Кіріспе

Гориллалар қоры – 1976 жылы Франсин Паттерсон, Рональд Кохн және Барбара Ф. Хиллер бірлесіп құрған коммерциялық емес ұйым. Ол Сан-Франциско зообағынан Коко атты батыс жазық жер горилласын сатып алу мақсатымен құрылды. Паттерсон 1972 жылдан бері зообақтың қамқорлығында Кокоға американдық қол тілін үйретіп келді. 1974 жылы Паттерсон жобаны зообақтағы тіркемеден Стэнфорд университетінің жаңа алаңына көшірді, бірақ Коко зообаққа қайтарылуы мүмкін болғандықтан, Паттерсон оны сатып алып, өзінде ұстау үшін қаражат жинады. Сатып алынғаннан кейін, қор Паттерсонның зерттеулерін қолдауын жалғастырды, ол адам емес жануарлардың тіл үйренуін зерттеу үшін Кокомен бірге жұмыс істеді. Кокодан басқа, қорда екі еркек горилла да болды: Майкл 1976 жылдан 2000 жылы қайтыс болғанға дейін, ал Ндуме 1991 жылдан 2019 жылы Цинциннати зообағына қайтарылғанға дейін. Коко 2018 жылы қайтыс болды, ал оның өлімінен және Ндуменің ауысуынан кейін, қорда зерттеулер жүргізуге гориллалар қалмады.

Басталуы

Патерсон 1972 жылдан бері Кокомен жұмыс істеді, ол кезде ол бір жасар гориллаға американдық қол тілін (АҚТ) үйрете бастады. Патерсон горилла қол тілінде өсірілсе, тіл үйренетінін анықтау мақсатындағы ғылыми тәжірибесін жалғастыруды жоспарлады. Патерсон Коконы өз баласына қарағандай күтіммен қамқорлап, тамақтандырды, олардың арасында ана мен баланың сезімтал байланысы қалыптасты. Коко 1973 жылы Сан-Франциско балалар зообағынан жеке трейлерге, ал 1974 жылы Стэнфорд университетінің кампусына көшірілді. Коконы сатып алғаннан кейін, қор оны Патерсонның Калифорния штатындағы Вудсайдтағы үйіне жақын орналасқан трейлерге көшірді. 1976 жылы Гориллалар қоры Камерунда туған Майкл атты горилланы сатып алды, оның ата-анасы ет үшін өлтірілгеннен кейін жетім қалғаны айтылды, және ол Коко үшін тіл қолданатын серік болуы мүмкін еді.

Іс-шаралар

Патерсон мен оның көмекшілері гориллалармен сөйлескенде бір мезгілде ауызша ағылшын тілі мен американдық қол тілін қолданды. Паттерсон Коконың 1000-2000 сөзден тұратын сөздік қоры бар екенін және Коко жаңа сөздер мен күрделі сөздерді ойлап тапты деген бірнеше мақала жариялады. Паттерсонның тілдік бірлікті меңгеру критерийіне сәйкес, оны "екі тәуелсіз бақылаушы тіркеп алуы және ол айдың кем дегенде жартысында өздігінен және тиісті түрде қолдануы керек", Коко алғашқы бес жарым жыл ішінде 264 белгіні үйренді. 1990 жылдардың басынан бастап, Қор өз жұмысын Калифорния штатындағы Вудсайдтағы жалғыз орнынан Мауи аралындағы жаңа маймылдарды сақтау орталығына көшіру үшін қаражат жинауға тырысты. Олар 1991 жылы келген Коконың серіктесі Ндумемен сәтті ұрпақ тудырып, олардың балаларына өздігінен қол тілін үйретеді деп үміттенді. 1993 жылы Мауиде жер жалға алынды, бірақ 2010 жылы Гориллалар қоры жалға алу шарты жұмыс бастау үшін жеткіліксіз екенін шешіп, Вудсайдтағы нысанға көңіл бөлді. 2018 жылы Коко қайтыс болды, бұл Цинциннати хайуанаттар бағымен Ндумеге берілген несие шартының бір бөлігін іске қосты, онда Коко қайтыс болғаннан кейін Ндуме "Хайуанаттар мен аквариумдар қауымдастығы" ұйымының мекемесіне орналастырылатындығы айтылған. Паттерсон Ндуменің денсаулығына қатысты алаңдаушылықтарды келтіре отырып, оның көшірілуіне кедергі келтіруге тырысты, бұл 2019 жылдың маусым айында Ндумені алып тастауға әкелген сот процесіне әкелді. Қордың веб-сайтына сәйкес, Паттерсон және басқа да қызметкерлер Халықаралық жануарларды қорғау қоры және Панафрикалық консервациялық білім беруді қоса алғанда, табиғатты қорғау ұйымдарымен серіктестікке келді. Гориллалар қоры аң етін тұтынуды азайту мақсатында білім беру жобаларын жүзеге асырды.

Сын

Сұрақ-жауап кезеңінде оның зерттеулері тәуелсіз экспериментте қайталанып, ғылыми тұрғыдан дәлелденер ме деген сұраққа Паттерсон мұндай жануарларды осындай табиғи емес жағдайларда ұстаудың дұрыс еместігіне сенетіндіктен, оны қайта жасау этикалық емес деп жауап берді. 2005 жылы Паттерсон әйел еріктілерден Кокоға кеуделерін көрсетуді талап еткені үшін жыныстық дискриминация жасады деген айып тағылды. Бұл сотқа әкеп соқты, оның барысында аталған еріктілер жұмыстан босатылды. Гориллалардың тіл үйренгені әлі де даулы мәселе. Кейбір зерттеушілер мен тіл білімі мамандары олар қолданған көптеген белгілер мақсатқа жету үшін, сөйлем құрылысын ескермей, кездейсоқ қолданылғанын, сондықтан олардың нағыз тіл емес екенін айтады. Дегенмен, қол тілдері мен сөйлеу тілдерінің арасындағы айырмашылық гориллалардың тілді игеруін түсінуге көмектеседі, ал Коко тілді жоғары деңгейде қолдануға қабілетті, мысалы, символдық сипаттамалар беру, жалған айту және әзіл жасау сияқты.