Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Невил Шуттың кітабы
Book by Nevil Shute
«Жаңбырлы күндерде» – Невил Шуттың 1953 жылы Ұлыбританияда алғаш жарық көрген романы. Бұл кітапта Шуттың шығу тегіндегі, жүректі және оқиғаға толы туындыларына тән ұшу, болашақ, мистикалық күйлер және қарапайым адамдардың ерекше істер атқаруы сияқты көптеген элементтер кездеседі.
In the Wet is a novel by Nevil Shute that was first published in the United Kingdom in 1953. It contains many of the typical elements of a hearty and adventurous Shute yarn such as flying, the future, mystic states, and ordinary people doing extraordinary things.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл әңгімені алғашқы баяндаушы – Буш бауырластығының англикандық діни қызметкері Роджер Харгривс бастайды. Ол 1953 жылы Квинсленд штатының шұрайлы даласындағы үлкен қауымда өзінің қарапайым жағдайын сипаттайды. Оның міндеттерінің бірі – өлгендерге көмектесу, және бұл оны қарт, алкоголизмге ұшыраған, опиум шегетін, ауру, бұрынғы ұшқыш және малшы Стиви есімді адаммен байланыстырады. Стивидің жаңбырлы маусымдағы шалап келген үйінде тұтқындалған Харгривс, Стиви үшін өлім сағатын күту кезінде қайталанатын безгекпен күреседі. Екеуінің де санасы өзгерген кезде оқиға өзгеріп, Стиви Дэвид "Ниггер" Андерсонға айналады, ол Австралия Корольдік әуе күштерінің мақтан тұтатын мүшесі, және Харгривске өзінің тарихын айтады. Бірақ бұл оқиға 30 жыл өткен соң, 1983 жылы орын алады. Дэвид Андерсон – еуропалық және аборигендік қаны араласқан квадрон. Бірінші сыныпты ұшқыш ретінде ол елдік міндетімен Ұлыбританиядағы элиталық сынақ ұшқыштары тобының мүшесі болуға таңдалады. Төменгі топтан шыққан Андерсон RAAF-те тез өрлейді және жақын арада Корольдік ұшақтың екі ұшағының бірін басқаруға ұсыныс алады. 1983 жылғы Англия – социализмнің құрсауынан шыққан, техникалық жағынан дамыған ел. Қарқындылық – бұл ұран, ал нормалау әлі де күшінде. Бұл Англияда Корольдік отбасы қарапайым халық тарапынан құрметке ие, бірақ оларды Англияның экономикалық қиындықтары үшін айыптайтын саясаткерлер кемсіртеді. Саясаткерлер монархтың шетелге саяхаттауын бақылауға тырысқанда, Ұлыбритания үкіметінің ұшақтарын пайдалануды шектеу арқылы, Канада мен Австралия үкіметтері Корольдік ұшуына заманауи реактивті көліктерді сыйға тартады, жұмыс шығыстарын қамтамасыз етеді және экипаждарды жабдықтайды. Андерсон Австралия ұшағының капитаны болып тағайындалады. Канада да, Австралия да монархиялық елдер, және Андерсон бір кезде Австралия республика болуы мүмкін деген ұсынысқа таңғалады. Екеуі де демократиялық, бірақ «көп дауыс беру» жүйесіне сәйкес, әркім бір дауыс алады, бірақ жеке тұлғалар жетіге дейін қосымша дауыстарды таба алады. Андерсонның өзі Австралия сайлауында үш дауысқа ие. Алғашында жұмысына толыққанды берілген Андерсон айналасында не болып жатқанын біртіндеп түсіне бастайды. Ол Әуе күштері министрі Лорд Коулстың озық ұшақты тексеріп, егер ол далаға қонуға мәжбүр болса, радиомен жабдықталған ұшаққа сигнал беру пулеметін қоюға талап ететінін көреді. Премьер-министр Иорвет Джонс – ақылдырақ, бірақ ол тек саяси ұпай жинауға қызығушылық танытады. Корольдік отбасы ұшақ сыйлығына қуанады, орта жастағы патшайым мен оның күйеуі оларды тексеруге келеді. Андерсон бірнеше рет кездеседі және бірте-бірте Корольдің кіші хатшысы Розмариге, Оксфорд профессорының қызына, Корольдік ұшуына