Кіріспе
Рапиерлік ұрыс – Шығармашылық Анахронизм Қоғамында (SCA) тарихи фехтованиенің бір стилі. Басты назар – Ренессанс дәуірінде Еуропада кездесетін рапирамен айқасу стилдерін зерттеу, сол стилдерді қайта жаңғырту және осындай жарыстарда бақ сынау. Онда темірден жасалған, ұшы дөңгеленген қылыштар мен түрлі қолға ұсталатын қорғаныс құралдары қолданылады. Жарысқа қатысушылар кезеңдік киім киеді, қауіпсіздік үшін қазіргі заманғы фехтованиенің маскалары сияқты қорғаныс жабдықтарын да қолданады немесе киімдеріне ендіреді. Ережелер 2020 жылдың сәуір айында жаңарып, бұл спорт түрі «Фехтованиенің ұрыс өнері» деп атауға ие болды.
Тарих
Шығармашылық анахронизм қоғамының (SCA) құрылған күнінен бастап, "ортағасырлық стильдегі" ұрыс спортын имитациялауға қызығушылық болды. Алғашқы "турнирлер" өте бейресми өткізіліп, фехтование жабдықтары мен ағаш қару-жарақтардың әртүрлі жиынтығы қолданылды. SCA ішіндегі алғашқы жауынгерлік стиль, осыдан ресми ережелер жиынтығына айналған – Қарулы жауынгерлік стиль. Онда ағаш, жұмсақ төсемді және резеңке қарулармен қатар, осы стильге тән арнайы жасалған дене бронясы қолданылады. 1969 жылдан бастап, "рапира және пышақ" стиліндегі жауынгерлік өнерді қоғамның бір бөлігі ретінде енгізу туралы бейресми талқылаулар жүргізілді. 1970 жылдары спорттық фехтование жүйелеріне ұқсас бірнеше алғашқы ережелер жиынтығы тәжірибеден өтті, соның нәтижесінде бірнеше патшалықтарда ережелер мен іс-шаралар қабылданды. 1979 жылы Қоғамның Директорлар кеңесі бұл қызметті ресми мақұлдап, алғашқы ережелерді бекітті. Жалпы алғанда, мақсат – ұйым ішіндегі ерекше стиль, 14-шы, 15-ші және 16-шы ғасырлардағы азаматтық дуэль стильдеріне баса назар аудару. Жоғарыда аталған қарулы жауынгерлік өнерден айырмашылығы, SCA-дағы фехтование қазіргі заманғы спорттық фехтованиеға жақын, жеңіл дене қорғанысын және икемді металл семсерлерді қолданады, бірақ ережелері әлдеқайда еркін. Фехтование енгізілгеннен бері SCA-да үлкен қолдауға ие болды, ірі турнирлерде жүзден астам қатысушыны жинау дағдыға айналды. Ережеде көрсетілгендей, SCA фехтованиесінің басты мақсаты – "нағыз пышақпен, ұшы мен жиегі өте өткір" фехтованиеді қауіпсіз түрде имитациялау.
