Кіріспе

Кредиттік кеңес беру (Ұлыбританияда қарыз кеңес беру деп аталады) – жеке қарызкерлерге білім беру, бюджеттеу және қарызды азайту және ақырында жою мақсатында түрлі құралдарды пайдалану арқылы қарызды реттеуге көмектесетін әдеттегі процесс. Кредиттік кеңес беруді көбінесе қарыз алушының атынан әрекет етуге келісім-шарт бойынша уәкілеттік алған кредиттік кеңес беру агенттіктері жүзеге асырады. Олар кредиторлармен келіссөздер жүргізіп, қарызкердің төлеу мүмкіндігінен асып кеткен қарызды шешуге көмектеседі. Кейбір агенттіктер коммерциялық емес ұйымдар болып, қызмет ақысын алмайды немесе минималды ақы алады, ал басқалары пайда табуға бағытталған және жоғары төлемдерді талап етеді. Кредиттік кеңес беру және кредиттік кеңес беру агенттіктеріне қатысты ережелер елдерде және тіпті елдердің ішкі аймақтарында да әртүрлі болуы мүмкін. Елдер арасындағы және аймақтардағы айырмашылықтарға қарамастан, тұтынушылық қарыздың басым бөлігін ипотекалық несиелер, кредиттік карталар және автокөлік несиелері құрайды. Кредиттік кеңес беруге тұтынушының төлеу қабілеті шегінде емес қарызды шешуге бағытталған қызметтердің кең спектрі кіреді, мысалы, жеке қаржы, бюджеттік жоспарлау және қарызды басқару туралы білім беру. Білім берумен қатар, танымал кредиттік кеңес беру опциясы – «Борышты басқару жоспары» («DMP», Ұлыбританияда «Жеке ерікті келісім» немесе «IVA» деп аталады). DMP-ны іске қосу үшін тұтынушы кредиттік кеңесшіге өзінің кепілсіз кредиторларымен байланысуға және әрбір кредитормен айлық төлем сомасын азайту, пайыздық ставканы төмендету және кез келген кешіктірілген төлемдерді жою туралы келіссөздер жүргізуге рұқсат береді. Содан кейін қарыз бір төлемге «біріктіріледі». Кредиттік кеңесшілерді екі кәсіби ұйым өкілдік етеді: Ұлттық кредиттік кеңес беру қоры және Тәуелсіз тұтынушылық кредиттік кеңес беру агенттіктерінің қауымдастығы.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда Қаржылық Жүргізу Органы (Financial Conduct Authority) тұтынушылық несиелерді реттеуге жауапты және Қарызды Басқару Жоспарының (Debt Management Plan) хаттамасын белгілеген. Ол тиісті емес мінез-құлық үшін айыппұлдар салмаға құқылы.

Еуропалық Одақ

Еуропалық Одақтың басқа елдерінде несиелік кеңес беру агенттіктерінің реттелуі мен реттелмеуі, сондай-ақ олардың қолданатын әдістері, оның ішінде DMP-лер, кең ауқымда әртүрлі. Швецияда несиелік кеңес беру жөніндегі нұсқауларды Швеция кәсіби қызметкерлер конфедерациясы (TCO) ұсынады, ал кредиторлар сот жүйесіне жүгінудің орнына оларды пайдалануға ынталандырылады. Ирландияда Ирландия кәсіподақтар конгресі (ICTU) борышкерлерге қарызды шешу туралы ақпаратты тікелей ұсынады. Латвияда LAKRA деп аталатын қарыз кеңес беру компаниясы борышкер қызметкерлеріне көмектесу үшін жұмыс берушілермен бірлесіп жұмыс істейді.

Канада

Канаданың қаржылық тұтынушылар агенттігі (FCAC) канадалықтарға өздері зерттеу жүргізіп, сенімді ұйым мен білікті кеңесші табуға кеңес береді. Олар агенттіктің провинциялық немесе ұлттық қауымдастықта жақсы тұрғанын тексеруді ұсынады. Агенттіктің жарнамасын мұқият қарап, тым әдемі уәделерге күдікпен қарау керек. Назар аудару қажетті мәлімдемелер мен қате ақпараттарға қарыздың тек бір бөлігін төлеу, несие тарихын жылдам түзету немесе мемлекеттік бағдарламаның бөлігі екенін айту жатады. Сондай-ақ, FCAC тұтынушыларға агенттіктің қызметтері, бағасы және кеңесшілердің біліктілігі туралы сұрауға кеңес береді. FCAC канадалықтарды қарыздарды төлеуге немесе несие тарихын жақсартуға көмектесетін компаниялардан сақ болуға ескертеді. Қарыз проблемаларын шешуге кепілдік беру және қарызды өтеу үшін жоғары пайыздық несиелерді пайдалану сияқты жағдайларға назар аудару керек. Кейбір компаниялар тұтынушының өкілі ретінде тұтынушы ұсынысын беруге дайын екендерін мәлімдейді. Алайда, FCAC тек білікті, лицензиясы бар банкроттық сенімгер ғана тұтынушы ұсынысы немесе банкроттық мәселесінде көмектесе алатынын атап көрсетеді.

Оңтүстік Африка

Ұлттық несие реттеушісі (NCR) 2005 жылғы №34 Ұлттық несие туралы заңға (Заң) сәйкес реттеуші орган ретінде құрылған және Оңтүстік Африканың несие индустриясын реттеуге жауапты. Оның міндеттеріне білім беру, зерттеу жүргізу, саясатты әзірлеу, индустрия қатысушыларын тіркеу, шағымдарды қарау және Заңның орындалуын қамтамасыз ету кіреді. NCR сондай-ақ несие берушілерді, несие бюроларын және қарыз кеңесшілерін тіркеумен, сондай-ақ Заңның сақталуын қамтамасыз етумен жүктеледі. Қарыздық кеңес беру 2007 жылы енгізіліп, күшіне енді. Бұл артық қарызға батқан тұтынушыларға Ұлттық несие туралы заңға (NCA) сәйкес көмек іздеуге мүмкіндік берді. NCA құрылғаннан бері бірнеше рет өзгертіліп, түрлі жаңа ережелер жарияланды. Оңтүстік Африкада қарыздық кеңес беру (NCR тіркелген қарыз кеңесшілері арқылы сот арқылы жүзеге асырылатын) заңды және құқықтық тұрғыдан мойындалған процесс ретінде қарастырылады, ал «несие кеңес беру» термині көбінесе реттелмеген алаяқтық немесе жалған қызметтермен байланысты.