қосылатын одақтастық ұшақтарының әкімшілік аспектілерін жеңілдетуге көмектеседі. Андерсон патшайымның қиын саяси жағдайға тап болғанын біледі. Корольдіктің Канадаға сапары лейбористік саясаткерлердің Корольдік отбасына тағы бір шабуыл жасауымен сәйкес келеді. Уэльс принці Андерсонға оны Оттаваға апарып, королевамен кездесуге рұқсат береді. Кейіннен принц өзінің және әпкесінің (корольдің тек екі баласы бар) – монархтың жұмысын қазіргі күйінде қабылдамайтыны туралы ультиматум әкелгені белгілі болады. Андерсонға королева мен оның жанындағыларды, соның ішінде Розмариді Англияға емес, Австралияға алып кетуге, сол жердегі саясаткерлермен кездесуге бұйрық беріледі. Жолда олар Рождество аралында ұзақ уақыт май құюды кешіктіреді, бұл королеваға жергілікті лауазымды адамдар әйелдерімен бірге ресми киім киіп келгенше аздап демалуға мүмкіндік береді. Андерсон тамақтан уланып, Харгривс пен Стивидің ылғалды шатырдағы көрінісін армандайды. Ол сауыққаннан кейін, топ Австралияға көшіп кетеді. Король тек қазіргі австралиялық саясаткерлермен ғана емес, сонымен қатар аға мемлекет қайраткерлері сэр Роберт Мензис пен Артур Калвеллмен (нағыз өмірдегі белсенді саясаткерлер 1953) кездеседі. Кездесулерден кейін королева Англияға қайтарылады, бірақ жер бақылауы ұшуды Йоркширге жүздеген шақырымға ауыстырады, өйткені өте білікті австралиялық ұшқыштар ауа райы нашар болғанда Хитроу сияқты коммерциялық әуежайға қонуға лайық емес деген сылтаумен; шын мәнінде Йоркширге ауысу королеваға қиындық тудыруға арналған. Патшалық араласудан кейін барлық экипаждарға азаматтық авиаторлар ретінде аккредитация беріледі. Андерсон Розмариден өзіне үйленуді сұрайды, бірақ ол королеваға көмектесуге мұқтаж болғанша бас тартады. Ол Андерсонның өзінің әкесімен, саясаттанушымен кездесуін ұйымдастырады. Оның әкесі королеваның Ұлыбританияның бас губернаторын тағайындауды жоспарлап отырғанын, ол саясаткерлермен айналысады, ал монарх Достастық істеріне толыққанды беріледі, бұл монархияны оның және оның отбасы үшін шыдайтын етеді деп әңгімелейді. Королева бұл туралы Рождестволық сөйлесінде жариялайды және егер ел саяси реформалардан өтпесе, олар Ұлыбританияға қайтпайтынын нақтылайды, яғни көп дауыс беру жүйесі және Ұлыбритания үшін монарх пен парламент арасындағы буферлік рөлді атқаратын бас губернатордың тағайындалуы қажет. Дэвид барлық сақтық шараларын сақтап, королевамен бірге ұшаққа отырғаннан кейін, аборигендік мұрасынан туындаған сезімі оған бір нәрсенің дұрыс болмайтынын айтады. Ол топтың багажын қарап, ішінде металл қорапты табады, ол жарылғыш зат екені анық. Желдің күшіне орай қорапты сыртқа шығару мүмкін емес, бірақ шебер ұшу арқылы ол қажетті жағдайларды жасай алады. Королева бәрін құпия ұстауға ант етеді және Дэвидке Корольдік комиссиямен ғана берілетін жетінші дауысты сыйлайды. Топ Австралияға қауіпсіз жетеді. Темірқасықта жаңа бас губернатор парламентті көп дауыс беру туралы мәселені талқылауға шақырады. Джонс үкіметі құлайды, және жаңа лейбористік үкімет саяси реформаны енгізуі күтілуде. Енді королева дағдарыстық жағдайдан шыққаннан кейін Розмари Корольдік қызметтен кетуге және Дэвидке үйленуге болады. Эпилогта бастапқы оқиға қайта жалғасады. Стиви бейбіт түрде қайтыс болады және шаршаған Харгривс арман мен шындық арасын ажыратуға тырысады. Бұл Дэвид Андерсонға айналатын балаға крещение беру үшін оған ұсынылғанда одан да қиын болады.
