Элисабет Ольсон Валлинның «Ecce Homo» көрмесі және даулар

Кіріспе

1998 жылы Элизабет Олсон Валлинның "Ecce Homo" туындыларының көрмесі, "Ecce Homo" аталымының басқа қолданылуы.

"Ecce Homo" – швед фотографы Элизабет Олсон Валлин түсірген, қазіргі заманғы ортада бейнеленген 12 түрлі библиялық оқиғаны көрсететін, даулы көрме. Көрменің тұңғыш рет ашылуы 1998 жылдың шілдесінде Стокгольмде өтті және көп назар аударды. Көрме қыркүйек айында Уппсала соборында көрсетілген кезде ұлттық дебаттарды қозғады. Пікірлер көбінесе өте эмоционалды болды, жағымды да, жағымсыз да реакциялар орын алды. Суреттерде Иса Мәсіх гомосексуалистер, трансгендерлер, былғары киім киетін адамдар және ЖИТС қоршағандар арасында, кейде эротикалық жағдайларда бейнеленген. Көрме 1998 мен 2004 жылдар аралығында Скандинавия және континенттік Еуропа бойынша гастрольде болды. 2012 жылдың қазан айында "Ecce Homo" көрмесі Сербияның Белград қаласында өткен Белград Pride фестивалінде ашылды және туындаған дау-дамабыл салдарынан наразылық акцияларынан қорғау үшін көптеген тәртіп сақшыларымен күзетілді.

Суреттер

Фотосуреттер христиандық классикалық мотивтерді қайта жасайды, бірақ кейбіреулері эротикалық сипатта бұрылып, адамдарды немесе айналағы контексті лесбияндық, гейлік, бисексуалдық және трансгендерлік (ЛГБТ) мәселелерімен және адамдармен алмастырады. Контекстті ауыстырудың мысалы – Исаны қолына ұстаған Марияның мотивін (Пиета мотивін) қайта құру, мұнда айналасы медициналық мекеме болып бейнеленген, ал Иса рөліндегі Фредди Меркьюридің ЖИТС-тен қайтыс болуы көрсетілген. Фотосуреттерде Киелі кітаптан цитаталар келтіріліп, мыналар бейнеленген: Жариялану Лұқа 1:30–31, Исаның тууы Лұқа 2:7, Исаның шомылуы Лұқа 3:21–22, Парисшілердің азабы Матай 23:13, Иерусалимге кіру Лұқа 19:37–40, Соңғы кешкі ас Матай 26:26–28, Яһуданың сүйісі Матай 26:45–48, Исаның айқышқа ілінуі Марк 15:17–20, Исаның айқышта ілуі Матай 27:45–46, Пиета Жохан 19:26, Исаның әйелдерге көрінуі Матай 28:9–10 және Жұмақ Матай 18:18. Көптеген суреттер классикалық картиналардан шабыттанған және олардың барлығы заманауи ортада түсірілген. Фотограф қасады түрде гомосексуал модельдерді пайдаланып, Киелі кітаптағы және қазіргі заманғы қабылдамау жағдайларының ұқсастығын, сондай-ақ Құдайдың баршаны қамтитын сүйіспеншілігін көрсетуді көздеді. Соңғы кешкі ас суретінде гомосексуал модельдердің орнына трансгендерлер бейнеленген, себебі Киелі кітапта айтылғандай, Иса жиі қоғам қабылдамайтын адамдармен бірге тамақтанған.

