Кіріспе
Шавда (IAST: Chávaḍá), сонымен қатар Шавда немесе Шавада деп те жазылады, бұл Үндістанның қазіргі Гужарат аймағын шамамен 690-942 жылдар аралығында билеген династия. Династияның атауларының нұсқаларына Чапоткатас, Чахуда және Чавоткас жатады. Ванраджа 746 немесе 765 жылы Анахилавад қаласын негізін қалаушы және әулеттің ең көрнекті билеушісі болды. Прабхандахинтамани мәліметінше, ол 60 жыл билік жүргізді. Одан кейін Йогараджа (35 жыл билік етті), одан соң Кшемража (25 жыл), Буйда (29 жыл), Вирсимха (25 жыл) және Ратнадития (15 жыл) билік етті. Ратнадитиядан кейін Самантсима (сонымен қатар Чуядадева деп те аталады) жеті жыл билік етті. Самантсимханың балалары болмағандықтан, ол өзінің жүрегі жақын немере інісі Мулараджаны асырап алды, ол 942 жылы оны тақтан түсіріп, Чаулукья династиясын құрды.
The Chavda (IAST:Chávaḍá), also spelled Chawda or Chavada was a dynasty which ruled the region of modern day Gujarat in India, from c. 690 to 942. Variants of the name for the dynasty include Chapotkatas, Chahuda and Chávoṭakas. Vanraja was the founder (746 or 765) of the city of Aṇahilaváḍa and most prominent ruler of the dynasty. According to Prabandhachintámaṇi, he ruled for 60 years. He was succeeded by Yogaraja (ruled 35 years), followed by Kshemraja (25 years), Bhuyada (29 years), Virsimha (25 years) and Ratnaditya (15 years). Ratnaditya was succeeded by Samantsimha (also known as Chuyadadeva) who ruled seven years. Samantsimha did not have any children so he adopted his nephew Mularaja who overthrew him in 942 and established the Chaulukya dynasty.
Ақпарат көздері
Чавда әкімшілігі туралы ақпараттың басты көздері – «Прабандхачинтамани» мен «Вичарашрени» еңбектерінің бастапқы тараулары, сондай-ақ «Сукритасанкиртана» мен «Ратнамала». Бұл еңбектердің бәрі Чавдалардың мұрагерлері – Чаулукья әулетінің тұсында жазылған. «Прабандхачинтамани» мен «Вичарашрени» авторы – Мерутунга. «Прабандхачинтамани» – қысқаша тарихи жинақ, ал «Вичарашрени» патшалардың тізімі болғанымен, сенімдірек. Кришнабхаттаның «Ратнамала» поэтикалық тарих еңбегі, жақсы сипаттамаларымен және «Прабандхачинтаманиден» алынған көптеген аңыздарымен ерекшеленеді. Арисиньханың «Сукритасанкиртана» еңбегі көбінесе «Вичарашрениден» алынған қысқаша жұмыс. Бұл еңбектерге сілтеме Лата аймағының (қазіргі Оңтүстік Гуджарат) Чалукиялық губернаторы Аваниджанашрай Пулакешиннің 738-39 жылдарға жатқан Навсари мыс тақтасында табылды. Бұл тақта арабтар (тажиктер) жеңген және ол кері қайтарып жіберген әулеттердің тізімін қамтиды. Онда Шавотака Каччела мен Сайндавадан кейін есімдері тізілген.