Қарулар
Қарудың алуан түрлері мен үлгілеріне рұқсат етіледі, бірақ олардың барлығы екі санатқа бөлінеді: "жеңіл рапир" және "ауыр рапир". Екі санатты бір-біріне қарсы қолдануға болмайды; қатысушылардың барлығы жеңіл немесе ауыр рапирді пайдалануы тиіс. Жеңіл рапирлер коммерциялық түрде жасалған фольга мен эпеден тұрады, алайда, олардың сабы мен қорғауышы кейде тарихи семсерге көбірек ұқсату үшін ауыстырылып немесе өңделіп жатса, рұқсат етіледі. Ауыр рапирлер – тарихи семсерлердің толық өлшемдегі көшірмелері, бірақ қауіпсіздік мақсатында белгілі бір айырмашылықтары бар: жиектері мен ұшы дөңгеленген болуы керек, ал ұштары резеңке, былғары немесе пластиктен жасалған қаппен жабылуы тиіс. Ауыр рапирдің лезбіктері қолдануға рұқсат алу үшін ең төменгі икемділік сынағынан өтуі керек. Қатаң түрде "рапир" сабының түрлерінен өзге, егер лезбік жоғарыда аталған қауіпсіздік талаптарына сай келсе, сол дәуірге тән басқа семсерлерге де рұқсат етіледі. Оларға жақты семсерлер, екі қолды семсерлер, мысалы, ұзын семсерлер, сондай-ақ бір жақты лезбікті семсерлер, оның ішінде Гроссес Мессер, сабля, қисық семсерлер (scimitars) және катаналар жатады. Негізгі семсерден басқа, жауынгерлерге қосымша бір затты бос қолында пайдалануға рұқсат етіледі. Бұған қарсы тұруға арналған қысқа қанжар (немесе main gauche), қалқан немесе бүйір қалқан, плащ немесе иілгіш басқа да заттар, таяқ, шыбық немесе таяқша, тіпті екінші семсер (бұл "рапирлер жиынтығы" деп аталады) жатады. Егер ол берік болса, өткір жиектері болмаса және қарсыластың семсерін қауіпті жағдайда ұстап қалуға мүмкіндік бермесе, кез келген затқа рұқсат етіледі. Бос қолды да парилеу үшін қолдануға болады, бірақ ол қарсыластың қаруынан жасалған қалыпты ұрулар мен кесуларға осал.
Қорғау құралдары
Денедің барлық бөлігі потенциалды нысана болғандықтан, қатысушының бүкіл денесі жабылуы тиіс. Ашық тері қалмауы керек, ал барлық киім кем дегенде, жыртылмай немесе жеңіл сызаттардан айналмауы керек. Дене мүшелерінің белгілі бір бөліктері күшейтілген қорғанысқа ие болуы керек. Мысалы, бас алды, мойын және омыртқаның жоғарғы бөлігі қатты материалдармен қорғалуы тиіс. Қазіргі заманғы, регламентке сәйкес фехтование маскасы төмен құны мен сенімділігіне байланысты ең көп қолданылатыны, бірақ кейбір фехтовальщиктер тарихи үлгідегі болат дулыға киеді. Мойын және жоғарғы омыртқалар қалың былғарыдан және/немесе болаттан жасалған горжетпен қорғалады. Көкірек және қолтықтарды қандай да бір тығыз матамен немесе былғарымен жабу керек, ол жарыс кезінде жарақат алған жағдайда тесілуге төзімді болуы тиіс. Ерлерлерге қорғаныш қап кию міндетті, ал әйелдерге көкірек қорғанышын кию ұсынылады. Фехтовальщиктер сонымен қатар ортағасырлық немесе Ренессанс дәуіріндегі киімдерге ұқсатуға тырысуы керек. Танымал киімдер 14-16 ғасырлардағы еуропалық киімдерге негізделген, бірақ қатысушылар киімдерін 1600 жылға дейінгі кез келген мәдениетке сәйкес жасауға болады, оның ішінде Таяу Шығыс, Қытай және Жапония стильдері де қабылданады. SCA-да әйел фехтовальщиктердің ерлер киімін киюі (Ла Мопен сияқты) танымал дәстүр, бірақ бұл міндетті емес.
