Еugen Bolz: Нацизмге қарсы неміс саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Евгений Антон Болц (15 желтоқсан 1881 – 23 қаңтар 1945) – неміс саясаткері және нацистік режимге қарсы күрескен тұлға.

Өмір

Роттенбург-ам-Неккарда туған Болц ата-анасының он екінші баласы еді. Оның әкесі Жозеф Болц сатушы болған. Анасы Мария Терезия Болц (құрметті есімі Губер) болды. 1920 жылы ол Ульм қаласынан Мария Хоэнске үйленді және олардың бір қызы болды. Әйелінің туысқандары арқылы Болц кардинал Пол Августин Майердің (1911–2010) сіңілісінің күйеуі болды.

Мансап

Болц 1900 жылы Штутгарттағы Карлс гимназиясында Абитур емтиханын бітірді. Ол Орталық партиясының жастар ұйымы – Виндторстбунда қатысты. 1900 жылдан бастап ол Тюбинген университетінде, ал кейін Бонн (1901) және Берлин (1901–1902) университеттерінде заңгерлік білім алды. Ол католик студенттік бірлестіктердің мүшесі болды: AV Guestfalia Тюбинген, KDStV Bavaria Бонн және KAV Suevia Берлин – барлығы CV құрамында. KAV Suevia Берлинде ол орталық саясаткер Феликс Поршпен танысты, ол оны бітіргеннен кейін саясатқа баулыды. 1902 жылы ол Тюбингенде оқуын жалғастырып, 1905 жылы бірінші мемлекеттік емтиханды тапсырды. Содан кейін ол Роттенбург, Равенсбург және Штутгарт қалаларында тәжірибе жинады. Болц 1909 жылы екінші мемлекеттік емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін, Ульм прокуратурасында жұмыс істеді. 1911 жылдан 1914 жылға дейін Штутгарт прокуратурасында ассистент болып қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Альзастағы Батыс майданында лейтенант болды. Бонн мен Берлинде оқуын аяқтағаннан кейін ол саясатты мансап етіп қабылдады және 1912 жылдан 1933 жылға дейін Рейхстагта, ал 1915 жылдан 1933 жылға дейін Вюртемберг Ландтагында Орталық партиясынан өкілдік етті. Вюртембергте 1919 жылы Әділет министрі, 1923 жылы Ішкі істер министрі болды. 1933 жылы нацистер билікке келген кезде Болц Вюртемберг штаттс-президенті болды – протестанттық Вюртембергте осы лауазымды атқарған алғашқы католик және сонымен қатар Ішкі істер министрі де болды. Католик әлеуметтік ілімінің жақтаушысы болғандықтан, ол нацистерді ашық сынады, сондықтан Болцтың жаңа үкіметке қарсы оппозициялық күштердің бірі болуы заңды болды. Осы себепті ол 1933 жылдың басында қызметінен алынып, Хоэнасперг түрмесінде бірнеше апта тұтқынға алынды. Партиялық тәртіптің қатаң сақталуымен, Болцтың партиясы 1933 жылдың 23 наурызында жаңа «Қолай ету туралы заңды» (Ermächtigungsgesetz) қабылдады, бұл олардың санасына ауыр жүк болды. Концлагерден босатылғаннан кейін Болц Ульм қаласына жақын Беуронға қайтып келді. Мұнда ол біраз уақытқа саясаттан қол үзді, негізінен экономикалық мәселелермен, папаның әлеуметтік энцикликаларымен және Католик әрекетімен айналысты. Осы уақыт ішінде ол кейде салық кеңесшісі болып жұмыс істеді және Гестапо оны бақылап отырғанын білді. 1941 жылдың соңы мен 1942 жылдың басында ол Карл Фридрих Герделердің төңкерісшіл тобымен байланысқа түсті. Болц Гитлер құлатылғаннан кейін жаңа үкіметте министрлік лауазымға тағайындалғысы келетінін мәлімдеді. Герделер оны өзі құратын үкіметте Мәдениет министрі етіп қарастырды. Бұл, басқа нәрселермен қатар, Болцтың Геббельстің орнын басатынын білдірді. Алайда 1944 жылдың 20 шілдесінде Клаус фон Штауфенбергтің Гитлерді өлтіруге жасаған талпынысы сәтсіз аяқталғаннан кейін Герделердің жоспары күйреп кетті. Болц 1944 жылдың 12 тамызында тұтқындалып, 21 желтоқсанда неміс «Халық сотында» (Volksgerichtshof) өлім жазасына кесілді. 1945 жылдың 23 қаңтарында Берлиндегі Плоццензее түрмесінде оның басы кесілді. Роттенбург-ам-Неккардағы туған үйінің қабырғасында Евгений Болцқа арналған бронза тақта орнатылған. Онда латын тілінде «TIMOR DOMINI INITIUM SAPIENTIAE» – «Құдайдан қорқу – даналықтың бастауы» деген жазу бар. Ол бітірген гимназия қазір Евгений Болц атымен аталады. Бад-Вальдзеедегі католик жеке мектебі мен Эльвангендегі Реальшюле – екеуі де Баден-Вюртембергте – оның есімімен аталады. Баден-Вюртемберг Ландтагындағы бір қонақ бөлмесі оның құрметіне аталған. Штутгарттың орталық бөлігіндегі Кенигсбауда Евгений Болцқа ескерткіш орнатылған. 2004 жылы Болцтың шомылдырылған шіркеуі – Роттенбург-ам-Неккардағы Святого Мориц шіркеуіне жаңа қоңырау орнатылып, оған оның есімі берілді. Германиядағы көптеген ғимараттар, көшелер мен алаңдар Евгений Болц есімімен байланысты.

