Кіріспе

Фридрих фон Хюгель (5 мамыр 1852 – 27 қаңтар 1925 ж.т.), туған кезде Фридрих Мария Алойс Франц Карл Фрейхерр фон Хюгель деп аталған, көбінесе Барон фон Хюгель деп танылатын, ықпалды австриялық католик миряны, діни жазушы және христиан апологы болған. Альфред Лоизи және Джордж Тиреллмен достығының арқасында модернистерге жатқызылғанымен, фон Хюгель модернистік сенім теориясын қабылдамады.

Өмір және жұмыс

Фридрих фон Хюгель 1852 жылы Флоренцияда, Тоскана Ұлы Герцогтігінде Австрия елшісі қызметін атқарып жүрген Чарльз фон Хюгель мен католиктік дінге келген шотланд анасы Элизабет Фаркхарсонның отбасында дүниеге келді. Жас Фридрих жеке білім алды, ал 1867 жылы отбасымен бірге Англияға көшіп, қалған өмірін сол жерде өткізді. Ол Кубань казактарының атаманы Феликс Сумароков Елстонның аға жартылай бауыры болған деген болжам бар; бірақ граф 1820 жылы туғандықтан бұл ықтимал емес, ал граф Хюгельдің әкесінің әкесінің ұлы, яғни оның ағасы болуы мүмкін. 1873 жылы ол леди Мэри Кэтрин Гербертқа (1849–1935) үйленді. Оған 1914 жылы құрметті ғылыми дәреже берілді. Хюгель 1925 жылы қайтыс болды. Ол анасы мен әпкесінің қасында, Downside монастырінің бенедиктин монахтарымен бірге, аббаттықтың жанына жерленді. Оның Англиядағы шағын шіркеу қорытында қарапайым жазу бар: "Сағаннан басқа менің көкте кімім бар?"

Діннің мистикалық элементі

Фридрих фон Хюгельдің басты еңбегі – Генуялық Екатерина және оның достарында зерттелген діннің мистикалық элементі (1908). Уильям Темпл Хюгель қайтыс болғаннан кейін «Манчестер гвардияшы» газетінде жазған мақаласында оның құндылығына баға берді:
Бұл соңғы жарты ғасырда ағылшын тілінде жазылған ең маңызды теологиялық еңбек екендігі талассыз. Оның ұлылығы, осы саладағы барлық нағыз ұлылық сияқты, әдетте бір-бірінен бөлек кездесетін қасиеттердің үйлесімінде. Бұл – егжей-тегжейлі сын тұрғысынан зерттеудің шедеврі, бірақ сонымен бірге негізгі принциптің жан-жақты баяндалуы. Бұл – терең психологиялық талдау, және конструктивті философияның үлкен жетістігі. Оның ең керемет бөлігі – кіріспе – біздің заманымыздың ой-өрісіне осылай терең сіңіп, оның басты идеясы кітапты мүлдем оқымаған, тіпті естімеген көптеген адамдар арасында да кең таралған. Бұл басты идея, әрине, толық және жанды болу үшін кез келген дінде болуы тиіс үш элемент – мистикалық, интеллектуалдық және институционалдық. Оның әрқайсысының қажеттілігі және оларды үйлестіру мен теңгерімдеудің қажеттілігі туралы айтқандарына ешқандай қарсылық жоқ. Хюгельдің «Діннің мистикалық элементі» – мистиканы сынға алатын, бірақ көбінесе бағалайтын философия. Дегенмен, осы еңбекте фон Хюгель оқырманға мистиканың ықтимал қауіптері туралы көп ескертулер жасайды. Мистикалық құштарлық – өмірдің құрделілігін құрайтын үш элементтің бірі ғана. Хюгель ескертеді: «Мистицизм ешқашан діннің толыққанды түрі бола алмайды; ол осы толыққанды түр деп мәлімдеген сәттен бастап қауіпті қателікке айналады; бірақ сонымен бірге, ол дін үшін ұзақ мерзімді перспективада және жалпы алғанда маңызды элемент болады, дегенмен ол өзінің қауіптерімен, өзінің кемшіліктерімен, ал діннің бастапқы, қарапайым түрі де өзінің әртүрлі қауіптерімен және әртүрлі кемшіліктерімен бірге болады».

Үш элемент

Гюгельдің «діннің үш элементі» теологиялық ой-өріске оның ең ұзаққа созылған үлесі болып табылады. Ол адам жаны, батыс өркениетінің дамуы және діннің өзіндік құбылысын осы үш элемент арқылы сипаттады: тарихи/институционалдық элемент, интеллектуалды/теориялық элемент және мистикалық/тәжірибелік элемент. Осы типология оған діни ойлаудағы, сондай-ақ шындық пен өмірдің күрделілігіндегі тепе-теңдік, керіс және «қақтығысты» түсінуге көмектесті. Бұл – оның жобасының орталық ұйымдастырушы парадигмасы болды. Оның жазбаларындағы құрылымдық және теологиялық тұрғыдан басымдық осы әртүрлі көрінетін өлшемдерді бірге ұстауға жасалған тыранысқа қатысты. Оның досы Джордж Тирелл: «[Гюгельдің] пікірінше, өмір – татуластырылмайтын нәрселермен шыдамды күрес, ешқашан толықтай үйлеспейтін бөліктердің біртіндеп бірігуінен тұрады» деп атап өткен.

Хюгель мен Фланнери О'Коннор

1979 жылы жазушының өлімінен кейін жарық көрген «Мінездің қалыпты жағдайы: Фланнери О’Коннордың хаттары» кітабында О’Коннор фон Хюгельге жиі сілтеме жасайды, әсіресе католицизм дініне өту процесіндегі бір тілшіге хат жазғанда. Майкл Брунердің «Бұзықшыл Ілхабар» атты еңбегі де оның католицизмін және Хюгельдің ықпалын зерттейді.

Мұра

Дұға ету өміріне терең берілген фон Гюгель, әсіресе реформацияға дейінгі кезеңдегі ұлы мистикалық жазушылар саласында сарапшы болды және адамзаттың эмоционалдық және рухани салмақтарына құрметпен қарады, сондықтан көптеген адамдар оны кеңесші, жолбасшы және рухани ұстаз ретінде іздеді. Оның рухани жазушы ретіндегі беделі оның көптеген хаттарының өлімнен кейін жариялануы арқасында сақталды: «Таңдалған хаттар, 1896–1924», 1927, «Барон Фридрих фон Хюгельдің қарындасына хаттары», 1928 және «Барон Фридрих фон Хюгельдің рухани кеңестері мен хаттары», 1964. 1987 жылы Кембридж университетінің Сент-Эдмунд колледжінде христиандық пен қоғамды зерттеу орталығы – фон Гюгель институты құрылды. Институттың аты Фридрихтің ағасы, Кембридж археология және антропология музейінің алғашқы директоры Анатоль фон Хюгельдің құрметіне берілген. 1968 жылы Ұлы Лондон кеңесі оның бұрынғы үйінің қабырғасына, 4 Холфорд Роуд, Хэмпстед, Лондон, NW3 1AD, Лондонның Камден ауданында ескерткіш тақта орнатты.