Кіріспе
Luftschiffbau Zeppelin GmbH – Германиядағы ұшақтар жасау компаниясы. Бұл компания, ең алдымен, қатты дирижабльдерді жобалау және өндірудегі жетекші рөлімен танымал, олар компанияның беделіне орай, көбінесе «Цеппелин» деп аталады. «Luftschiffbau» деген сөз неміс тілінде «әуе кемелерін құру» деген мағынаны білдіреді. Компания 1908 жылы граф Фердинанд фон Цеппелиннің қатаң дирижабльдер саласындағы новаторлық зерттеулерін жалғастыру үшін ресми түрде құрылды. Luftschiffbau Zeppelin ауырлығынан жеңіл, ірі көлік құралдары саласындағы жетекші өндіруші болды; оның өнімдері әскери және азаматтық мақсаттарда пайдаланылды. Компания 1909 жылы халықтың қызығушылығына және өзінің дирижабльдерін пайдалана отырып, әлемдегі алғашқы коммерциялық әуе тасымалдаушы компаниясы – DELAG-ті құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Цеппелиндер алғашқы ұзақ қашықтыққа ұшатын стратегиялық бомбалаушылар ретінде қолданылды, олар Бельгия, Франция және Ұлыбританияға көптеген шабуылдар жасады. 1917 жылы граф фон Цеппелиннің қайтысынан кейін Luftschiffbau Zeppelin компаниясын басқару құқығы әуе кемелерінің азаматтық құндылығын ынталы түрде қолдаған доктор Хьюго Эккенерге берілді. Алайда, одақтас елдер Германияның цеппелиндерін соғыс өтемақысы ретінде талап етті. Компания соғыстар аралық кезеңде инновацияларды жалғастырып, тарихтағы ең ірі қатты дирижабльді – LZ 129 Hindenburg-ті, Hindenburg класының бас кемесін құрды. Дегенмен, компанияның жағдайы нацистік кезеңде, әсіресе Hindenburg апатынан кейін нашарлады. 1940 жылы оның дирижабльдері нацистік Германияның соғыс машинасы үшін қанатты ұшақтарды өндіру үшін тоқтатылып, жартылай бұзылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания V2 зымыранын жасауға қатысты; оның объектілері одақтас әскерлерінің бомбалау шабуылдарына ұшырады және қақтығыстың соңғы айларында дерлік тоқтатылды. 1980 жылдары Luftschiffbau Zeppelin GmbH өзінің қалдық активтерінен қайта жаңғыртылды. Ол содан бері Zeppelin Luftschifftechnik GmbH компаниясының ірі акционеріне айналды, ол Zeppelin NT, жаңа буын дирижаблін әзірлеп, өндіреді.
Luftschiffbau Zeppelin GmbH is a German aircraft manufacturing company. It is perhaps best known for its leading role in the design and manufacture of rigid airships, commonly referred to as Zeppelins due to the company's prominence. The name 'Luftschiffbau' is a German word meaning building of airships. The company was founded by Count Ferdinand von Zeppelin in 1908 as a formal entity to continue advancing his pioneering research into rigid airships. Luftschiffbau Zeppelin became the leading manufacturer in the field of large lighter than air vehicles; its products were used in both military and civilian capacities. The firm founded DELAG, the world's first airline to use an aircraft in revenue service, in 1909 on the back of public interest and using its own airships. During the First World War, Zeppelins were employed as the first long distance strategic bombers, launching numerous raids upon Belgium, France, and the United Kingdom. Following Count von Zeppelin's death in 1917, control of Luftschiffbau Zeppelin fell to Dr. Hugo Eckener, an enthusiastic proponent of the civil value of airships. However, Germany's zeppelins were claimed by the Allies as war reparations. The company continued to innovate during the Interwar period, constructing the largest rigid airship in history, the LZ 129 Hindenburg, lead ship of the Hindenburg class. However, the company's fortunes soured during the Nazi era, particularly following the high profile Hindenburg disaster. Its airships were grounded and scrapped in 1940 to produce fixed wing combat aircraft for Nazi Germany's war machine. During the Second World War, the company became involved in the manufacture of the V2 rocket; its facilities were hit by Allied bombing raids and it all but ceased to exist in the final months of the conflict. During the 1980s, Luftschiffbau Zeppelin GmbH was revived from its residual assets. It has since become a major shareholder in the company ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH, which developed and produces the Zeppelin NT, a next generation airship.