The story is opened by its initial narrator – an Anglican priest in the Bush Brotherhood named Roger Hargreaves – who describes his ordinary circumstances in a large parish of the Queensland outback in 1953. As part of his duties, he has to minister to the dying and this brings him into contact with an aged, alcoholic, opium smoking, diseased, ex pilot and ex ringer named Stevie. Caught in Stevie's squalid cabin in a heavy rainy season, Hargreaves struggles with recurring malaria whilst on deathwatch for Stevie. As both men are in altered mental states the story shifts and Stevie becomes David 'Nigger' Anderson, a decorated member of the Royal Australian Air Force, telling his story to Hargreaves. But this is a story set 30 years in the future, in 1983. David Anderson is a quadroon, of mixed European and Aboriginal ancestry. As a first rate pilot he is chosen by his country to be a member of an elite test pilot team in the UK. Although of humble origins, Anderson has advanced quickly in the RAAF and is soon offered a position commanding one of two aircraft of the Queen's Flight. The England of the 1983 in the story is a technically advanced country that has been abused and bled dry by Socialism. Austerity is the watchword, and rationing is still in force. It is an England in which the Royal Family is revered by the common people, but abused by politicians who use them as whipping boys for the economic woes of England. When the politicians attempt indirectly to control the foreign travel of the monarch by curtailing her use of UK government aircraft, the Canadian and Australian governments each donate a modern jet transport to the Queen's Flight, provide for operating expenses, and furnish crews. Anderson is chosen as the captain of the Australian plane. Both Canada and Australia are heavily royalist countries, and Anderson is shocked at one point by the suggestion that Australia could become a republic. Both are democracies, though subject to the "multiple vote"—everyone gets one vote, but other votes can be earned by individuals, up to a maximum of seven. Anderson himself has three votes in Australian elections. At first absorbed by the job, Anderson slowly becomes aware of what is going on around him. He sees the Secretary of State for Air, Lord Coles, inspect the advanced aircraft, and insist that a signal gun be placed in the radio equipped aircraft in case it needs to land in a field. The Prime Minister, Iorweth Jones, is more intelligent, but only interested in scoring political points. The Royal family, though, is delighted at the gift of the aircraft, and the middle aged Queen and Consort come down to inspect them. Anderson repeatedly meets, and slowly falls for, a junior secretary to the Queen, Rosemary, daughter of an Oxford don, who is assigned to help streamline the administrative aspects of the Commonwealth aircraft joining the Queen's Flight. Anderson learns of the difficult political situation the Queen is faced with. The Queen's visit to Canada in the Canadian craft coincides with another attack on the Royal Family by Labour politicians. The Prince of Wales has Anderson fly him to Ottawa so he can meet with the Queen. It is later made clear that the Prince carries an ultimatum from himself and his sister (the Queen has only two children)—they will not take the job of monarch as it now stands. Anderson is ordered to fly the Queen and her entourage, including Rosemary, not back to England, but on to Australia to meet with politicians there. En route, they have a lengthy refueling delay on Christmas Island, allowing the Queen to relax a bit—until local officials show up with their wives, in formal dress. Anderson, struck with food poisoning, dreams of the scene with Hargreaves and Stevie in the cabin in the wet. After he recovers, the party move on to Australia. The Queen meets not only with current Australian politicians but with elder statesmen Sir Robert Menzies and Arthur Calwell (active politicians in real life 1953). After the meetings the Queen is flown back to England, but ground control diverts the flight hundreds of miles to Yorkshire on the pretext that the well qualified Australian airmen are not qualified to land at a commercial airport—Heathrow—in poor weather; in reality the diversion to Yorkshire is apparently intended to inconvenience the Queen. After Royal intervention the crews are all granted accreditation as civil aviators without further ado. Anderson asks Rosemary to marry him, but she refuses so long as the Queen needs her. She arranges for Anderson to meet her father, a political scientist. Her father inadvertently reveals that the Queen is