Кіріспе

Эмоциялардың топ арасында спонтанды түрде таралуы

Эмоционалдық жұқпа – эмоциялар мен олармен байланысты мінез-құлықтың спонтанды түрде таралуын қамтитын әлеуметтік жұқпаның бір түрі. Мұндай эмоционалдық үйлесім бір адамнан екіншісіне немесе үлкен топқа қарай таралуы мүмкін. Эмоциялар түрлі жолдармен, ашық немесе жасырын түрде адамдар арасында бөлісе алады. Мысалы, саналы ойлау, талдау және қиялдың бәрі осы құбылысқа үлес қосатыны анықталды. Бұл мінез-құлық адамдарда, басқа приматтарда, иттің және тауықтың арасында да кездеседі. Эмоционалдық жұқпа жеке қарым-қатынастар үшін маңызды, себебі ол адамдар арасындағы эмоционалдық үйлесімді күшейтеді. Шоневульф ұсынған құбылыстың кеңірек анықтамасы: "бір адам немесе топ эмоциялық күйлер мен мінез-құлық көзқарастарын саналы немесе санасыз түрде сіңіру арқылы басқа адамның немесе топтың эмоциялары мен мінез-құлығына әсер ететін процесс". Элейн Хатфилд және авторлар тобы ұсынған бір көзқарас бойынша, бұл автоматты еліктеу және адамның мимикасы, дауысы, дене тіркейісі мен қозғалыстарын басқа адамның мінез-құлқымен үйлестіру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Этимология

Джеймс Болдуин 1897 жылы жарық көрген "Адамның психикалық дамуындағы әлеуметтік және этикалық түсіндірмелері" еңбегінде "сезімнің жұқпасы" терминін қолданғанмен, "эмоционалдық жұқпа" туралы мәселе көтерді. ХХ ғасырдың әртүрлі ғалымдары осы құбылысты "әлеуметтік жұқпа" тақырыбы аясында талқылады. "Эмоционалдық жұқпа" термині алғаш рет 1985 жылы Артур С. Ребердің "Пингвиннің психология сөздігінде" пайда болды.

Бұған әсер ететін факторлар

Топтағы эмоционалдық конвергенцияның қарқыны мен деңгейін бірнеше фактор анықтайды, оның ішінде топқа қатысушылардың тұрақтылығы, көңіл-күйді реттеу нормалары, міндеттердің өзара байланыстылығы және әлеуметтік өзара тәуелділік. Бұл оқиғалардың құрылымдық ерекшеліктерінен өзге, топ мүшелерінің жеке ерекшеліктері де эмоционалдық жұқпаның күшін әсер етеді, мысалы, сезімдерді қабылдау және жеткізуге ашықтық, демографиялық ерекшеліктері және мінез-құлқының қалыпты жағдайы.

Зерттеу

Эмоционалды жұқпаны зерттеу ұйымдық, әлеуметтік, отбасылық, даму және неврологиялық сияқты әртүрлі көзқараспен жүргізілді. Алғашқы зерттеулер эмоционалды жұқпаның саналы ойлау, талдау және қиял арқылы таралатынын көрсеткенімен, эмоционалдық жұқпаның кейбір түрлері одан да нәзік, автоматты және әмбебап болып келеді. Физиологиялық себептері зерттеудің ең маңызды екі саласының бірі саналады. Бұл эксперимент жеке құпиялықты бұзады деп санаған адамдардың арасында наразылық тудырды. Осы эксперимент нәтижесінде 2014 жылы жарияланған зерттеу мақаласын Тони Д. Сэмпсон, Стивен Мэддисон және Даррен Эллис (2018) «Корпоративтік әлеуметтік желілер мен Корнелл университетінің ғалымдарының осы сияқты этикалық емес эксперименттерге оңай араласуы туралы алаңдатарлық мәлімдеме» деп сипаттады. Тони Д. Сэмпсон және авторлар тобы «Академиялық зерттеушілер зерттеу нысандарын қорғау бойынша этикалық ережелерден оқшаулана алмайды, себебі олар «мәлімделген келісімді алу және қатысушыларға бас тарту мүмкіндігін беру» принципіне «міндетті емес» әлеуметтік желі компаниясымен жұмыс істейді» деген пікірді сынады. Этикалық мәселелерден бөлек, кейбір ғалымдар Facebook-тың әдістемесі мен нәтижелерді баяндауын сынға алды. Psych Central үшін жазған Джон Грохол, зерттеу аталымына және «эмоционалды жұқпа» туралы талаптарына қарамастан, бұл зерттеу эмоцияларды мүлдем қарастырмағанын айтты. Оның орнына авторлар пайдаланушылардың көңіл-күйін анықтау үшін тек оң және теріс сөздерді санайтын «Лингвистикалық сұраныс және сөздерді санау» (LIWC 2007) деп аталатын қосымшаны қолданды. LIWC құралының кемшілігі – ол жоққа шығаруларды түсінбейді. Сондықтан «Мен бақытты емеспін» деген хабарлама жағымды деп бағаланады: «LIWC 2007 бейресми адамдық қарым-қатынастың осы нәзік ерекшеліктерін елемейтіндіктен, зерттеушілер де солай істейді». Грохол осы ерекшеліктерді ескере отырып, нәтижелердің әсері «статистикалық қатеден» аспайды деген қорытындыға келді. Креймер және авторлар тобы (2014) 0,07% – бұл 7 процент емес, бір проценттің 1/15 бөлігі! – адамдардың жаңалық лентасындағы жағымсыз жазбалар саны азайған кезде, олардың статус жаңартуларындағы теріс сөздердің азаюын анықтады. Осы әсердің нәтижесінде бір теріс сөзді кем жазу үшін қанша сөзді оқу немесе жазу керектігін білесіз бе? Мүмкін, мыңдаған.