қалыптасу жылдары
1900 жылы граф фон Цеппелиннің алғашқы дирижаблі бірінші ұшуын жасады. Бастапқыда оның зерттеулерін граф өзі қаржыландырды, сондай-ақ жеке сыйлықтар мен тіпті лотерея арқылы; Зеппелиннің ісіне қоғамдық қызығушылық әрбір ұшудың табысымен бірге өсті. 1908 жылы «Зеппелин» LZ 4 дирижаблі жоғары деңгейдегі сынақ ұшуы кезінде қирады. Бірақ бұл сырттай көрінетін кері кету ұзақ мерзімде сәтті болып шықты, себебі оның жоғалуы көптеген қоғамдық қолдауға әкелді; одан кейін өткен қайырымдылық науқаны алты миллионнан астам неміс маркасын жинады, ол «Luftschiffbau Zeppelin GmbH» және Цеппелин қорының құрылуына жұмсалды. «Luftschiffbau Zeppelin» түрлі Цеппелин дирижабльдерін жобалауға және өндіруге кірісті, олар азаматтық және әскери салаларда қолданылды. Компания ауырлығынан жеңіл көлік құралдары саласында жетекші рөл атқарды, келесі онжылдықтарда көптеген алғашқы жаңалықтар мен инновацияларды енгізді. Мұндай инновациялардың бірі – 1909 жылы құрылған DELAG, әлемдегі алғашқы коммерциялық авиакомпания. Ол кезде неміс әскерінен тапсырыстар дереу түспеді, сондықтан «Zeppelin Luftschiffbau» компаниясының басқарушы директоры Альфред Колсман неміс халқының дирижабльдерге деген ынтасын коммерциялық жолаушылар тасымалы компаниясын құру арқылы пайдалануды ұсынды. 1914 жылдың шілдесіне дейін DELAG Zeppelins компаниясы 1588 коммерциялық рейсте 34 028 жолаушыны тасымалдады; паркі 3176 сағат ішінде 172 535 километрге ұшты.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия империясы Цеппелиндерді ұзақ қашықтыққа ұшатын бомбалаушылар ретінде пайдалануға шешім қабылдады, олар Бельгияға, Францияға және Ұлыбританияға көптеген шабуылдар жасады. Бұл цеппелин шабуылдарының тікелей әскери салдары шектеулі болғанымен, олардың жаңалығы кеңінен алаңдатуға себеп болды және оларды жою үшін Батыс майданнан маңызды ресурстарды аударуға әкелді. Осы шабуылдардың салдары сол кезде қалаларды бомбалаудың материалдық және психологиялық әсері тұрғысынан жоғары бағаланды. Осының бір салдары Ян Смуц басшылығымен парламенттік тергеудің басталуы болды, оның есебінен 1918 жылдың 1 сәуірінде Корольдік әуе күштері (RAF) құрылды. Соғыс нәтижесінде цеппелин технологиясы едәуір жақсарды. Luftschiffbau Zeppelin үкімет бақылауына көшті және сұраныстың өсуіне жауап беру үшін жаңа қызметкерлер жұмысқа алынды, олардың ішінде аэродинамик Пол Джарэй және конструкциялық инженер Карл Арнштейн болды. Көптеген технологиялық жетістіктер фирманың бәсекелесі – Мангейм қаласындағы Schütte Lanz компаниясынан шықты. Олардың дирижабльдері ешқашан табысқа жете қоймағанмен, профессор Шюттенің әуе кемелерін жобалауға ғылыми көзқарасы корпустың ағымдағы пішіні, қарапайым крест тәрізді қанаттар (ескі цеппелиндердің күрделі қорап тәрізді конструкцияларын алмастырып), жеке тікелей жетегі бар қозғалтқыштар, әуе шабуылына қарсы пулеметтер орналасқан жерлер және газды желдету шахталары сияқты жаңалықтарға әкелді, бұл желдетілген сутекті әуе кемесінің үстіне шығарды. Жаңа өндіріс орындары Фридрихшафенде жасалған бөліктерден цеппелиндерді құрастыру үшін құрылды. 1917 жылы граф фон Цеппелин қайтыс болды, ал Luftschiffbau Zeppelin басқаруы доктор Хьюго Эккенерге көшті, ол дирижабльдерді соғыс емес, бейбітшілік кемелері ретінде көріп, азаматтық рейстерді қысқа мерзімде қайта бастауға үміттенді. Көптеген қиындықтарға қарамастан, олар екі кішкентай жолаушылар дирижаблін аяқтады: LZ 120 Bodensee (1928 жылдың шілдесінде жойылған), ол алғаш рет 1919 жылдың тамызында ұшып, келесі айларда Фридрихшафен мен Берлин арасында жолаушыларды тасымалдады, және оның ілесушісі LZ 121 Nordstern (1926 жылдың қыркүйегінде жойылған), ол Стокгольмге жүйелі бағыт бойынша пайдалануға арналған. Алайда 1921 жылы одақтас державалар осы дирижабльдерді 1919 жылы олардың экипаждарымен қираған дирижабльдер үшін өтемақы ретінде соғыс репарациясы ретінде беруді талап етті. Германияға әскери ұшақтарды құрастыруға рұқсат берілмеді және тек белгілі бір мөлшерден кіші дирижабльдер ғана жасалуына рұқсат берілді. Бұл Zeppelin-нің дирижабльді дамыту жоспарларын тоқтатты, ал компания уақытша алюминийтен жасалған ыдыс-аяқ жасауға көшті.