contemplating having a Governor General of Britain who will deal with the politicians, with the monarch devoted to Commonwealth affairs, to make the monarchy bearable for her and her family. The Queen announces this on her Christmas broadcast, and makes it clear that she and her family will not return to Britain without the country having undergone political reforms, meaning both the multiple vote, and the installation of a Governor General for the United Kingdom as a necessary buffer between Monarch and Parliament, whose behaviour and treatment of the Queen has become both a constitutional and personal affront prior to this declaration. Though David takes every precaution to protect the aircraft, which takes off with the Queen soon afterwards, a sixth sense, deriving from his Aboriginal heritage, tells him something is wrong. He searches the party's luggage, and finds a sealed metal box, obviously a bomb. It seems impossible to get the box outside due to winds, but through skilled flying, he is able to create the right conditions. The Queen swears all to secrecy, and awards David the Seventh Vote, given only by Royal commission. The party reaches Australia safely. Meanwhile, in Britain, the new Governor General has summoned Parliament to debate the multiple vote. Prime Minister Jones' government falls, and a new government, still Labour, is expected to institute the political reform. Now that the Queen is no longer in a crisis situation, Rosemary can leave the royal employment and marry David. In an epilogue, the framing story resumes. Stevie has died peaceably and an exhausted Hargreaves tries to separate dream from reality. This becomes more difficult when the child who will grow to be David Anderson is presented to him for christening.
Де-Хавилл және Церес
Queen's Flight ұшқан DeHavilland Ceres ойдан шығарылған, және Avro Vulcan реактивті бомбалаушысының азаматтық авиалайнерге айналдырылған нұсқасы – Avro Atlantic концепциясына негізделген сияқты. Бұл концепция роман жазылған кезде жасалған, бірақ өндіріске енгізілген жоқ.
The fictional DeHavilland Ceres flown by the Queen's Flight appears to be based on the concept of the Avro Atlantic, a civilianised jet airliner version of the Avro Vulcan jet bomber, designed for intercontinental travel. This was a design concept at the time the novel was written, and did not enter production.
Көп дауыс беру
Кітаптың ең қызықты (және берік) ерекшелігі – демократияның қажетті реформасы саналатын "көп дауыс беру" жүйесі. Адам жетіге дейін дауысқа ие болуы мүмкін. Әрбір адамға негізгі бір дауыс беріледі. Ал қалған дауыстар білім алу (оның ішінде қарулы күштерде офицерлік шен алу), екі жыл бойы шетелде жұмыс істеу, екі баланы 14 жасқа дейін ажыраспай тәрбиелеу, христиан шіркеуінің лауазымды адамы болу немесе жоғары табыс табу арқылы қол жеткізіледі. Кітапта Дэвид Андерсонның батырлығы үшін берілген жетінші дауыс, тек Корольдің қалауымен және Корольдік жарғы арқылы ғана табысталады. Бұрын Ұлыбританияда көп дауыс беруге мүмкіндік болған. 1940 жылдардың соңына дейін Ұлыбританияның барлық университеттерінің түлектері Парламентке өкілдер жіберген, ал мүлік иелері тұратын жерінен және мүлігі бар жерден дауыс бере алатын; демек, университет білімі бар мүлік иесі үш дауысқа ие болуға мүмкіндік алған. Ирландияның Ұлттық университеті мен Тринити колледжінің түлектері әлі де Ирландия Парламентінің жоғарғы палатасында өкілдік етеді. Марк Твен өзінің "Гондурдың есімсіз республикасы" атты әңгімесінде көп дауыс беру идеясын қолданған.
Perhaps the most interesting (and enduring) feature of the book is the "multiple vote", seen as a necessary reform of democracy. A person can have up to seven votes. Everyone gets a basic vote. Other votes can be earned for education (including a commission in the armed forces), earning one's living overseas for two years, raising two children to the age of 14 without divorcing, being an official of a Christian church, or having a high earned income. The seventh vote, which in the book is awarded to David Anderson for his heroism, is only given at the Queen's discretion by Royal Charter. Plural voting was possible in Britain in the past. Until the late 1940s, the graduates of all British universities sent representatives to Parliament, and property owners could vote both where they lived and where they owned property; a university educated property owner could therefore have three votes. The graduates of the National University of Ireland and of Trinity College are still represented in the upper house of Ireland's parliament. Mark Twain had used the idea of multiple votes for merit in his short story "The Curious Republic of Gondour".
