Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын емес адамдардың румын мәдениеті мен тілін қабылдауы
Adoption of Romanian culture and language by non Romanian people
Румыниялықтандыру – румын билігінің 20-шы және 21-шы ғасырларда жүзеге асырған этникалық ассимиляцияға бағытталған саясаттар жиынтығы. Ең айқын саясаттар Румыниядағы венгр азшылығына, еврейлерге, сондай-ақ Буковина мен Бессарабиядағы украин азшылығына қатысты болды.
Romanianization is the series of policies aimed toward ethnic assimilation implemented by the Romanian authorities during the 20th and 21st century. The most noteworthy policies were those aimed at the Hungarian minority in Romania, Jews and as well the Ukrainian minority in Bukovina and Bessarabia.
Екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы кезеңде
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1918 жылдың 1 желтоқсанында Румыния Ұлттық Кеңесі (румын халқының сайланған өкілдері) және көп ұзамай неміс халқының өкілдері Румыниямен бірігу туралы шешім қабылдады. Бұл шешімге венгр азшылығы қарсылық білдірді. 1918–1919 жылдардағы мажар-румын соғысы Трансильванияны румындардың бақылауына енгізді, ал 1920 жылғы Трианон шарты жаңа мажар мемлекетімен румын шекарасын белгіледі. Дегенмен, 1920 жылғы халық санауы бойынша Трансильванияда 25,5% венгр халқы тұрды. Олардың бір бөлігі біріккеннен кейін Венгрияға қашып кетті, бірақ көпшілігі Румынияда қалды және 1930 жылдарға қарай олардың саны Трансильвания халқының 26,7%-на жетті. Трансильваниядағы венгр азшылығының үлесінің өсуі Венгриядан венгрлердің көшіп келуімен және соғыстар арасындағы венгр халқымен салыстырғанда Румыниядағы венгр азшылығының тұрмыс деңгейінің айтарлықтай жақсаруымен байланысты болды. Румынияда ірі ұлттық азшылықтар болғанымен, 1923 жылғы Конституция елді француз үлгісінде ұлттық мемлекет деп жариялады, бұл үлгі сол кезде көптеген еуропалық елдерде танымал болды. Австрия-Мажарстанның ыдырауынан кейін румын билігі жүргізген соғыстан кейінгі жаппай шаралар негізінен мажар аристократиясына және кейде еврейлерге қарсы бағытталды. Бұл өзгеріс венгрлердің мәдени және экономикалық өміріне әсер етпеді. 1921 жылғы Ауыл шаруашылығы заңына сәйкес бірқатар венгр иеліктері мен жерлері тәркіленді, ал жер реформасы венгр билігі кезінде әділетсіз жер бөлу жүйелерінің құрбаны болған румындарды жақтап, ашық түрде оларға басымдық берді. Румыния соғысты жеңіп алғанына қарамастан, венгрге қарсы сезімдер басылған жоқ. 1930 жылдары венгрдің территориялық талаптарына жауап ретінде Румынияда «Универсул» сияқты ұлтшыл газеттер қолдаған ревизионизмге қарсы демонстрациялар басталды. Клуж-Напокадағы өте қанаушылық наразылықтан кейін Сыртқы істер министрі Николае Титулеску Бухарест газеттерінде оқиғаны ресми түрде айыптады. 1940 жылдың тамызында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Трансильвания Венгрияға екінші Вена шешімімен қосылды, ал Оңтүстік Трансильвания Румынияда қалды. 1944 жылдың 23 тамызындағы мемлекеттік төңкерістен кейін Румыния Осактан шығып, одақтастарға қосылды және осылайша нацистік Германия мен Венгрияға қарсы Кеңес Одағының Қызыл Армиясымен бірге күресті, Солтүстік Трансильванияны қайтарып алды. 1944 жылдың күзінде Венгрия әскери күштері мен әкімшілігі Трансильваниядан шыққаннан кейін, Секелі жерін румын жандармериясы мен еріктілер басып алып, тонады. Алайда, 1944 жылдың 12 қарашасында кеңес әскері Иулиу Маниудің «Маниу гвардиясы» мүшелері жасаған қырғындарға сілтеме жасай отырып, Солтүстік Трансильваниядан румын билігін қуды, және румын әкімшілігіне 1945 жылдың 6 наурызында Петру Гроза басшылығымен коммунистік үкімет құрылғанға дейін оралуға рұқсат берілмеді. 1940 және 1944 жылдардағы мажар-румын қақтығыстары әлі де даулы мәселе болып табылады.