Конкурстар мен ережелері
SCA-дағы қоршау ең алдымен көңілді болуға арналғандықтан, қауіпсіздік ең маңызды мәселе болып табылады. SCA-дағы барлық жаттығулар мен турнирлерді "маршалдар" басқарады, олар қауіпсіз емес мінез-құлықты бақылап, жабдықты тексеріп, турнирлерде қоршау жасауға басқаларды "рұқсаттайды" (шамамен төреші сияқты). "Рұқсаттау" процесі қоршау ережелерін білуді тексеруден және маршалдың қадағалауымен бұрын рұқсат алған фехтовальщиктермен өткізілетін жекпе-жектен тұрады; мақсат фехтовальщиктің жекпе-жекті жеңу қабілетін емес, турнирлерде де, еркін жаттығуларда да қауіпсіз және әдепті түрде қатысу қабілетін анықтау. Фехтовальщиктер рұқсат алғанға дейін SCA турниріне қатыса алмайды, бірақ олар осы уақытқа дейін жаттығу жекпе-жектеріне қатыса алады. Қазіргі заманғы қоршаудан өзгеше, SCA қоршауында жынысқа байланысты ешқандай шектеулер немесе бөліністер жоқ.
Тізім өрісі
SCA қоршауы, дәстүрлі спорттық қоршаудағыдай бір сызықты жолақта алға-артқа емес, бүйірлей қозғалуға мүмкіндік беретін ашық кеңістікте өткізіледі. Фенсерлер "тізімдік алаң" деп аталатын белгіленген ұрыс алаңында еркін қозғала алады. Мұндай алаңдардың мөлшері кез келген болуы мүмкін және көбінесе ашық ауада болады. Жекпе-жектерді бір немесе бірнеше маршал қадағалайды, олар фехтовальщиктердің қауіпсіздігін бақылайды және фехтовальщик алаң шекарасына тым жақын келген жағдайда ескертеді. Шекараға кездейсоқ соқтығысқан немесе артқа шығып кеткені үшін ешқандай жаза қарастырылмайды, көбінесе бұл жекпе-жектің уақытша тоқтатылуына және соғыс қимылдарының қайта орналасуына себеп болады.
Дұрыс шабуылдар
Бүкіл дене жарамды нысана болып саналады және спорттық семсерге ұқсас "алдын-ала" (өту құқығы) ережесі жоқ. Дұрыс соққыны жебенің ұшымен немесе жебенің жиегімен кесу арқылы алады. Қалыпты рапира ережелерінде, жиекті тек соққы кесу үшін (жақсылап кесу үшін) қолдануға болады (қарсыластың денесін тартып немесе итеріп), ал "кесу және итеру" ережелері бойынша, жиекпен соққы соғу рұқсат етіледі. Жауды соғуға тек семсер немесе қанжар ғана қолданылуы мүмкін. Қатысушылар қарсыластың денесін ұрып, тепкілеп, ұстап, денемен тоқтатып немесе басқаша физикалық байланыс жасай алмайды (қажетсіз, сәтсіз байланыстан басқа) және қарсыласты қалқанмен, плащпен, таяқпен немесе кез келген басқа қорғаныш құрылғысымен ұруға болмайды. Соққыны есептеу құрмет жүйесіне негізделеді; соққы алған фехтовальщик қарсыластың шабуылының жарамды екенін мойындауы керек. Фехтовальщик соққы алғанын дауыстап мойындайды немесе белгілі бір жекпе-жектерде, тамаша үшін соққыны көрнекі түрде ойнап көрсетеді. Қарулы күрес директорлары, төрешілер немесе электрондық балл беру жүйелері қолданылмайды. Жекпе-жекті маршал қадағалайды, ол екі қатысушыдан да қауіпсіздік пен әділ ойынды бақылайды, бірақ шабуылдың жарамдылығын бағалауға құқығы жоқ. Алайда, маршал егер анық соққы мойындалмаса, жекпе-жекшіге ескерту жасауға құқылы, әдетте олар соққы тимегеніне сенімді ме деп