Кіріспе
Воронец монастыры – румындық Воронец ауылында орналасқан ортағасырлық монастырь, қазір Гура Хуморулуй қаласының бір бөлігі. Ол Сучава округіндегі Оңтүстік Буковинаның әйгілі суреттелген монастырларының бірі. Монастырь 1488 жылы Ұлы Стефанмен 3 ай 3 апта ішінде Васлуй шайқасындағы жеңіске қатысты естелік ретінде салынды. Көбінесе жарқын фрескаларымен танымал болғандықтан "Шығыстың Сикстин капелласы" деп аталатын Воронецтің қабырғалары Румынияда "Воронец көгі" деп белгілі бір түлкіл көк түспен ерекшеленеді.
Тарих
Монастырьдің негізі қаланғаны белгісіз. Аңыз бойынша, Ұлы Стефан Османлы түріктерімен соғыс кезінде туындаған қиын жағдайда Воронецтегі скитінде Даниил Ұяшыға келіп, кеңес сұрады. Даниил оған шайқасудан бас тартпауды айтты. Жеңіске жеткен соң, қасиетті Георгийге арналған монастырь салып бітіруі керек еді. Қазір экзонартексте орналасқан, қасиетті Георгий шіркеуінің үстіндегі бастапқы кіреберісте мына жазу бар:
Мен, воевода Стефан, Құдайдың рақымымен Молдавияны билеуші, Богданның ұлы, қасиетті және даңқты Георгий, ұлы және жеңімпаз шейіттің құрметіне 6996 жылдың 26 мамырында, дүйсенбі күні, Пасхадан кейін Воронец монастырын салуды бастадым және сол жылы қыркүйекте аяқтадым, 1548 жыл. Шіркеу үш апсидалы (триконх) жоспар бойынша, ғибадатханасы, мұнарасы бар наосы және пронаосымен салынды. 1547 жылы Молдавия митрополиті Григорий Рошка шіркеудің батыс жағына экзонартекс қостырып, сыртқы қабырғаларын суреттеді. Оның еңбегі кіреберіс есігінің сол жағында тіркелген:
Әкенің құдіретімен, Ұлының көмегімен және Киелі Рухтың күшімен, сондай-ақ бүкіл Молдавияның митрополиті Кир Григорийдің мол күш-жігерімен осы мерекелік галерея қосылды және оның жаны үшін 7055 (1547) жылы шіркеудің сыртқы жағы суреттелді. Монастырьде қасиетті Даниил Ұяшы, Григорий Рошка және шіркеудің басқа да қамқорлары мен ақсүйектердің қабір тастары сақталған. Воронец каллиграфия мектебімен танымал болды, онда дін қызметкерлері, монахтар мен үйірсектер діни мәтіндерді оқуға, жазуға және аударуға үйренді. Бұл мектеп румын тіліне аударылған Киелі кітаптың екі көрнекті данасын жасады: 1871 жылы табылған Воронец кодексі және 1882 жылы табылған Воронец Псалмдары. Бұл кітаптар қазір Румын академиясында сақтаулы. 1775 жылдан кейін, Габсбург монархиясы Молдавияның солтүстік бөлігін басып алғаннан кейін монастырь уақытша тасталып қалды. Монастырь қауымы 1991 жылы Воронецке қайта оралды. Олар оралғаннан бері монастырьде тұратын қарындастарға жатақтар, шағын шіркеу, көздер, мал төлқұжаттары, астық сақтау қоймалары және паломниктерге арналған үйлер салды.
I, Voivode Stephen, by the Grace of God Ruler of Moldavia, son of Bogdan, have started to have the monastery of Voroneț built to the glory of the holy and well known St George, the great and victorious martyr, in 6996 in May on 26, on one day of Monday, after the Pentecost and I had it finished the same year, in September, 1488. The church was built on a triconch plan (with three apses), with a chancel, a naos with its tower, and a pronaos. In 1547, the Metropolitan Bishop of Moldavia Grigorie Roșca added the exonarthex to the west end of the church and had the exterior walls painted. His contribution is recorded on the left of the entrance door:
By the Will of the Father and the Help of the Son and the accomplishment of the Holy Spirit and by the great pains taken by the faithful Kir Grigorie, Metropolitan of the whole Moldavian Country, there was added this title porch and the exterior of the whole church was painted, for the sake of his soul, in 7055 (1547). The monastery contains tombstones commemorating Saint Daniel the Hermit, Grigorie Roșca, and other patrons of the church and noblemen. Voroneţ was known for its school of calligraphy, where priests, monks and friars learned to read, write and translate religious texts. The school produced two notable copies of Romanian translations of the Bible: The Codex of Voroneț, discovered in 1871, and The Psalter of Voroneț, found in 1882. These books are now held at the Romanian Academy. The monastery was deserted soon after 1775, when the Habsburg monarchy annexed the northern part of Moldavia. The monastic community returned to Voroneț in 1991. Since their return, those living in the monastery have constructed housing for the resident nuns, a chapel, fountains, stables, barns, and a house for pilgrims.
Шіркеу
Воронец монастырындағы Әйіс Георгийдің католиконы (басты шіркеуі) Румыниядағы ең танымал шіркеу болуы мүмкін. Ол әлемге әйгілі, өте жарқын және қанық түстердегі сыртқы фрескаларымен және танымал азурит фонында сақталған жүздеген бейнелерімен танымал. Кішкентай терезелері, тікбұрышты жиектері және ішкі есіктердегі сүйір немесе иықты аркалары готикалық стильде жасалған. 1547 жылғы экзонартекстің оңтүстік және солтүстік есіктеріндегі тікбұрышты жиектер готикалық стильден Ренессанс стиліне өту кезеңін көрсетеді. Бірақ олардың үстінде, әр қабырғада әсем готикалық аркасы бар биік терезе орналасқан. Батыс қасбетінің барлық бөлігі терезесіз, бұл митрополит Рошканың бастапқыда оны фрескалар үшін арнау ниетін көрсетеді. Солтүстік қасбетінде шіркеудің бастапқы әшекейлеуінің іздері сақталған, сары, қоңыр және жасыл түсті керамикалық эмальданған дискілердің қатарлары рельефті өрнектермен безендірілген. Оларға молдаван гербіндегі арыстан мен бизон басы сияқты геральдикалық мотивтер, сондай-ақ Батыс Еуропаның ортағасырлық әдебиетінен шабыттанған екі құйрықты су қызы сияқты жаратылыстар кіреді. Мұнара он алты биік нишамен әшекейленген, олардың төртеуінде терезелер бар. Терезелердің үстінде мұнараны кішкентай нишалардың қатары айналап тұр. Бөлшектелген шатыр, әлдебір уақытта шифермен жабылған түпнұсқа шатырдың пішінін сақтаған болуы мүмкін.