After the end of World War I, on 1 December 1918, the Romanian National Council (elected representatives of the Romanian population) and soon afterwards, the representatives of the German population had decided to unify with Romania. The decision was contested by the Hungarian minority. The Hungarian–Romanian War of 1918–1919 established Romanian control over Transylvania, while the Treaty of Trianon of 1920 determined the Romanian border with the new Hungarian state. However, Transylvania had a large Hungarian minority of 25.5%, according to the 1920 census. A portion of them fled to Hungary after the union; however, most of them remained in Romania, and by the 1930s, their number increased to 26.7% of the whole Transylvanian population. The increase in the proportion of the Hungarian minority in Transylvania was induced by the immigration of the Hungarians from Hungary and by the significant improvement of living standards of the Hungarian minority in Romania compared with those of the interwar Hungarian population. While Romania included large national minorities, the 1923 Constitution declared the country to be a nation state, following the French model which was popular in many European nations at that time. After the dissolution of Austria Hungary, the post war mass actions undertaken by the Romanian authorities were primarily directed against the Hungarian aristocracy and, at times, the Jews. The takeover did not happen without impacting the cultural and economic life of the Hungarians. While, in accordance with the Agricultural Act of 1921, a number of Hungarian estates and lands were confiscated, the land reform openly favored the Romanians, the national group which used to be the victims of the unjust land allocation systems in place during Hungarian rule. Although Romania won the war, the anti Hungarian sentiments were not remitted. During the 1930s, in response to Hungarian irredentism, anti revisionist demonstrations began in Romania, supported by Nationalist newspapers like Universul. After a particularly violent protest in Cluj, Foreign Minister Nicolae Titulescu officially condemned the events in Bucharest newspapers. In August 1940, during World War II, Northern Transylvania was annexed by Hungary as a result of the Second Vienna Award, leaving Southern Transylvania to Romania. After the coup d'état of 23 August 1944, Romania left the Axis and joined the Allies, and, as such, fought together with the Soviet Union's Red Army against Nazi Germany and Hungary, regaining Northern Transylvania. During the fall of 1944, after the withdrawal of the Hungarian military forces and administration from Transylvania, the Székely Land was engaged and pillaged by the Romanian Gendarmerie and volunteers. However, on 12 November 1944, the Soviets expelled the returning Romanian authorities from Northern Transylvania with reference to the massacres committed by members of Iuliu Maniu's so called Maniu Guard, and the Romanian administration was not allowed to return until the communist led government of Petru Groza was formed on 6 March 1945. The Hungarian Romanian conflicts in 1940 and 1944 are still controversial.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
1947 жылдан бастап румын билігі 1947 жылғы Париж бейбіт келісімдерінде Трианон келісімінің шекаралары қалпына келтірілгеннен кейін, соғыс кезеңіндегі венгр институттарын біртіндеп жойды. Алайда, Венгрия да коммунистік ел болды. 1956 жылғы Венгрия төңкерісінен кейін Трансильваниядағы венгрлер жиі сепаратизм мен ревизионизмге айыпталып, венгр зиялылары мен рухани көшбасшыларының көпшілігі, соның ішінде католик епископы Арон Мартон тұтқындалып, жылдар бойы түрмеде отырды. Екінші жағынан, коммунистік дәуірде соғыстар аралық кезеңдегі азаматтық ұйымдар құру мүмкіндігі жойылды. 1948 жылдан кейін қалаларды индустрияландыру кейбір қалалық аймақтардағы тұрғындар санын екі есе, тіпті үш есеге арттырды, ал көшіп келгендердің көпшілігі ауылдық аймақтардан келген румындар болды. Экономикалық дамумен байланысты табиғи құбылыс болған және негізінен аграрлық елді индустрияландырылған елге айналдыру мақсатын көздеген урбанизация саясаты Румынияның барлық аймақтарында, соның ішінде аз ұлт өкілдері тұратын жерлерде де жүзеге асырылды. 