Дау

Көрме Швеция бойынша, негізінен Лютеран шіркеуінің шіркеулері мен қауымдарында көрсетілгенде, шіркеу ішінде де, басқа шіркеулерден де күрт пікір таласын тудырды. Фотосуреттердің слайдтары Уппсала соборында декана Туулики Койвунен Билундтың рұқсатымен, Уппсала архиепискобы және Швеция шіркеуінің басшысы К.Г. Хаммардың санкциясымен көрсетілді. Швед қоғамының пікірі тереңдей бөлінді, бірі оны христиандық махаббаттың радикалды білдірісі деп есептесе, енді бірі оны қасиеттілікке қарсы тудыратын нәрсе деп санады. Хаммардың айтуынша, "Бізде екі қап хат болды, олардың мөлшері әрдайым шамалас болды". Шіркеудегі кейбір ЛГБТ мүшелері көрмені көрсетуді және көрмені қорғауды, олардың алғаш рет шіркеуде өз үйінде сезінген және оның құшағына алынған уақыты деп сипаттады. Басқа ЛГБТ мүшелері эротикалық суреттер олардың қауымы туралы стереотиптерді күшейтеді деп ойлады немесе көрмеден кейін болған қатыгез пікір таласынан кейін шіркеуден шеттетілгендей сезінді. Уппсала епископы Торд Харлин көрмені "ең жақсы жағдайда жаман теология, ең нашар жағдайда құдайды қорлау" деп сипаттады. 2004 жылы берген сұхбатында К.Г. Хаммар көрме туралы былай деді: "Иә, мен сол суретті жеке деңгейде қиын деп таптым, бірақ мәселе осы емес еді. Бұл гомосексуалистер туралы, шіркеуде өздерін үйлесімді сезінуге күресіп жатқан топ туралы. Егер біз жеке деңгейде қиындық тудырғандықтан, Исаның өміріндегі олардың рөлін көрсететін суреттерді алып тастасақ, не болар еді? Онда біз шіркеу мен гомосексуалистер екі бөлек әлем екенін және оларды араластыруға болмайтынын көрсетер едік". Дереккөздің сенімділігі жоқ: date=July 2013. Ең көп дау тудырған фотосурет – Исаның қоғамдық моншада крещение алатын суреті, онда Иса кейіпкерінің жыныс мүшесі көрінеді. Архиепископ К.Г. Хаммардың көрмені санкциялауы мен қорғауына байланысты, Папа Иоанн Павел II 1998 жылғы қазан айының ортасында жоспарланған архиепископқа арналған қабылдауды тоқтатты. Бір жылдан кейін архиепископ Папамен кездесіп, лютерандар мен католиктер арасындағы жаңа теологиялық келісімді растады. Кездесуде көрмеге қатысушылар туралы немесе гомосексуализм туралы сөз қозғалмады.

As the exhibition toured Sweden, primarily in churches and congregations of the Lutheran Church of Sweden, it sparked an intense debate both from within the church and from other churches. Slides of the photographs were shown in Uppsala Cathedral with the permission of the dean Tuulikki Koivunen Bylund, sanctioned by K. G. Hammar, the archbishop of Uppsala and head of the Church of Sweden. The opinion of Swedish society was deeply polarized, with some considering it to be a radical expression of Christian love while others considered it to be sacrilegious. According to Hammar, "We had two piles of letters, they were about the same size all of the time." Some LGBT members of the church described the showing and defend the exhibition as the first time they felt at home in the church and embraced by it. Other LGBT members felt the erotic pictures perpetuated stereotypes about their community, or felt more alienated from the church after the vitriolic debate that followed the exhibition. Tord Harlin, the bishop of Uppsala, described the exhibition as "At best it is bad theology, at worst it is blasphemy." Reflecting upon the exhibition in an interview in 2004, K. G. Hammar said:Yes I found the picture difficult at a personal level, but that wasn't the issue. This was about homosexuals, a group who have a hard time to feel at home in the church. Should pictures which in a very charged way illustrated their part in Jesus be removed just because we found them difficult on a personal level? Then we would have sent the signal that the church and the homosexuals are two different worlds which are not to be mixed. Unreliable source: date=July 2013

The photo considered most controversial was the one portraying the baptism of Jesus in a public bathhouse, in which the penis of the Jesus character was visible. Due to archbishop K. G. Hammar's sanction and defense of the exhibition, the Pope John Paul II cancelled an audience granted to the archbishop planned for mid october 1998. A year later, the archbishop met with the Pope to confirm a new theological agreement between Lutherans and Catholics. The cancelled audience, the exhibition or the topic of homosexuality were not brought up at the meeting.