Канаданың шығысындағы инну тілі: 10 мыңнан астам адам сөйлейді. Алгонкин тобынан, күрделі грамматикасы бар, зат есімдерінің жіктелуіне назар аударыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Канаданың кри тілі
Cree language of eastern Canada
Инну-аймун немесе монтагнай – Лабрадор және Квебек штаттарында 10 000-нан астам инну халқы сөйлейтін алгонкин тілі. Ол кри-монтагнай-наскапи диалектілік континуумының құрамына кіреді және әртүрлі қауымдарда түрлі диалектілерде қолданылады.
Innu aimun or Montagnais is an Algonquian language spoken by over 10,000 Innu in Labrador and Quebec in Eastern Canada. It is a member of the Cree–Montagnais–Naskapi dialect continuum and is spoken in various dialects depending on the community.
Грамматика
Инну аймун - полисинтетикалық, бас белгілеу тілі, сөздердің реті салыстырмалы түрде еркін. Оның негізгі үш сөз таптары - есімдер, етістіктер және бөлшектер. Есімдер екі түрге бөлінеді: жанды және жансыз, және көптік, меншік, алыстау және орналасуды білдіретін жұрнақтарға ие болуы мүмкін. Етістіктер өтпеліліктеріне қарай төрт классқа бөлінеді: жанды етістік (AI), жансыз етістік (II), жансыз затқа өтпелі (TI) және жанды затқа өтпелі (TA). Етістіктер келісімді (субъекті мен объектіге қатысты), уақыт, модальдық және инверсияны көрсететін жұрнақтарды қолдануы мүмкін. Етістіктің синтаксистік контекстіне байланысты екі түрлі жұрнақтар жиынтығы немесе реті қолданылады. Жасырап айтылатын басты сөйлемдерде етістік тәуелсіз рет жұрнақтарымен белгіленеді, ал бағынышты сөйлемдерде және мазмұнды сұрақтарда біріктірілген рет жұрнақтары қолданылады.
Innu aimun is a polysynthetic, head marking language with relatively free word order. Its three basic parts of speech are nouns, verbs, and particles. Nouns are grouped into two genders, animate and inanimate, and may carry affixes indicating plurality, possession, obviation, and location. Verbs are divided into four classes based on their transitivity: animate intransitive (AI), inanimate intransitive (II), transitive inanimate (TI), and transitive animate (TA). Verbs may carry affixes indicating agreement (with both subject and object arguments), tense, mood, and inversion. Two different sets, or orders, of verbal affixes are used depending on the verb's syntactic context. In simple main clauses, the verb is marked using affixes of the independent order, whereas in subordinate clauses and content word questions, affixes of the conjunct order are used.
Диалектілері
Инну аймуны шығыс кри тілімен (Īyiyū Ayimūn – Солтүстік/Жағалау диалектісі және Īnū Ayimūn – Оңтүстік/Ішкі аймақ диалектісі) байланысты. Оны Квебек және Онтарионың Джеймс шығанағы аймағындағы Джеймс шығанағы кри халқы, сондай-ақ Квебектің жоғарғы Сент-Морис өзені аңғарындағы Атикамекв (Нехирау, Нехирусиу) халқының Атикамекв тілінде (Nēhinawēwin және Nehirâmowin) сөйлейді. Инну аймуны төрт диалектіге бөлінеді: Оңтүстік Монтанай (Маштеуиатш, Бетсиамит), Шығыс Монтанай (Экуанитшит, Нуташкуан, Унамен Шипу, Пакуашипи), Орталық Монтанай (Уашат және Малиотенам, Матимекош) және Лабрадор Монтанай (Шешатшит). Әртүрлі диалектілерді қолданушылар бір-бірімен жақсы түсінісе алады. Наскапи тілі мен мәдениеті Монтанай тілінен және мәдениетінен едәуір өзгеше, онда диалекттегі «y» әрпі «n» әрпіне ауысады, мысалы, Iiyuu мен Innu сөздеріндегідей.
Innu aimun is related to East Cree (Īyiyū Ayimūn – Northern/Coastal dialect and Īnū Ayimūn – Southern/Inland dialect) spoken by the James Bay Cree of the James Bay region of Quebec and Ontario and the Atikamekw (Nēhinawēwin and Nehirâmowin) of the Atikamekw (Nehiraw, Nehirowisiw) in the upper Saint Maurice River valley of Quebec. Innu aimun is divided into four dialects – Southern Montagnais (Mashteuiatsh, Betsiamites), Eastern Montagnais (Ekuanitshit, Nutashkuan, Unamen Shipu, Pakuashipi), Central Montagnais (Uashat and Maliotenam, Matimekosh) and Labrador Montagnais (Sheshatshit). The speakers of the different dialects can communicate well with each other. The Naskapi language and culture are quite different from those of the Montagnais, in which the dialect changes from y to n as in Iiyuu versus Innu.