Bolz took his Abitur in 1900 at the Karls Gymnasium in Stuttgart. He was involved in the Windthorstbund, the youth organization of the Centre Party. From 1900, he studied law at the University of Tübingen and at the universities of Bonn (1901) and Berlin (1901–02). He became a member of the Catholic student associations AV Guestfalia Tübingen, the KDStV Bavaria Bonn and the KAV Suevia Berlin, all in the CV. At the KAV Suevia Berlin he met the centre politician Felix Porsch who caused him to become a politician after graduation. In 1902, he continued his studies in Tübingen and graduated in 1905 from the first state examination. He then completed the traineeship in Rottenburg, Ravensburg and Stuttgart. After Bolz had passed second state examination in 1909, he worked as a laborer at the prosecution of Ulm. From 1911 to 1914, he worked as an assessor at the Stuttgart prosecution. During World War I he served as lieutenant in the Western Front in Alsace. Not long after finishing his studies in Bonn and Berlin, he latched onto politics as a career and joined the Centre Party, which he represented in the Reichstag from 1912 to 1933, and from 1915 to 1933, also in the Württemberg Landtag. In Württemberg, he became Justice Minister in 1919 and Interior Minister in 1923. At the time when the National Socialists seized power in 1933, Bolz was Württemberg's Staatspräsident – the first Catholic to hold the position in predominantly Protestant Württemberg – and also Interior Minister. Since he was an adherent of Catholic social teaching, which made no secret of its loathing for the Nazis, it was no surprise that Bolz was one of the new régime's greatest opponents. Owing to this, he was forced from office early in 1933 and wound up spending several weeks in Hohenasperg Prison. Led by the party whip, Bolz's party approved the new Ermächtigungsgesetz ("Enabling Act") on 23 March 1933, even though it weighed heavily on their conscience. After being released from the concentration camp, Bolz moved back to Beuron, near Ulm. There, he forswore politics for a while, busying himself mainly with economic issues, papal social encyclicals, and Catholic Action. During this time of involuntary retirement, he sometimes did work as a tax advisor, and he always knew that the Gestapo were watching him. In late 1941 and early 1942, he came into contact with the resistance circle about Carl Friedrich Goerdeler. Bolz readily declared that he would like to take over a ministerial post in the new government after Hitler was overthrown. Goerdeler put him down as Culture Minister in the cabinet that he foresaw having to put together. Among other things, this would have meant that Bolz would be taking Goebbels's place. However, on 20 July 1944, Goerdeler's plan fell apart when Claus von Stauffenberg's attempt to kill Hitler at the Wolf's Lair in East Prussia failed. Bolz was arrested on 12 August 1944, and on 21 December, he was sentenced to death at the German "People's Court" (Volksgerichtshof). He was beheaded at Plötzensee Prison in Berlin on 23 January 1945. There is a memorial to Eugen Bolz in the form of a bronze plaque at the house where he was born, at Königstraße 53 in Rottenburg am Neckar. It bears, among other things, the Latin inscription "TIMOR DOMINI INITIUM SAPIENTIAE" — "The fear of the Lord is the beginning of wisdom". The grammar school that he went to is now called the Eugen Bolz Gymnasium. A Catholic private school in Bad Waldsee and a Realschule in Ellwangen – both in Baden Württemberg – are also named for him. One of the sitting rooms at the Baden Württemberg Landtag is named after him. In downtown Stuttgart, at the Königsbau, stands a monument to Eugen Bolz. In 2004, a new bell at the church where Bolz was baptized, St. Moriz in Rottenburg am Neckar, was named after him. Many other buildings, streets and squares in Germany are likewise connected with the name Eugen Bolz.

Евгений Болц зерттеу қоры

1994 жылдан бері "Евген Болц оқу стипендиялық қоры" (Studienstiftung Eugen Bolz) жұмыс істеп келеді. Бұл қор оқу мен білім беруді қолдайды және Cartellverband der katholischen deutschen Studentenverbindungen (CV) ұйымымен тығыз байланыста. Ол студенттерге демократия және азаматтық құқықтар саласында білім алуға мүмкіндік береді.

Дәйексөздер

Саясат – діннің іс жүзінде қолданылған түрі ғана. "Нацистердің зұлматын ескере отырып, мен Құдай заңының мемлекеттік заңнан басым болуын талап еттім."