1950 жылдардың соңында Георге Георгиу-Деж режимі румын ұлтшылдығын халықты легитимдеу құралы ретінде жиі пайдаланып, венгр азшылығына қатысты қысымды күшейтті. 1956 жылғы Венгрия төңкерісінен кейін Мажар автономиялық облысы таратылып, маңызды лауазымдарға адал румындар тағайындалды. Бұл оқиға бірнеше венгр профессорларының өзіне қол жұмсауымен белгіленді. Қалған азшылыққа берілген «артықшылықтар» жойылды, жергілікті бюрократиядағы венгр өкілдерінің саны жалпы халықтың арасындағы венгрлер үлесіне дейін шектелді. Сондай-ақ, Холокосттан аман қалған шамамен 50 000 еврей Израильге ұқсас шарттармен эмиграциялады. Бұл жаппай эмиграция неміс және еврей халқына қатысты жағымды дискриминацияның мысалы болды, өйткені Трансильвания халқының қалған бөлігі (румындар, венгрлер, романдар) экономикалық себептермен жүзеге асырылған бұл эмиграцияға қатысу мүмкіндігіне ие болмады. Румынияландыру Трансильванияның оңтүстік-шығысындағы (Секели жері) тығыз қоныстанған Секели аймақтарында осылайша аз болды, онда 2002 жылы венгрлер халықтың шамамен 61% құрады. Бұрынғы Мажар автономиялық облысының астанасы (көбінесе Секели аймақтарын қамтиды) ерекше жағдай: Таргу Мурештегі венгрлердің үлесі 46% дейін төмендеді, себебі қаланың индустрияландырылуы айналасындағы ауылдық аймақтардан (көбінесе румындар) келген көптеген адамдарды қалаға көшіруге себеп болды.
From 1947, the Romanian authorities gradually eliminated the wartime Hungarian institutions, after the Treaty of Trianon borders had been restored at the Paris Peace Treaties of 1947. However, Hungary was a Communist country as well; after the Hungarian Revolution of 1956, Hungarians in Transylvania were often accused of separatism and revisionism, and the majority of Hungarian intellectual and spiritual leaders, including Catholic bishop Áron Márton, were arrested and imprisoned for years. On the other hand, during the Communist era, the former civil organization possibilities of the interwar period were eliminated. After 1948, the industrialization of towns doubled or even tripled the number of inhabitants in some urban areas, most of the newcomers being ethnic Romanians from the rural areas. The urbanization policy, a natural phenomenon tied to economic development and the intention of transforming a predominantly agrarian country into an industrialized one, was followed throughout Romania, including in areas inhabited by minorities. By the late 1950s, the regime of Gheorghe Gheorghiu Dej increasingly manipulated Romanian nationalism as a popular legitimizing device, applying more repressive policies toward the Hungarian minority. After the Hungarian Revolution of 1956, the Magyar Autonomous Region was dissolved and most key posts were filled by loyal Romanians. The event was marked by the suicide of several Hungarian professors. The remaining minority "privileges" were lost; Hungarian representation in the local bureaucracies was limited to the proportion of Hungarians in the total population. Also, about 50,000 Jews who survived the Holocaust emigrated to Israel on similar terms. These mass emigrations were, however, an example of positive discrimination towards the German and Jewish populations, as the rest of the Transylvanian population (Romanians, Hungarians, Romas) had no opportunity to take part in this economically driven emigration. Romanianization was less sustained in the compact Székely areas of south eastern Transylvania (the Székely Land), where in 2002, Hungarians made up around 61% of the population. The capital city of the former Magyar Autonomous Region (covering mostly the Székely areas) is an exception: the percentage of Hungarians in Târgu Mureş decreased to 46%, as the industrialization of the city led many people from the surrounding rural areas (largely Romanian) to move into the city.