Соғыс аралығы мен Екінші дүниежүзілік соғыс
1920-жылдардың ортасынан 1940 жылға дейін компания Goodyear Tire and Rubber Company компаниясымен тығыз байланыс күйінде жұмыс істеді, олар АҚШ-та екі цеппелин жасады. Бұл қарым-қатынасты нығайту мақсатында, мұндай іс-шараларды жүзеге асыру үшін Goodyear Zeppelin Corporation бірлескен кәсіпорны құрылды. Бұл жоба аясында жасалған алғашқы дирижабль – LZ 126, 1924 жылғы 27 тамызда алғашқы рейсін жасады. Дегенмен, Goodyear Zeppelin серіктестігі Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін тоқтатылды. Бұл жағдайға қарамастан, америкалық компания Goodyear таңбасымен бірнеше он жыл бойы дирижабльдерді өндіруді жалғастырды. 1926 жылы Локарно шарты арқасында дирижабль құрылысына қатысты шектеулер жеңілдетілді, бірақ Luftschiffbau Zeppelin компаниясының келесі жобасына қажетті қаражатты алу, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Германияның қиын экономикалық жағдайында мәселе тудырды. Компанияның негізін қалаушының құрметіне ат қойылған Graf Zeppelin жобасын іске асыру үшін екі жыл бойы лоббилік және жарнамалық жұмыстар жүргізілуі керек болды. 1928 жылғы 18 қыркүйекте Graf Zeppelin алғаш рет ұшты. Келесі жылдары ол Атлант мұхиты арқылы жолаушылар тасымалын жүзеге асырды және бірнеше рекордтық рейстер жасады, оның ішінде әлемді айналып өту де бар. Luftschiffbau Zeppelin өзінің дирижабльдерінің мүмкіндіктерін одан әрі жетілдіруге мүдделі болды және 1920-жылдардың соңында одан да үлкен дирижабльді жобалау жұмыстарын бастады. Бәлкім, ең танымал дирижабль LZ 129 Hindenburg болды, ол Hindenburg класындағы екі дирижабльдің біріншісі еді. Бұл үлкен коммерциялық жолаушылар тасымалданатын қатаң дирижабль, ұшқыш машиналардың ең ұзын класы және конверт көлемі бойынша ең үлкен дирижабль болатын. Hindenburg 1931-1936 жылдар аралығында компаниямен құрылды және 1936 жылғы 4 наурызда Фридрихсхафендегі Zeppelin кемежайларынан 87 жолаушы мен экипажбен алғашқы сынақ рейсін жасады. Кейіннен ол басқа әуе кемелерімен бірлесіп Германия айналасында үгіт-насихаттық рейстер жасады, сондай-ақ Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы бағыттарға Атлант мұхиты арқылы жолаушылар тасымалын жүзеге асырды. Компанияның табысына 1933 жылы Германияда нацистердің билікке келуі үлкен әсер етті. Жалпы алғанда, нацистік Германия әскери артықшылықтарына байланысты цеппелиндерге қарағанда "әуеден ауыр" ұшақтарға басымдық берді. Осыған қарамастан, цеппелиндер ел тарапынан көптеген ірі үгіт-насихат науқандарында белсенді түрде қолданылды. Гёббельстің Пропаганда министрлігінен және Герингтің Әуе министрлігінен 11 миллион марка алғаннан кейін компания іс жүзінде екіге бөлінді: Luftschiffbau Zeppelin дирижабльдерді жасады, ал Deutsche Zeppelin Reederei (Lufthansa-ға байланысты) оларды пайдаланды. Ресми түрде, Хьюго Эккенер екі ұйымның да басшысы болды, бірақ іс жүзінде Эрнст Леман, нацистік режимге қарсылық білдірмеген, екіншісін басқарды. Эккенердің нацистік режимді сынауына байланысты Гёббельс 1936 жылы барлық бұқаралық ақпарат құралдарында цензура енгізуді бұйырды. Алайда, Luftschiffbau Zeppelin 1937 жылы болған Hindenburg апатынан кейін саяси ортада қолдауын жоғалтты; бұл оқиға фирманы 1938 жылы Zeppelin өндірісін тоқтатуға мәжбүр етті, ал 1940 жылға дейін қолданыстағы дирижабльдердің барлық операциялары тоқтатылды. 