Кіріспе

1841 жылы Цинь мен Ұлыбритания арасындағы шарт туралы ұсыныс жасалды. Чуенпи конвенциясы (кейде "Чуенпи" деп те аталады) Ұлыбритания мен Қытайдың Цинь әулеті арасындағы Бірінші опиум соғысы кезінде британдық толық өкілетті Чарльз Эллиот пен қытай императорлық комиссары Цишань арасындағы алдын ала келісім болды. Шарттың талаптары 1841 жылғы 20 қаңтарда жарияланды, бірақ екі үкімет те оны қабылдамады және Эллиот пен Цишаньды тиісінше лауазымдарынан шеттетуге бел буды. Сыртқы істер министрі Лорд Палмерстон Эллиоттың жетістікке жетпей қалғанын, ал Даогуан императоры Цишаньның тым көптен кешіріп алғанын мәлімдеді. Палмерстон Эллиоттың орнына генерал-майор Генри Поттингерді тағайындады, ал император Цишаньның орнына Ян Фангты, сондай-ақ көтерілісті басудың бас генералы ретінде Ишанды және аймақтық қолбасшының көмекшісі ретінде Лонгвенді тағайындады. Конвенция ратификацияланбаса да, оның көптеген талаптары кейіннен 1842 жылғы Нанкин шартына енгізілді.

Өмірбаян

1840 жылғы 20 ақпанда Сыртқы істер министрі Лорд Палмерстон бірлескен өкілеттілер капитан Чарльз Эллиот пен оның туысы адмирал Джордж Эллиотқа, басқа шарттармен қатар, Қытай жағалауындағы сауда үшін кем дегенде бір аралды алуды тапсырды. 1840 жылғы қарашада Бірінші опиум соғысы кезінде Джордж денсаулығы нашарлағандықтан Ұлыбританияға оралды, Чарльз жалғыз өкілетті қалды. Императорлық комиссар Цишанмен келіссөздер жүргізіліп жатқанда, Эллиот 29 желтоқсанда "ағылшындар өз туларын көтеріп, өздерін басқара алатын, батыстықтар Макаода істейтіндей, сыртқы теңізде орын сұрауға" жазды. Бірақ жыл келісімге келмей аяқталды. Қытай тарапынан уақытша жеңілдіктер алу үшін ағылшындар 1841 жылғы 7 қаңтарда Гумен боғазының (Бог) кіреберісіндегі бекіністерді басып алды, содан кейін Цишан Эллиоттың талаптарын қарастыруға келісті. Келіссөздер Чуэнпи маңында Богуде өтті. 11 қаңтарда Цишан "уақытша орналасу үшін сағадан тыс жерді" ұсынды. Гонконгты таңдауға себеп болған факторлардың бірі – қытай тілінің екіұштылығы болуы мүмкін. Мэтисон Цишанның "біз сізге аумақ бергендіктен, енді сізге басқа порттың қажеті жоқ" деп жазғанына сенді, нәтижесінде Эллиот британдықтардың Қытайдың солтүстігіндегі портқа кіру туралы талабынан бас тартты, себебі Цишанның сөздерінде ағылшындарға Гонконг берілгенін, жай ғана сауда жасауға рұқсат берілмегенін түсіндіргісі келді.

Салдары

Қалдықтар 21 қаңтарда Чхенпидегі рәсімде қытайларға қайтарылды, бұл рәсімді форттың уақытша губернаторы капитан Джеймс Скотт жүргізді. Рәсім Такоктоуда да қайталанды. Әскери хатшы Кит Маккензи: "Біздің туымыз төмен түскенде, [қытай] адамының осындай қуанышқа толы екенін ешқашан көрген емеспін – ол тіпті қуаныштан секіріп кетті" деді. Екі күннен кейін Эллиот "Колумбайн" бригін Гонконгқа эвакуациялау үшін Чжоушаньға жіберді. Осы хабарламалардың көшірмелері императорлық экспресспен құрлық арқылы да жіберілді. Сонымен қатар, Цишань Лянцзянның вице-королі Йилибуға Нинбодағы британдық тұтқындарды босатуды бұйырды. Шарттар туралы жаңалықтар 23 қаңтарда Қытайдан кеткен "Энтерпрайз" атты Шығыс Үндістан компаниясының пароходымен Англияға жіберілді. Сол күні Кантон еркін баспасөзі Гонконгтың берілуіне қатысты Қытайдағы британдықтардың пікірін жариялады:

1841 жылғы 26 қаңтарда коммодор Бремер Хонконгты Иелену нүктесінде, корольдік теңіз жаяу әскерінің салюті мен әскери кемелердің құрметті оқтарымен ресми түрде иеленді. Осы күн Гонконгтың қазіргі заманғы негізі саналады.

