Кіріспе

Америкалық қала құрылысы және ландшафт архитекторы
қала құрылысшысы

Джордж Эдвард Кесслер (16 шілде 1862 – 20 наурыз 1923) – американдық қала құрылысы және ландшафт архитекторы. Өзінің қырық бір жылдық мансабында Джордж Э. Кесслер 200-ден астам жобаны аяқтады және 26 қауымдастық, 26 саябақ және бульвар жүйесі, 49 саябақ, 46 жылжымайтын мүлік және тұрғын үй, 26 мектептің жоспарларын дайындады. Оның жобалары Шанхай, Нью-Йорк және Мехико сияқты 23 штаттың 100 қаласында іске асырылды. Ол былай деп жазды: «Жоспарлау кешенді болуы керек. Егер әсем қалалық жобаны тек бөлік-бөлікпен, ұзақ жылдар бойы жүзеге асыруға мүмкіндік болса да, біз қайда бара жатқанымызды әрдайым білуіміз керек. Әрбір бөлік оның құрамына кіретін үлкен жоспарға сілтеме арқылы түсінілуі тиіс. Сондай-ақ, қала құрылысын жоспарлау белгілі бір қаланың географиясына, экономикалық ерекшеліктеріне және жергілікті нақтылықтарына қатысты болуы керек. Біз оны бүкіл қалаға қатысты қолдануымыз керек. Мақсаты – қаланы көптеген адамдарға лайықты тұру орнына айналдыру. Қалалар көбінесе жылжымайтын мүлік нарығындағы тенденцияларға жауап ретінде кездейсоқ өседі. Олардың сапалық сипаттамаларына аз мән беріледі. Бірақ дамуды бақылауға алу және одан әрі өсуді жоспарлау қажет, сонда қала құрылысы табиғатты жоқ қылу есебінен жүрмейді».

Ерте өмір және білім

Джордж Э. Кесслер 1862 жылғы 16 шілдеде Шварцбург-Рудольштадт княздығының Франкенхаузен қаласында Эдвард Карл Кесслер мен Адольф Клотильда Зейче Кесслер отбасында дүниеге келді. 1865 жылы Джорджтың әпкесі Фредерика Антионетт Луизамен бірге отбасы АҚШ-қа көшіп барды. Нью-Джерси, Миссури және Висконсин штаттарында қысқа ғана тұрғаннан кейін, отбасы ақырында Техас штатының Даллас қаласына қоныстанды, онда Джорджтың әкесі мен ағасы мақта шаруашылығына инвестиция жасады. Оның әкесі 1878 жылы қайтыс болды. Он алты жасында Джордж Сангер ағайындыларының құрғақ тауарлар дүкенінде кассир болып жұмыс істеді. Туғандарымен кеңескеннен кейін Клотильда ландшафт архитектурасы ұлының темпераментіне сай келетін шығармашылық пен практикалық дағдыларды үйлестіретініне көз жеткізді. Отбасы Германияға оралды, онда Джордж формальды білім алды. Ол Германияның Веймар қаласындағы Grand Ducal Gardens жеке саябақ бағбандық мектебінде екі жылдық оқудан өтті, онда Hofgärtner Armin Sckell және Garteninspector Julius Hartwig басшылығымен ботаника, орман шаруашылығы және дизайнды оқыды. Содан кейін ол бірнеше ай бойы Эрфурттағы ірі неміс өсімдіктер питомнигі Хааге және Шмидтте жұмыс істеді. Ол Шарлоттенбург пен Потсдамда қосымша оқудан өтті, оның ішінде Петер Йозеф Ленне құрған бақ дизайны мектебі Gaertner Lehr Anstalt-та қысқа мерзімді оқу; Gartner Lehranstalt-та техникалық инженерлік оқу; Neue Garten-де Hofgärtner Теодор Нейтнермен оқу; және Германиядағы ең ірі бау-бақша кітапханасы Polytechnicum-да оқу. Йена университетінде азаматтық инженерлік курсын аяқтағаннан кейін, ол Парижден Мәскеуге дейінгі ірі қалалардағы қала құрылысын зерттеу үшін бір жыл бойы тәлімгермен бірге Орталық және Батыс Еуропа мен Оңтүстік Англияны аралады. Ол былай деп есіне алды: "Бәрінен де саяхаттың өзі ең құндысы болды".