1939 жылдың тамызында Graf Zeppelin II Ұлыбританияның жағалауындағы Портсмуттан Скапа-Флоуға дейінгі 100 метрлік мұнаралар ұшақ радиосының орналасуын анықтау үшін барлау рейсін жасады. Graf Zeppelin және Graf Zeppelin II фюзеляждары, сондай-ақ Hindenburg-тан алынған сынықтар сол жылы материалдық ресурстарды Luftwaffe-нің әскери ұшақтарын жасау үшін пайдаланып, жаратылды. 1941 жылдың күзінде компания V-2 зымырасының элементтерін, атап айтқанда, жанармай бактерілерін және фюзеляж бөлімдерін өндіруге келісімшарттар қабылдады. 1942 жылғы 17 тамызда одақтастар Фридрихсхафендегі Zeppelin зауытының (сондай-ақ Henschel Raxwerke) V-2 жеткізу тізбегіне қатысқандығына күдік келтірді, ал 1943 жылғы 25 шілдеде британдық депутат Дункан Сэндис Фридрихсхафендегі суреттерде Пенемендедегі VII сынақ стенді сияқты ракета ату алаңдары бейнеленгенін хабарлады. Алдыңғы айда "Беликоз" операциясы кезінде одақтастардың бомбалауы "Zeppelin V-2" нысанына соқты, бұл өндірісті Mittelwerk-ке көшіруге әкелді. Соғыстың соңғы айларында компания іс жүзінде өмір сүруін тоқтатты, 1945 жылға таман жоғалып кетті.
Қайта пайда болу
Жоғалғаннан кейін шамамен 50 жыл өткен соң, компания қалған активтерінен қайта жаңғыртылды. 1993 жылы қазіргі Zeppelin өндірушісінің бас компаниясы қайта құрылды, ал қазіргі Zeppelin дирижабльдерін өндіретін операциялық компания 2001 жылы құрылды. Zeppelin NT-нің қазіргі заманғы дамуы мен құрылысын ұзақ жылдар бойы беріліп келе жатқан қор қаржыландырды. Бұл қор бастапқыда Фридрихсхафен қаласының мэрі басқарып отырған бұрынғы Zeppelin компаниясынан қалған қаражат есебінен құрылған болатын. Қорға қойылған талап бойынша, қаражатты тек дирижабльдер саласында ғана пайдалануға болады. Көп жылдар бойы қордың инвестициялық құны ості, нәтижесінде, қаражатты Zeppelin дирижабльдерінің жаңа буынын жобалау, әзірлеу және құрылыс жұмыстарына жұмсау мүмкін болды. 1988 жылы Zeppelin өнеркәсібін қайта жаңғыртудың технологиялық және экономикалық мүмкіндіктерін зерттеу басталды, бұл тарихи Zeppelin құжаттамасын және қазіргі дирижабль жобаларын қарастыруды қамтыды. 1990 жылдың желтоқсанында жүзеге асырылу мүмкіндігін зерттеу және онымен бірге жүргізілген нарықтық зерттеу бағдарламасы туризм, жарнама және ғылыми зерттеулер мақсатында шамамен 80 Zeppelin дирижаблін сатуға алғашқы мүмкіндіктерді анықтады. 1991 жылдың ортасында жаңадан құрылған әзірлеу тобы кейін дирижабльдерде қолданылатын бірнеше технологиялар бойынша патенттерді тіркеді, оларға винттік құрылымдар, конструкция және арқалық дизайны, сондай-ақ шатыр жүйесінің енгізілуі кірді. 1996 жылдың шілдесінде құрылысы жүріп жатқан Zeppelin NT 07 прототипі жұртшылық пен бұқаралық ақпарат құралдарына таныстырылды. 2011 жылдың 3 мамырында Goodyear компаниясы Luftschiffbau Zeppelin компаниясымен тарихи серіктестігін қайта жаңарту ниеттерін растады. Осыған сәйкес, Goodyear компаниясы Zeppelin NT LZ N07 101 үлгісінің үш данасына тапсырыс берді және 2014 жылдың қаңтарында пайдалануға беру жоспарланды. Zeppelin NT – Goodyear компаниясының жұмсақ дирижаблі GZ 20-нің мұрагері. Бұл дирижабльдердің біріншісі Wingfoot One деп аталды және 2014 жылдың ортасында таныстырылды.