Кіріспе

Хомо сапиенс түріндегі ақуызды кодтайтын ген. DC SIGN (Дендриттік жасушаға тән интерцеллярлық адгезия молекуласы 3-ті ұстайтын, интеграл емес) сонымен қатар CD209 (Дифференциация кластері 209) деп те аталады. Адамда бұл ақуыз CD209 генімен кодталған. DC SIGN – макрофагтар мен дендриттік жасушалардың бетінде кездесетін C типіндегі лектин рецепторы. Макрофагтардағы DC SIGN вирустар, бактериялар және саңырауқұлақтарда кең таралған PAMP (патогенмен байланысты молекулалық үлгілер) класына жататын жоғары маннозалы N типті гликанды жоғары сезімталдықпен таниды және байланыстырады. Бұл байланыс фагоцитозды белсендіреді. Миелоидты және плазмацитоидты емес дендриттік жасушаларда DC SIGN дендриттік жасушалардың қан эндотелийімен байланысын, CD4+ T жасушаларының белсенділігін, сондай-ақ патогендік гаптендерді тануға көмектеседі.

Функция

DC SIGN – C типіндегі лектин және ICAM3 молекуласына жоғары бейімділікке ие. Ол микроорганизмдердің бетіндегі жоғары маннозалы гликопротеиндерді тани отырып, түрлі микроорганизмдерге байланысады және ВИЧ және гепатит С сияқты бірнеше вирустар үшін қорецептор ретінде қызмет ете алады. DC SIGN-ға байланысу ВИЧ және гепатит С вирусының мақсатты жасушаларды (Т жасушаларын және гепатоциттерді) жұқтыруына көмектеседі, бірақ толық механизм әлі белгісіз. DC SIGN басқа C типіндегі лектиндермен бірге дендриттік жасушалардың ісіктерді тануына қатысады. DC SIGN сондай-ақ дендриттік жасушаларға негізделген қатерлі ісік вакцинасын жасау үшін потенциалды инженерлік нысана болып табылады.

АИТВ инфекциясы

Бұл молекула адам иммуножеткіліксіздігі вирусының инфекциясының бастапқы кезеңдерінде қатысады, себебі ВИЧ gp120 молекуласы DC SIGN молекуласымен және ВИЧ вирусының бөлшегімен (вирионмен) бірге ішке сіңірілуіне себеп болады. Дендриттік жасуша содан кейін сәйкес лимфоидты органға қозғалады, одан кейін DC SIGN/ВИЧ вирионы кешенінің жасуша перифериясына қайта жөнелтілуі DC SIGN және ICAM 3 арасындағы өзара әрекеттесу арқылы CD4+ T жасушаларын ВИЧ инфекциясына ұқтырады.

Эбола жұқпасы

Түрлі зерттеулер эбола вирусының жұқтыру процесі дендриттік жасушаларды (иммундық жүйенің) жұқтыратын жасушалық DC SIGN рецепторына жеткенде басталатынын көрсетті. 2015 жылы еуропалық зерттеушілер көмірсулармен қапталған он үш фуллереннен тұратын "үлкен" молекула жасады, ол DC SIGN рецепторын бұғаттап, жасанды эбола вирусының моделі арқылы жасуша инфекциясын тежеуге қабілетті. Белгілі бір көмірсулармен (қанттармен) безендірілген бұл вирусқа қарсы молекулалар жасушаға жұқтыру үшін пайдаланылатын рецепторға жақындық танытады және оны бұғаттап, инфекцияны субнаномолярлық диапазонға дейін тежейді.

SARS-CoV-2 вирусы

DC белгісі және оның L SIGN (CD 209L) қарсыласы, адам жасушаларына ауыр жедел тыныс алу синдромы коронавирусының 2 (SARS CoV 2) енуін жеңілдететін рецепторлар ретінде анықталды. Өкпе және бүйрек эпителийлері мен эндотелийлерінде CD209L экспрессиясының жоғары деңгейі анықталды, сондай-ақ SARS CoV 2 Spike протеинімен (S протеінімен) in vitro жағдайында өзара әрекеттесетіні көрсетілді. CD209L 2 (ACE2) ангиотензин конвертерлі ферментімен де өзара әрекеттеседі, бұл екі протеин де экспрессияланатын жасуша түрлерінде SARS CoV 2-нің жасушаға енуі мен инфекциялану процесінде CD209L ACE2 гетеродимеризациясының рөлі болуы мүмкін екенін көрсетеді. DC/L SIGN вирустық инфекцияны және таралуын S протеіні арқылы инфекцияның қосымша жолдарына ықпал ету арқылы күшейте алады, бұл процесс транс-инфекция деп аталады. Бұл процесс DC/L белгісімен өзара әрекеттесуге тән болып көрінеді. Осы рецепторлардың тану үлгілері мен функцияларының мұндай күрделілігі басқа вирустарда, мысалы, ВИЧ және Эбола вирусында да байқалған.

Гендер отбасы

DC SIGN/CD209 – жануарлардың "C лектині", прокариоттар мен эукариоттарда кездесетін үлкен және әртүрлі ақуыз отбасы, олардың көпшілігі функционалды лектиндер болып табылады, яғни олар көмірсутек лигандаларын байланыстырады және лигандты байланыстыру қабілеті кальцийді талап етеді (сондықтан "C лектині" деп аталады). Жануарлар C лектиндерінің ішінде ASGR (азиалогликопротеин рецепторлары) тобы деп аталатын кіші отбасы бар, ол бірнеше кіші топтарды қамтиды, олардың көпшілігі туа біткен иммунитет үшін маңызды. Адамдар мен тышқандардағы гендер кластерінде "DC рецепторы" класының үш туысқан мүшесі бар, олар DC SIGN-мен гомологиялық байланысы үшін осылай аталған. Олардың ішінде CD23 дендриттік жасушаларда экспрессияланбайды, бірақ B лимфоциттерінің ерекше беттік молекуласы болып табылады, ал LSectin (CLEC4G) бауырдың синусоидты эндотелийінде экспрессияланады. Үшінші ген тобы CD209-дың көптеген паралогтарынан тұрады. Осылайша, приматтар мен тышқандарда CD209-дың бірнеше паралогтары бар, олар басқа түрлердегі ортологтарына қарағанда түр ішінде бір-бірімен жақын туыс. Жоғары приматтарда кем дегенде үш DC SIGN гені бар: DC SIGN, DC SIGNL1 (DC SIGNR немесе L SIGN деп те аталады) және DC SIGNL2, бірақ олардың үшеуі де әр түрде кездеспейді; DC SIGNL2 адамдарда анықталған жоқ. Зертханалық C57BL/6 тышқан штаммында DC SIGN-нің сегіз паралогы тіркелген; олар DC SIGN, DC SIGNR2 және DC SIGNR8 аттарымен белгілі. DC SIGNR6 – псевдоген. Адам және тышқанның "DC SIGN" деп белгіленген гендері бір-біріне функционалдық тұрғыдан және дендриттік жасушаларда экспрессиялануымен ұқсас болғанымен, бірегей ортологтар емес. Тышқанның CD209 гендер тобының басқа мүшелері әртүрлі жасуша түрлерінде әртүрлі экспрессияланады. Мысалы, DC SIGNR1 көбінесе семіркенің шеткі аймақтарындағы макрофагтарда және лимфа түйіндерінің медулласында экспрессияланады.