Бірінші жұмыс және Мерриам-парк

1881 жылдың қазан айында Кесслер отбасы Нью-Йоркке оралды. 1882 жылдың қаңтар және наурыз айлары аралығында Кесслер Фредерик Лоу Олмстедке төрт хат жолдады. 22 қаңтардағы хат – ол АҚШ-та жұмыс істеуге жасаған алғашқы әрекетінің жазбасы. Хатта Кесслер Еуропадағы оқулары мен саяхаттары туралы айтып, Бостонның Арнольд Арборетумында ағаш өсіру жұмысына қызығушылық танытты. 15 ақпандағы хатта Кесслер «Сентрал Паркте жұмысқа орналасқанына сенімді» екенін және Вудлондағы гүл дүкенімен серіктестік туралы ұсыныс алғанын жазды. Ол: «Ноябрь айынан бері А. Лемульттың 172 және 174 Боуэрридегі жұмысындамын, оның жылыжайы, тұқымы және шөп қорына жауаптымын. Концерт залдарын безендіру де маған жүктелген» деп жазды. Кесслер суреттерін де жіберді. Олмстед наурыз айында жауап беріп, Кесслерді «көңіл көтеру орындары мен үй бақшаларынан гөрі» жоғары деңгейдегі салаларда шебер болуға ұмтылуға шақырды. Сондай-ақ Олмстед Кесслерді оқу, ой-толғаныс және саяхаттар арқылы табиғатты зерттеуге, сондай-ақ өзінің қабілеттерін кеңейту үшін неміс байланыстарынан арылуға шақырды, осылайша оның ықпалы мен мүмкіндіктерін шектемеуге кеңес берді. Ол оқылуға ұсынылатын кітаптар тізімін қосты. Олмстед Канзас-Сити, Форт-Скотт және Гальф теміржол компаниясына қоғамдық пикник немесе саябақты басқаруға адам қажет болуы мүмкін екенін жазды. Ол Кесслерге теміржол президенті Х. Х. Хуннивелл Нью-Йоркте болады және Олмстед оған Кесслердің мекенжайын бергенін айтты. 18 наурызда Кесслер Боуэрдегі жұмысы туралы қосымша ақпарат берді және егер ол Лемультпен қалатын болса, аптасына белгілі бір сома ақша алатынын жазды. Олмстедке 23 наурыздағы соңғы хатта Кесслер Канзас штатының Джонсон округіндегі Мерриам паркінде теміржолмен айына қырық доллар жалақымен жұмыс істейтінін хабарлады. Бұл жұмыс теміржолдың ойын-сауық паркін жобалау және құрылысын қадағалауды қамтиды. Мерриам паркі Канзас-Ситидің оңтүстік-батысында, Миссури штатында орналасқан. Кесслер анасы мен әпкесімен бірге Джон Мастиннің Джонсон округі фермасындағы үйге көшіп барды. Паркте жұмыс істеуден басқа, Кесслер фермалық жерді күзетуші болды. Мерриам паркі 1880 жылы ашылса да, Кесслер келген кезде келушілерге арналған бір ғана ғимарат, шаршы би алаңы болды және құнды ағаштардың көп бөлігі отын үшін кесілген еді. Кесслер бастағаннан кейін екі жыл ішінде парк үлкен жетістікке жетті. Парк қоршаумен қоршалған, ал басты кіреберіс әсем аркамен жасалған. Онда үлкен жиналыстарға арналған ашық аспан астындағы жай, жабайы жануарлар көрмесі, пикник алаңдары, павильон, көл, теннис корты, крокет алаңдары, атпен тартылатын айналмалы ойыншық, көптеген сергіту құралдары және бейсбол алаңы бар еді. Паркке кіру құны 25 цент болды және күн сайын 20 000-нан астам адам келді. Парк туралы мәліметтер Кесслердің жұмысына дейін және кейін Джордж Эдвард Кесслердің өмірі мен еңбегінде сипатталған. Кесслер паркте түрлі ағаштар мен бұталармен толтырылған балабақшаны ұстады. Ол парктің мұзжайынан сатуға жауапты болды және парке экскурсиялар ұйымдастырды. Мерриам паркіндегі жұмысынан басқа, Кесслер ландшафттық жоспарлар дайындады және Канзас пен Миссуридегі теміржол станцияларының көптеген жөндеу жұмыстарын қадағалады. Ол компанияның Канзас штатының Фарлингтон қаласының жанындағы екі эксперименталды ағаш шаруашылығын басқарды.

Канзас-Сити қаласы

Көп ұзамай Кесслер Канзас-Ситиде кеңсе ашып, тағы жұмыс іздеуге кірісті. 1887 жылы ол Канзас-Ситидің сәнді Хайд-Парк ауданының ортасын құрайтын ойысқа тәртіп келтіру жұмысын тапсырды. Кесслер ойысты көркейтіп, тұрғындардың оны өз аулаларының бөлігіне айналдырмауы үшін оны бульвармен қоршады. Бұл жоспар бульвар бойындағы әсем үйлердің сатылымын жандандырды. Жобаның сәттілігі «Канзас-Сити Стар» газетінің баспагері Уильям Рокхилл Нельсонның назарын аударды, ол «Қаланы әдемілеу қозғалысын» қолдаушы болды. 1890 жылдың 31 мамырында Кесслер қаланың жаңа құрылған Парк Кеңесінің ландшафт архитектор лауазымына өтініш берді. Парктерді қаржыландыру үшін қала облигациялар шығара ала ма деген сот таластарынан кейін, Август Майердің күш-жігерінің арқасында Канзас-Сити 1892 жылдың 5 наурызында Парк Кеңесін құруға рұқсат алды. Кесслер бұрын Майердің үйінің ауласын жобалаған, ол қазір Канзас-Сити өнер институты болып табылады. Канзас-Ситидің парктік және бульварлық жүйелерінің үлгісі көптеген қалаларда қолданылды. Кесслер кеңестің инженері болып тағайындалды. Кейіннен Кесслер Майермен бірге қаланың көшелер желісін, соның ішінде парктік және бульварлық жүйесін жоспарлауға жұмыс істеді. 1893 жылғы алғашқы жоспарда 16 шақырымдық бульварлар және парктік аймақтар қарастырылған. Пасео атауы Мексика қаласының ең сәнді бульварларының бірі – Paseo de la Reforma-дан алынған. 1899-1901 жылдары ол Топекадағы Гейдж паркінің алғашқы жоспарларын жасаумен айналысты. 1900 жылдың 14 мамырында Кесслер Канзас-Сити, Миссури штатының тұрғыны Айда Грант Филдке үйленді. Олардың Джордж Эдвард Кесслер кіші есімді бір ұлы болды.