сұрайды. Өте сирек жағдайларда, жекпе-жектің рұқсаты алынуы мүмкін. Жекпе-жек әдетте бір жекпе-жекші "қозғалмайтын" соққы алғанға дейін немесе жалғастыруға ынтасы болмағанға дейін жалғасады. Жекпе-жекші кез келген уақытта жеңіліске тапсыруы (қарсыластың жеңісін мойындауы) мүмкін. "Қозғалмайтын" соққы деп басқа, мойын, кеуде, қолтық немесе ішкі жамбас аймағына жасалған жарамды шабуылды айтады. Аяқтарға немесе қолдарға жасалған шабуылдар "мүгездеуші" болып саналады. Қолға соққы тиген жағдайда, сол қол мүгезделеді, ол фехтовальщиктің артына ұсталады немесе жанында салбырап тұрады. Қарулы қолы мүгездеген фехтовальщиктер қолын ауыстыра алады. Кейбір патшалықтар қолға соққы тиген жағдайлар үшін қосымша ережелерді қолданады, бұл қолды (жабық жұмсақ түрінде көрсетіледі) немесе бүкіл қолды мүгездеуі мүмкін. Аяққа немесе аяққа соққы тиген жағдайда, фехтовальщик күресті жалғастыра алады, бірақ тізе бүгіп, жерге отыруы немесе бір аяғымен теңелуі керек. "Кесу және итеру" ережелері бойынша аяққа немесе аяққа соққы тиген жағдайлар мүгездеуші болып саналады. Көптеген патшалықтарда осы ережелерге қосымша түсіндірмелер бар, мысалы, аяққа соққы тиген кезде ғана жерге отыруға рұқсат беру және/немесе қарсыластың отыру кезіндегі жақындасу бұрышын шектеу (артқа қауіпті соққылардан аулақ болу үшін). Жекпе-жек бір-бірге немесе "қақтығыс" түрінде болуы мүмкін, онда екінен астам фехтовальщик қатысады. Қақтығыстарда фехтовальщиктерден команда ретінде жұмыс істеуі немесе әркім өзі үшін күресуі ("үлкен қақтығыс") талап етілуі мүмкін. Қақтығыстағы қауіпсіздіктің маңызды мәселесі – ескертпеген фехтовальщикке артынан шабуыл жасау. Әдетте, бұл белгілі бір матч алдында хабарланбаса, рұқсат етілмейді. Рұқсат етілген жағдайда, шабуылдаушы фехтовальщик қарсыласының бар екенін білмейтін қарсыласын кеспеуі немесе ұрып тастамауы керек, керісінше, оның иығына пышағын қоюы керек, сонда пышақтың ұшы қарсыласына көрінеді және оларға дауыстап "өлтірілгенін" айтуы керек.
Меле
СКА іс-шараларында фехтовальщиктер тобы арасындағы қақтығыстар жиі болады; бұл ұйымдаспаған "топтар" арасындағы көрінеу төбелес болуы мүмкін, бірақ күрделі шағын бөлімше тактикасы да кездеседі. Пенсик немесе Перс шығанағы соғысында екі жүзден астам фехтовальщиктер "шайқасқа" қатынуы мүмкін. СКА сонымен қатар белгілі бір шарттарда фехтованиелік қақтығыстарда қолданылатын тапаншалы қаруларды модельдеуге рұқсат береді. Бұл модельдер хирургиялық шлангтан жасалған үлкен "резеңке ленталарды" атып, оларды тізбектеп, берік байланыстырады. "Дөңгелек құлыпты" тапаншалар ең көп таралған, бірақ мылтықтар да кездеседі. Бұл оқтардың салмағы нысанаға қорғаныс қаруы арқылы соққыны сезінуге мүмкіндік береді, бірақ жарақат алдырмау үшін жеңіл. Кейбір СКА фехтовальщиктері тіпті бір ретте он төрт резеңке лентадан атуға қабілетті жеңіл зеңбіректер жасады, осылайша шашыранды оқтың әсерін имитациялады.
Жеңіс атақтары мен марапаттары
Қоғамда фехтование спортының түрлі марапаттары бар.