Румыниядағы украиндық азшылыққа қатысты саясат
Буковина (қазіргі Румыния мен Украина арасында бөлінген) және Бессарабия (қазіргі Молдова республикасының 2/3 және Украинаның 1/3 бөлігінде) аймақтарында жүздеген жылдар бойы румындар мен украиндықтар қоныстанды. 1775 жылы Буковина Габсбург монархиясының құрамына қосылды, бұл екі ұлт үшін қоғамдық өмірде белгілі бір мүмкіндіктер ұсынды, алайда шіркеулер мен білім беру саласындағы жалпы саясат христиан-православтық тұрғындарға қарсы бағытталды. Австрия билігі аймақтың экономикасын дамыту үшін көші-қонды ынталандырды. Буковина әкімшілік тұрғыдан Галиция провинциясына байланысты болғандықтан, провинцияның этникалық құрамы русиндер (украиндықтар), немістер және еврейлердің толқындарымен өзгерді. Чернауц университетінің (Черновцы) ректоры тағайындалды, ол провинцияның басты университеті болатын. 1914 жылы университеттегі украиндық студенттердің саны 1671 студенттің ішінде 239 болса, 1933 жылы 3247 студенттің ішінде 155-ке дейін азайды, ал румындық студенттердің саны осы кезеңде 3247-ден 2117-ге дейін өсті. Румыниялық саясат украин тіліндегі мемлекеттік мектептердің жабылуына (мұндай мектептердің барлығы 1928 жылға дейін жабылды) және украиндық (русиндік) мәдени ошақтардың көпшілігінің жойылуына әкелді. "Украиндықтар" термині ресми қолданыстан шығарылды, ал украин ұлтының белгісіз этностық жататын кейбір азаматтар "туған тілін ұмытқан Румыния азаматтары" деп аталды және олардың тегін румындық үлгідегі тегтерге өзгертуге мәжбүр болды. 1930 жылғы халық санауы бойынша украиндықтар Румыния халқының 3,2% құрады. 1919 және 1930 жылдар арасындағы халық санауындағы украин халқының азаюы мынадай көрсетілген: алғашқы санауда халық саны 16 250 000 адамды құрады, оның ішінде 763 750 (4,7%) украиндықтар; 1930 жылы халық саны 11% өсіп (18 025 896 адамға дейін), украин қауымы 576 828 адамға дейін азайды (бұрынғы санының 75,5%).
The territories of Bukovina (today split between Romania and Ukraine) and Bessarabia (today by 2/3 in the republic of Moldova and 1/3 in Ukraine), were historically populated by the Romanians and Ukrainians for hundreds of years. In 1775, Bukovina was annexed by the Habsburg monarchy, which offered certain currency in the public life for the two nations, however the general policy on churches and education disfavored the Christian Orthodox population. Austrian control favored immigration to develop the economy of the region. Due to Bukovina being administratively linked to the province of Galicia, the ethnic composition of the province was altered by waves of Ruthenian (Ukrainian), German and Jewish immigrants. was made a rector of the University of Cernăuţi (Chernivtsi), the main university of the province. Enrollment of Ukrainians in the university fell from 239 out of 1671 in 1914 to 155 out of 3,247 in 1933, while Romanian enrollment in the same period increased to 2,117 out of 3,247. The Romanianization policies brought the closure of the Ukrainian public schools (all such schools were closed until 1928) and the suppression of most of the Ukrainian (Ruthenian) cultural institutions. The very term "Ukrainians" was prohibited from the official usage and some populations of disputable Ukrainian ethnicity were rather called the "citizens of Romania who forgot their native language" and were forced to change their last names to Romanian sounding ones. According to the 1930 census, Ukrainians made up 3.2% of the population of Romania. The declines in Ukrainian population between the censuses of 1919 and 1930 is illustrated as follows: the first census indicates a population of 16,250,000, of which 763,750 (4.7%) were Ukrainians; in 1930, as the total population had increased by 11% (to 18,025,896), the Ukrainian community had dropped to 576,828 members (75.5% of the previous total).
Басқа этникалық азшылықтар
Басқа этникалық азшылықтар, румыниялықтарға айналғандардың қатарында – 7 және 11 ғасырларда бірінші және екінші болгар империялары кезінде келген болгарлар, Осман империясы тұсында келген түріктер және Валахия мен Бессарабияға қоныстанған орыстар бар. Бұл этникалық азшылықтар күштеп румыниялықтандырылмаған, көптегендері өз тілдерінде сөйлейтіндіктен, өз ынталарымен румыниялық мәдениетін қабылдаған.
Other ethnic minorities who were Romanianized are Bulgarians who first arrived during the First and Second Bulgarian Empires in the 7th and 11th centuries respectively, Turks who arrived during Ottoman Empire, and Russians who arrived in Wallachia and Bessarabia. These ethnic minorities were not forcibly Romanianized, but voluntarily as many of them speak their own languages.