Түрлері

Эмоцияларды көптеген тәсілмен бөлісуге және қайталауға болады.

Топ ішінде

Көптеген ұйымдар мен жұмыс орындары командалық жұмысты қолдайды. Ұйымдық психологтар жүргізген зерттеулер жұмыс топтарының артықшылықтарын көрсетеді. Эмоциялар ойнап, топтық эмоция қалыптасады. Топтың эмоционалдық жағдайы, мықтылығы, көтеріңкілік, қарым-қатынас және команданың өнімділігі сияқты факторларға әсер етеді. Сондықтан ұйымдар жұмыс топтарының эмоционалдық жағдайын қалыптастыратын факторларды ескеруі қажет, осы арқылы пайдалы тұстарын пайдаланып, топтық эмоцияның зиянды әсерлерінен сақтану керек. Менеджерлер мен команда жетекшілері өз мінез-құлқына сақ болуы керек, себебі олардың эмоционалдық ықпалы "қарапайым" команда мүшесіне қарағанда зор: көшбасшылар эмоционалды жағынан басқалардан "жұқпалы".

Қызметкер/тапсырыс беруші

Қызмет көрсетушілер мен клиенттер арасындағы өзара әрекеттесу клиенттердің қызмет сапасын бағалауына және қызмет берушімен қарым-қатынасына әсер етеді. Қызмет көрсету кезіндегі оң эмоционалдық білдірістер маңызды клиенттік нәтижелермен, мысалы, қайта оралу ниетімен және дүкенді досқа ұсынумен байланысты. Ұйымдардың мүддесі – клиенттерінің бақытты болуы, себебі бақытты клиент – қанағаттанған клиент. Зерттеулер көрсеткендей, клиенттің эмоционалдық жағдайына қызметкердің/қызмет көрсетушінің эмоционалдық жұқпа арқылы білдіретін эмоциялары тікелей әсер етеді. Бірақ бұл әсер қызметкердің эмоциялық білдірісінің шынайылығына байланысты, егер қызметкер тек сыртқы әрекет жасаса, жұқпа нашар болады, және бұл жағдайда пайдалы әсерлер тумайды. Витторио Галлезе айналы нейрондар басқаларға қатысты мақсатты үйлесімділікке жауапты деп санайды. Галлезе және Парма университетінің әріптестері макака маймылдарының мақсатқа бағытталған қол қозғалыстарын орындағанда немесе басқалардың осы әрекетті жасағанын көргенде, премоторлық қабықшадағы нейрондардың бір класын тапты. Осы нейрондардың бір тобы әрекетті орындау және бақылау кезінде, сондай-ақ осы әрекеттің дыбысын шығарумен бірге жұмыс істейді. Адамдардағы зерттеулер мидың премоторлық қабықшасы мен париеталды аймағының әрекетті қабылдау және орындау үшін белсенділігін көрсетеді. Галлезе адамдардың эмоцияларды дене күйі арқылы түсінетінін айтады. Байқаушының нейрондық белсенділігі тікелей тәжірибелік түсінуді қамтамасыз етеді. Голдман мен Шрипаданың (2004) «Бөгде араласусыз резонанс» атты ұқсас теориясы бар. Эмпатия – миымыздағы денелік симуляцияны құрайтын функционалдық механизмнің нәтижесі болуы мүмкін. Біз көріп немесе естіген адам, санамызда «басқа біз» болады. Басқа зерттеушілер басқа адамның эмоцияларын бақылау мидың (а) ұқсас эмоцияларды сезіну және (б) ұқсас мимика жасау сияқты бөліктерін белсендіретінін көрсетті. Бұл комбинация байқаушының (а) басқа адамның эмоционалдық сезімін бейнелеуін белсендіретінін көрсетеді, бұл эмоционалдық жұқпаға алып келеді, және (б) байқалған мимика туралы моторлық бейнелеу, бұл мимикаға еліктеуге әкелуі мүмкін. Мида басқа адамдардың эмоцияларын түсіну және бөлісу – эмоциялық жұқпа мен мимиканың үйлесімі болар еді. Маңыздысы, эмпатиясы жоғары адамдар басқа адамдардың эмоцияларын көргенде эмоциялық аймақтарда ми белсенділігінің артуын сезінеді.

Миндальді

Миндаль тәрізді дене мидың бір бөлігі, ол эмпатияның негізін құрайды, эмоционалдық үйлесімділікке мүмкіндік береді және эмоционалдық жұғудың жолын жасайды. Мидың базальды аймақтары, оның ішінде ми сабағы, бір адамның физиологиялық жағдайын екінші адамда қайта жасайды. Психолог Ховард Фридман кейбір адамдардың басқаларды қоздырып, шабыттандыруының себебі осы деп санайды. Бет әлдемелері, дауыс, қозғалыстар және дене қимылдары спикердің эмоцияларын аудиторияға жеткізеді.