Патшалықаралық сыйлықтар
Лаурель ордені Кейбір фехтовальщиктер зерттеулері мен тарихи фехтовальщик техникасы үшін Лаурель орденіне ие болды. Қорғаныс ордені 2015 жылы құрылған Қорғаныс ордені – SCA-дағы рыцарлық атаққа тең, толық құрмет деңгейі, және фехтовальщик үшін жапырақшалы жекпе-жектің ең жоғары құрметі болып табылады. Осы марапатты алған адамдарға ақ жаға және келісілген жүзі бар үш жапырақшадан тұратын герб тағасы беріледі. Ақ шарф ордені Ақ шарф ордендері – SCA фехтованиесіндегі шеберлікті мойындайтын патшалық ордендер. Бұл ордендердің көпшілігі басқа патшалықтарға «Ақ шарф» атауын пайдалануға рұқсат беретін келісімге қол қойды, ол SCA қару колледжінде тіркелген. Келісімге қол қойған патшалықтар басқа Ақ шарф ордендерінің келуші мүшелерін өздерінің Ақ шарфтарына қалай қараса, солай қарауға келісті. Көптеген адамдар осы ордендердің жиынтығын патшалықтар аралық орден деп жаңылысады. 20 патшалықтың 13-інде Ақ шарф ордендері бар. Қосымша ақпарат: http://cunnan.sca.org.au/wiki/White_Scarf және Moondragon Manor Online сайтында.
Патшалық наградалары
"Алтын рапира" ордені – Шығыс Корольдігінің рапирамен шайқасудағы шеберлік үшін берілетін ордені. "Қола сақина" компаниясы – Орта Корольдігінің фехтование шеберлігі үшін берілетін ордені. "Жұлдыздық пышақ" ордені – Меридиес Корольдігінің фехтование шеберлігі үшін берілетін ордені. "Патшайымның пышағы" ордені – Глинн Абан Корольдігінің фехтование шеберлігі үшін берілетін ордені. "Аждаһаның болатты пышағы" ордені Драхенвальд Корольдігінде жеңіл қару-жарақ қолдануда ерекше шеберлік көрсеткендерге табыс етіледі. Олмен бірге қару-жарақ беріледі. Орденнің жаңа мүшесін тағайындамас бұрын, Тақ Орденмен кеңесуі тиіс. "Стайл Фрид" және "Стайл Хускарл" – Калонтир Корольдігінің кесу және ұру шеберлігі үшін берілетін сыйлықтары. Олар тиісінше марапат немесе қару-жарақ құқығын береді. Ордо Цирчини Витрувии. Қорғаныс ордені құрылғаннан кейін, Солтүстік Щиттің Ақ шарф ордені жабылды және Ordo Circini Vitruvii грант деңгейі құрылды.
Тарихи қоршау және АЕК
Қалқанмен күресумен қатар, көптеген SCA қоршаушылары Ридольфо Капо Ферро, Джакомо ди Грасси, Камилло Агриппа және Карранца сияқты дәуірлік қоршау нұсқаулықтарын зерттейді. Дәуірлік техниканы зерттеу мен қолдану кеңінен таралмағанмен, дәл рапира симуляторларының (фольга мен семсерге қарағанда) және Cut and Thrust ережелерінің танымалдылығы артуына байланысты, қатысушылар бәсекелестікте дәуірлік техниканың көптеген түрлерін қолдана алады, сонымен қатар оны ынтымақтастықпен, бәсекелестіксіз жағдайда зерттей алады.
Сын
Кейбір фехтовальщиктер кесулер әскери тұрғыдан дұрыс емес техникалар деп санайды және кесуді "қос уақыт" (due tempi) әрекетіне айналдырады, ал соққымен кесу әрекеті "бір уақыт" (stesso tempo) болады. Оған қарсы аргумент ретінде рапираның жұқа, жеңіл жапырағы "шабуға" қолайсыз және сол кезде көбінесе өткір болмаған. Кесу арқылы ауыр жарақаттар тигізу әлдеқайда тиімді болды. Cut & Thrust стилі мен ережелері енгізілгеннен кейін бұл сынға қатысты мәселелер жойылды.