бөлімнің параллель үлескілері бірінші бөлімнің 6-шы тактысіндегі фигураға ұқсас. Бөлімнің басында пайда болған символизм, келесі маңызды тұстарда, дамудың және қайталаманың басында қайта оралады.

Үшінші бөлім

Үшінші бөлім де соната түрінде және D минор тональдығына қайта оралады. Ол бастапқыда сезімтал ағыспен, содан кейін кульминацияға жетеді, ал кейін қозғалыстың басты тақырыбына негізделген, кеңейтілген даму бөліміне өтеді, бұл 169-173 такттардағы шыңға жетеді. Оң қолға арналған он алтыншы ноталардан тұратын каденцияға ұқсас кеңейтілген өткелден кейін рекапитуляция келеді, одан соң тағы бір көшу және басты тақырыптың тағы бір қайталануы болады. 381-ші такттағы қозғалыстың шыңына дейін кернеуді арттыру үшін рефрен фразалық кеңейтімге ұшырайды, бұл фортиссимомен төмендейтін хроматикалық гамма.

Тарихи контекст

1802 жылдың көктемінде Бетховен дәрігері Иоганн Адам Шмидттің кеңесімен Венадан ауылдық Хайлигенштадтқа кетті. Сол жерде ол есті білу қабілетінің нашарлауына байланысты үмітсіздікке бойлады және 6 және 10 қазандағы әйгілі өсиетнамасын жазды. Ол, әдетте, түрлі музыкалық және әдеби еңбектерді оқып, зерттеген болуы мүмкін. Сәуір айында ол өзінің іскерлік мәселелерін кіші інісі Карлға жүктеді. Карл мүмкіндігінше тиімді, тіпті кейде адал болмаған жағдайларда да, осы істерді басқарды. Фердинанд Ристің сөзіне қарағанда, екеуі жиі дауласып тұрған, бірақ Людвиг 1802 және 1806 жылдар аралығында оны бірнеше рет кешірген. Осы оқиғалар осы музыкалық шығармаға әсер еткен болуы мүмкін. "Темпест" деген атаудың тууына Бетховеннің інісі Карлмен және Просперо мен Антонио арасындағы ұқсастықтар себеп болған болуы мүмкін.

"Темпест" атауы туралы дау

Фортепиандық соната № 17 көбінесе «Темпест» (немесе оның туған тілі неміс тілінде «Der Sturm») деп аталады, бірақ бұл атауды Бетховен бермеген, тіпті оның өмірінде де осылай аталған емес. Атаудың шығуы – Бетховеннің серігі Антон Шиндлермен болған жеке әңгімесіне байланысты. Шиндлердің айтуынша, Бетховен оны түсіндіру және Op. 57, «Аппассионата» сонатасы туралы сұрағына жауап ретінде Шекспирдің «Темпест» пьесасын оқуды ұсынған. Дегенмен, кейбірлер Бетховеннің С. Стурмның еңбектеріне сілтеу жасағанын болжамдайды. Стурм – уағызшы және жазушы, «Табиғаттағы Құдайдың істері туралы ойлар» атты еңбегімен танымал, Бетховен оның бір данасын иеленген және оған көптеген түсініктемелер жазған. Классикалық музыка ғалымдары Шиндлердің көптеген мәліметтеріне сенімсіздікпен қараса да, бұл бірінші қол есебі болып табылады, бұл басқа ғылыми есептерден өзгеше.