Ұлыбританияның генерал-губернаторы
Корольдік декларацияның бір бөлігі ретінде, үшінші дүниежүзілік соғыстан кейін елді басқаруда Лейбористік үкіметтің күшейіп, агрессивті болуына байланысты, Ұлыбританияға генерал-губернатор тағайындау міндетті реформалардың бірі болып табылады. Корольдік – Ұлттар Достастығының монархы болғандықтан, пропорционалды өкілдік пен Егемендіктің Ұлттар Достастығы елдерінде болуы, салыстырмалы түрде аз халқы бар Ұлыбританиядан басымдық ала ма деген конституциялық мәселелер туындайды. Роман барысында Монарх пен Премьер-министрге наразылық күшейеді, сондай-ақ Уэльс принці Лейбористік үкіметтің әрекеттеріне байланысты, таққа отыру ұсынылса бас тартуға дайын екенін білдіреді. Осы мәселені шешудің жалғыз жолы – Тәж мен Парламент арасында аралық буфер құру, яғни генерал-губернатор тағайындау. Монархтан өзгеше, генерал-губернатор Үкіметке тікелей жауап бере алады, себебі бұл лауазым тәуелсіз және саяси ықпалдан қорғалған. Егер генерал-губернатордың саяси әрекеттері жеткілікті нашар болса, оны Тәж тағайынымен ауыстыру – бұл нақты процедура және Парламенттің бақылауынан тыс. Сонымен қатар, генерал-губернатор Парламентте Монархтың өкілі ретінде отыра алады және, басқа Ұлттар Достастығы елдеріндегідей, Парламент алдында сөйлеуге құқылы, бұл Монархтың әдетте тек салтанатты шараларда ғана жасайтын құқығы. Генерал-губернатор, Монарх жеке аудиенцияда ғана жасайтындай, кеңес алуға, кеңес беруге және ескертуге құқылы, бірақ бұл айырмашылығымен, бұл Премьер-министр мен Егеменді арасындағы жеке аудиенцияда емес, бүкіл Парламент алдында, ашық түрде жасалады. Бұл өзгеріс саяси жүйені реформалауға және қарсыласты үкімет пен Премьер-министрдің әрекеттерін Парламент пен Лордтар палатасына ашып көрсетуге мүмкіндік береді, осылайша олардың ниеттерін жария ету арқылы олардың әрекеттерін реттеуге болады.
As a component of the Queen's declaration, one of the mandated reforms is the installation of a Governor General for the United Kingdom, in the wake of an increasingly assertive and aggressive Labour government administering the country in the wake of the Third World War. As the Queen is monarch of the Commonwealth, there are real constitutional questions as to whether proportional representation and presence in Commonwealth realms of the Sovereign takes precedence over the comparatively smaller population of United Kingdom in comparison. During the novel, the growing disaffection for both Monarch and Prime Minister, as well as the threat by the Prince of Wales to refuse the throne if offered it due to the behaviour of the Labour Government requires a means of settlement. The only solution, in the end, is to give rise to a buffer between Crown and Parliament a Governor General. Unlike a Monarch, the Governor General has the capacity to give a direct response to the Government, without fear of political rift developing with the Crown, as this post is intermediary. If a Governor General's political conduct is sufficiently poor, replacement by appointment by the Crown is a realistic procedure, and is outside of the control of Parliament. In addition, a Governor General can sit within Parliament as the Monarch's representative, and is also permitted as in other Commonwealth realms, to address Parliament, which the Monarch is normally not expected to do other than ceremoniously. The Governor General can, as the Monarch does only in a private audience, the capacity to be consulted, to advise, and to warn but with the difference that this would be done within the public sphere, in the presence of the entire Parliament, rather than in the confines of the Private Audience between Prime Minister and Sovereign. This change would then permit the reform of the political process, and expose the behaviour of an antagonistic government and Prime Minister to the entire Parliament, and House of Lords, moderating their conduct through exposure of intent.