Үдемелі тәжірибе

1901 жылдан бастап 1914 жылға дейін Кесслер Мемфис паркі мен парквей жүйесін жобалады. Оның Мемфис үшін жасаған жоспарына екі ірі қалалық парк және оларды байланыстыратын көгалдандырылған жол кірді. 1904 жылы ол Сент-Луистегі Луизиана сатып алу көрмесінің аумағын жобалап, абаттандырды. 1904 жылы Далас қаласында Фейр Паркті жобалады, бірақ оның сол қалаға қосқан ең үлкен үлесі – 1909 жылы жасаған Кесслер жоспары. Сол жылы Даллас сауда палатасы Қалалық жоспар және жақсарту лигасының құрылып, Кесслерді Даллас үшін азаматтық жақсартулардың ұзақ мерзімді жоспарын жасауға шақырды. Оның жоспарлары Тринити өзенінің тасқынына жол бермеу, қаланың орталық көшелерін тар, қисық күйінен жақсарту, қауіпті теміржол өткелдерін жөндеу және Орталық экспресс магистралін салуды көздеді. Оның жоспарлары сол кезде "іс жүзінде мүмкін емес" деп танылып, жүзеге асырылмады, бірақ кейін өзгерістердің қажеттігі анық болды. Орталық экспресс магистралі жобасы Кесслер жоспары алғаш ұсынылғаннан кейін 40 жыл өткен соң іске асырылды. 1905 жылы Сент-Луистегі Луизиана сатып алу көрмесі үшін жасаған танымал жоспарының арқасында Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Вандербильт университеті Кесслер мен компанияға бас жоспарды дайындауға келісімшарт жасасты. Алайда, Кесслердің жоспары тым шабуылшыл болды және кампустың барлық бастапқы құрылыстарын бұзуды ұсынды. Университет басшылығы келіспеді және қолданыстағы ғимараттарды сақтап қалуды қалады, сондықтан бір жаңа ғимараттан басқа, жоспар қабылданбады. 1910 жылы Кесслер Сент-Луиске көшті. 1912 және 1913 жылдары ол Роберт А. Лонгқа Канзас-Ситидің оңтүстігіндегі Longview Farm-ды жобалады. 50-ден астам ғимараттан тұратын бұл қоғам кейбір шағын қалалардан үлкен болды. Ландшафтты безендіруінің арқасында ферма "Әлемдегі ең әдемі ферма" деген аталымға ие болды. Қоғамда жер асты электр қуаты, су мұнарасынан сүзгіленген су, бумен жылыту және ішкі санитарлық тораптар, сондай-ақ сол заманға инновациялық болған 7 миль (11 км) макадамдалған жолдар бар еді. Сарай төңірегіндегі ландшафтқа ұқыпты күтілген бұталар, фонтандар және теннис корты кірді. 1911–1912 жылдары ол 1909 жылы Чарльз Малфорд Робинсон жасаған Форт-Уэйн паркі мен бульвар жүйесінің жоспарларын одан әрі жетілдірді. Кесслер 1908 жылы Индианаполистің саябақ жүйесіне қатысты саяси шиеленісті дауды шешу үшін шақырылды. Ол 1909 жылы қабылданған парк пен бульварлар жүйесінің жоспарын ұсынғанға дейін бір жыл бойы қаланы зерттеді. Кесслер 1915 жылға дейін қаланың Парк комиссиясын басқарды. 1915 жылы Индиана штатының Саут-Бенд қаласында Липер паркі үшін бас жоспар жасады. 1918 жылы Кесслер Даллас мүлік иелері қауымдастығының консалтингтік инженері ретінде қайта оралды, ал 1919 жылы Даллас сауда палатасының Метрополитенді дамыту қауымдастығында жұмыс істей бастады. 1922 жылдың 3 қаңтарында ол Сент-Луиске оралды. Оның Тринити өзеніне қатысты жоспарлары 1930 жылдары іске асырылды. Кесслер Цинциннати, Огайо; Терре-Хауте, Индиана; Кливленд, Огайо; Эль-Пасо, Техас; Денвер, Колорадо; Сиракуз, Нью-Йорк қалаларының қала жоспарын жасады. Ол Техас штатының Сан-Антонио қаласына жақын орналасқан Вильсон лагерін жобалады. Ол басқарған Индианаполис жолы оның құрметіне Кесслер бульвары деп аталды.