Шығу тегі
Чавдалар Бхинмал және Вадхван шапаларымен байланысты. Вардхаманның берген құжатында Дхаранивараха Шиваның шапасы немесе садағынан тегі шыққан деп айтылады. Сол кезде өзінің тегін пураникалық немесе мифологиялық аңыздармен байланыстыру кең таралған еді. Тарихи тұрғысынан алғанда, олар маңызды емес билеушілер және орманды мекендейтін ұрылар ретінде пайда болды. Бұл дәстүрдің растығы күмәнді. VII ғасырда Қануджда Чаулукьялар емес, Гуджара Пратихара және Пала патшалары гүлденді. Қанудж аймағында Қалианакаттака деп аталатын маңызды орын тіркелмеген. Батыс Чалукья патшалығы, астанасы Кальянда, тек XI ғасырдың ортасында құрылды. Вемулавада тізімдерінде Бувада есімді патша жоқ, егер ол солтүстікте соғысқан, тұтқындалған, бірақ қашып құтылған Ұлы Чалукья патшасы Виджаядитья, сондай-ақ Бхуванасрая болмаса. Прабандхачинтамани және басқа да ескі жазбаларда Қануджден келген шабуыл туралы немесе Навсари мыс тақтасындағы арабтар туралы ештеңе айтылмаған. Вичарашрени 765 жылды (С. 821) орнатудың ықтимал күні деп көрсетеді, себебі Прабандхачинтамани Ванараджаның шамамен елу жасында Аңахилапурада орнатылғанын айтады. Мәтін: «Панчашатаваршадешах». Бұл басқа негіздер бойынша белгіленген датамен сәйкес келеді. Ванараджаның шамамен 720 жылы туғанын ескерсек, ол 765 жылы (С. 821) 44 жаста болған, бұл Вичарашрениде көрсетілген датаға сәйкес келеді. Мерутунга екі еңбегінде де Ванараджаның өмірінің ұзақтығын 109 жыл, ал патшалықтың ұзақтығын алпыс жыл деп көрсетеді. 60 саны оның патшалық ету мерзімін емес, өмірін көрсетеді. Патшалыққа кеш жасында келген билеушінің алпыс жылдық билігі болуы қиын, ал Ванараджаның 109 жыл өмір сүргені де күмәнді. Ванараджаның 765 жылы (С. 821) орнатылған кезде 45 жаста болғанын және алпыс жылды толықтыру үшін он бес жыл қоссақ, ол шамамен 780 жылы (С. 836) қайтыс болған, осы жыл патшалықтың соңғы жылы болды.
Ғибадатханалар
Мерутунганың "Прабандачиндамани" кітабында Анахилапаттакада (қазіргі Патан, Гуджарат) орналасқан Ванраджавихара ғибадатханасы және Ванраджаның Кантешвари прасадасын салу туралы айтылған. Кантешвари кейінірек Чалъкья патшаларының да қамқоршылығында болды. Кумарапала бұл ғибадатханада жануар құрбан етуге тыйым салған. "Прабандачиндамани" 9-шы ғасырдың басында Патан қаласында Йогараджаның Бхаттарака Шри Йогишвари ғибадатханасын салғанын айтады. "Прабандачиндамани" сондай-ақ, Бхуяданың 9-шы ғасырдың соңғы тоқсанында Патан қаласында салған Бхуядешвара ғибадатханасының құрылысы туралы да мәлімдейді. Харибхадра Суридің (12-шы ғасырдың ортасы) айтуынша, министр Нихаяның ұлы Лахара Патан ауданындағы Сандерде Виндхьявасини (Лахарадханухави) ғибадатханасын салған. Ол сондай-ақ Нарангпура қаласын құрып, анасының құрметіне Панчасара Паршванат ғибадатханасын салған. 9-шы ғасырдың соңғы жартысында патша Яшобхадра Дидуанапурада джайнистік ғибадатхана салған, бұл туралы Пурнагачча паттавалиде айтылған. Қола жазуынша, Рагхусена патша 928 жылы Рамасайянпурада Рагхусена вихарасын салған. Бұл кезеңдегі (алғашқы Нагара кезеңі) сақталған ғибадатханалардың ішінде Рода ғибадатханалар тобы, Виджапур талукасындағы Лакодра, Тхангадтағы ескі ғибадатхана, Вадхвандағы Ранакдеви ғибадатханасы, Канткоттағы Күн ғибадатханасы, Кучтағы Манджалдағы Пуараногадтағы Шива ғибадатханасы бар. Шамладжидегі Харишчандра ни Чори, ескі Бхадрешвар джайнистік ғибадатханасы (қазір қайта салынған) және Рода ғибадатханалар тобының ІІІ ғибадатханасы – 9-шы ғасырға жататын тағы бірнеше сақталған ғибадатханалар. 628 жылы билік құрған Чапа әулетінің патшасы Вяграмукханың астанасы Бхиламала (Бхинмал) болған.