Той

Гонконгтағы рәсімнің өзінде Эллиот Макаодан «Немезис» пароходымен Конвенцияны бекіту үшін Екінші Бар пагодасының жанындағы Лотос гүлдері төбесінде Қишанмен кездесуге кетті. «Уэлсли», «Друид» және «Каллиопа» кемелерінен 100 морской пехотинец Эллиоттың құрмет сақшысы ретінде «Мадагаскар» пароходына мінгізілді. Оған лейтенант Энтони Страншем, капитан Томас Герберт және капитан Томас Мейтленд сияқты бірнеше офицерлер, сондай-ақ «Уэлсли» әскери оркестрі еріп жүрді. Пароходтар Богу арқылы өтетін кезде екі жақтағы бекіністер үш оқпен салют берді. «Құдай патшаны сақтасын» әні орындалғанда пароход жауап салютын қайтарды. Кемелер кешке жағаға түсуге кеш келді, бірақ Қишан таңертең оларды күтіп алатынын хабарлаған бірнеше адамды жіберді. Сағат 9-да Қишан ұсынған пароходтар мен қытай қайықтарына отырып, олар өзен бойымен шамамен 0,25 миль (0 км) жоғарырақ жатқан жағалауға бет алды. Бұл қытай-британ қарым-қатынастарында қытайдың жоғары лауазымды шенеунігінің британ өкілін, мұқият таңдалған сүйемелдемемен, «жабайы вассал» емес, толық өкілетті тұлға ретінде қабылдағанының алғашқы жағдайы болды. 20-дан астам адамға арналған түскі асқа акула қанаттары және құс ұясынан жасалған сорпа ұсынылды. Эллиот пен аудармашы Джон Моррисон кейінірек Қишанмен жеке кездесу өткізді, ол Конвенцияға қол қоймады, бірақ Чжоушань эвакуацияланғанша мәселені тоқтата тұруға келісті. 1841 жылдың ақпан айында Қишан императорға меморандум жіберді, ол 16 ақпанда Пекинге жетті. Онда төрт негізгі тақырып қамтылды, олар төмендегідей қорытындыланды:

Бекіністер – Кішкентай аралдарда орналасқан және арт жағында каналдары бар, сондықтан шетелдік кемелер оларды оңай блокадалап, қорғаушыларды аштыққа ұшырата алады. Кантонға бейбіт уақытта қолданылатын бағыттан өзге де каналдар арқылы жетуге болады. Оқ-дәрілер – жеткіліксіз саны бар, олардың көпшілігі ескірген және істемейтін күйде. Олар бекіністердің алдыңғы бөлігіне орналастырылған, сондықтан жақтары қорғалмайды. Әскерлер – морской пехота ретінде қолданылатын сарбаздар кемелерге бейім емес, ал әдетте патрульдеуге жұмылдырылатындардың сапасы кейде нашар. Кантон халқы – «сатқындар» деп есептелетіндерді ескермегенде, олар шетелдіктерге настолько үйреніп кеткен, оларды енді өзгеше адамдар деп санамайды және олармен жақсы қарым-қатынаста болады. Көптеген адамдарды ынталандыру үшін механикалық құрылғы сияқты шағын сыйлық жеткілікті.

Жаулықтардың қайталануы

27 қаңтардағы кеңесте Даогуан императоры 8 қаңтарда жіберілген Кишанның ескертпесін алды, онда британдықтардың Богу бекіністерін басып алғаны туралы хабарланды. Ол Ұлы Кеңес арқылы Кишанға былай деді:

"Осы қарсылыққа жалғыз жауап – оларды басып, жоқ қылу. Егер олар ұстамдылық танытпаса, бұйрық берудің қажеті жоқ. Сендер қолбасшылар мен офицерлерді жетектеп, оларды жоюға, [жоғалған жерді] қайтарып алуға бар күшіңді жұмсаңдар." Бейбіт шешімді қалауы себепті Кишан шабуылға бұйрыққа бағынбады. Келісімнің бір шарты бойынша Кантон порты Қытай жаңа жылынан кейін 10 күн ішінде сауда үшін ашылуға тиіс еді, бірақ 2 ақпанға дейін ашылу туралы еш хабарлама жарияланбады. 12 сағат келіссөздерден кейін алдын ала келісімге қол жеткізілді, бірақ Кишан оған қол қою алдында 10 күн талап етті. 19 ақпанда кеме жауапсыз қайтып келді және Богудегі Солтүстік Вангонг аралынан оққа түсті. Ертесі күні Бао хатпен келді.

Жұмыстан босату

12 наурызда Кантоннан кеткеннен кейін, Кишан Пекиндегі Жазалау кеңесінде сотталды. Ол бірнеше айыптауларға, соның ішінде "барбарларға Гонконгты тұруға орын ретінде беру" деген айыптауларға тап болды, оған ол: "Мен осыны жағдайдың мәжбүрлігімен жасадым және оларды уақытша тоқтатуға тырыстым, бірақ мұндай қатыгез ниетім болған жоқ" деп мәлімдеді. Сот оны сатқын деп айыптады және өлім жазасына кесті. Бірақ бірнеше ай түрмеде отырғаннан кейін, оған ресми лауазымы болмастан, британдықтармен келіссөздер жүргізуге рұқсат берілді. 21 сәуірде Лорд Палмерстон Эллиотты қызметтен босатып, жасалған жеңілдіктерді жеткіліксіз деп санады. Ол Эллиоттың өзінің нұсқауларын "қағазға жазылған нәрсе" ретінде қарастырғанын және Гонконгты "жай ғана бір үйі жоқ шөл арал" деп есептегенін айтты. 1841 жылдың мамыр айында Бомбей армиясының генерал-майоры Генри Поттингер Эллиоттың орнына тағайындалды. Потингерге күшейтілген күштер берілді, экспедиция 25 әскери кеме мен 12 000 сарбаздан құралды. Келісімнің көптеген шарттары кейіннен 1842 жылғы Нанкин шартына енгізілді: Гонконгтың берілуі (3-бап), алты миллион долларлық өтемақы (4-бап) және екі елдің тең құқықта болуы (11-бап).