Кіріспе

Еуропадағы тарихи географиялық аймақ

Инсубрия – классикалық антикалық дәуірде Инсубр тайпасының қоныстанған аймағына сәйкес келетін тарихи географиялық аймақ; бұл атау сонымен қатар Милан герцогтігін (1395–1810) білдіруі мүмкін. Бірнеше ғасыр бойы бұл атау шығыста Адда өзенінен бастап батыста Сезия өзеніне дейін, солтүстікте Сан-Готтардо жотасынан оңтүстікте По өзеніне дейін созылған аймақты көрсетеді. Осылайша, бұл атау Милан аймағымен және қазіргі Италиядағы Ломбардияға сай ауылдық жерлермен синоним болды.

Тарих

Полибий Инсубрелерді шамамен 600 ж.б.д. Милан қаласын құрғандығын айтады. Олар – біздің заманымызға дейінгі 4-5 ғасырларда Альпіге дейінгі көлдер (Италия көлдері) және Милан аймағында қоныстанған келт немесе лигурия тайпасы болған. Инсубрелер атауы Путингерия тақтасының орталық бөлігінде кездеседі. Инсубрияның символы (Милан герцогтігі ретінде қарастырылғанда) – Милан герцогтығының туы, онда Висконти әулетінің баласы жыланды жұтып жатқан бейнесі және Императорлық бүркіт төрт бөлікке бөлініп бейнеленген. Толық мәлімет алу үшін Милан герцогтігіне қараңыз.

Regio Insubrica Еуроөңір

Қазіргі уақытта Insubria терминінің мағынасы тар мағынада қабылданады, себебі ол 1995 жылы Италияның Варезе, Комо, Вербано Кузио-Оссола провинциялары мен Швейцарияның Тичино кантоны бірлесіп құрған Regio Insubrica трансшекаралық ынтымақтастық қауымдастығының аумағын көрсетеді: яғни, Италия мен Швейцария арасындағы итальян тілінде сөйлейтін көлдер аймағы. Regio Insubrica жақында Новара және Лекко провинцияларының аумақтарына кеңейтілді. Бұл Еуропа Кеңесінің Мадрид келісіміне сәйкес келетін (Евроаймақ) болып табылады, ол Италия-Швейцария аймағындағы үш Альпі алдындағы көлдерінің (атап айтқанда, Комо, Лугано және Маджоре көлдері) трансшекаралық ынтымақтастығын дамытуға көмектеседі.

Тіл білімі

Этнолингвистикалық тұрғыдан алғанда, Инсубрия Новара, Лекко, Милан және Лоди провинцияларын да қамтиды, яғни Ломбард тілінің Батыс Ломбард немесе Инсубрия диалектісінде сөйлейтін және 1714 жылғы Баден келісімі немесе одан да жақсырақ айтқанда, 1797 жылғы Кампо Формио келісімімен (бұл Австрияның бірінші билеуінің аяқталуын білдіреді) Габсбург империясы басып алғанға дейін бұрынғы Милан герцогтігінің аумағымен сәйкес келетін аймақтар.

Қазіргі заманғы қолданысы

"Инсубрия" сөзі ұзақ уақыт бойы Ломбардияның синонимі ретінде қарастырылды, әсіресе герцогтық дәуірінде, яғни орта ғасырдың соңынан Ренессансқа дейін. 14-17 ғасырларда Милан герцогтығы сарайындағы әдебиетшілер арасында "Insubre" және "Insubria" терминдері әлі де тірі қалып, тәуелсіз коммуналардың бірлігі мен жоғары ұлттық санасын арттыру үшін қолданылды. "Инсубрия" сол кездегі кең Милан герцогтығының ядросын білдірді, бұл Бенцо д'Алессандрия, Джованни Симонетта, Томас Кориат, Бернардино Корио және Андреа Альчато еңбектерінде дәлелденген. 17 ғасырда Габриэль Верри өзінің барлық шығармаларында төмендегі ұранды қолданып, осы тұжырымды қайта растады: "Insubres sumus, non latini" ("Біз латындық емес, инсубриялықтармыз"). 1797 жылы француз армиясы Милан герцогтығын басып алғаннан кейін, Наполеон I Милан монета зауытында "All'Insubria Libera" ("Бос Инсубрияға") деген жазумен және француз Республикасының символдық бейнесімен еске алу медалін соқтырды, ол бас киім киген әйел түрінде бейнеленді және оң жағынан Бейбітшілік көмектесіп, Инсубрияның басына фригийлік бас киім кигізді. Инсубрияны путто (қанатты сәби) басқарады және оның аяғында молшылық мүйізі орналасқан. 1930 жылдары "Insubria" атты журнал жарық көрді, оның мақсаты Альпіге жақын көлдер аймағының туризмін және мәдениетін насихаттау болды. Бұл термин 1990 жылдарға дейін ұмытылып, кейін бірқатар оқиғалардың нәтижесінде қайта қолданысқа енді, олардың біріншісі – 1995 жылы құрылған жоғарыда аталған "Regio Insubrica", итальяндық Швейцария мен шекаралық провинцияларды біріктіретін мәдени, экономикалық және әлеуметтік элементтерді дамытуға бағытталған трансшекаралық ынтымақтастық қауымдастығы. "La Prealpina" газеті, содан кейін басқалары да, жергілікті саяси жаңалықтарды жариялайтын "Insubria" атты күнделікті бетін қосты. 1996 жылы Варезеде Terra Insubre мәдени қауымдастығы ресми түрде құрылды; оның мақсаты – Инсубрия аймағының тарихы мен табиғи ортасын кең аудиторияға тарату және насихаттау. Қазіргі уақытта (2006) қауымдастықта 1500-ге жуық мүше және екі филиал (Милан және Маркальо-кон-Казоне) бар, сондай-ақ Terra Insubre атты тоқсандық журнал шығарылады. Сол жылдары (1998 жылдың 14 шілдесінде) Варезе және Комо қалаларының университеттерінің біріктірілген оқу орталығы ретінде Инсубрия университеті құрылды.

Инсубризм

Соңғы жылдары кейбір саясаткерлер Инсубрияны институционалдық тұрғыдан құру және/немесе оның саяси дербестігін алу мүмкіндігін талқылай бастады. Алайда, бүгінгі күнге дейін осы мақсатқа ұмтылған саяси партиялар жоқ, тек бірнеше мәдени және пікір білдіру қозғалыстары ғана бар. 2002 жылдың басында «Movimento degli Indipendenti Insubrici» («Инсубриялық тәуелсіздер қозғалысы») Тичино кантонында, кейіннен Граубюнден кантонында құрылды. Оны Грейвесано қаласынан шыққан дәрігер, бұрынғы «Жасылдар» партиясының мүшесі және терапиялық мақсаттарда Cannabis indica қолдануын ілгерілетумен белгілі Вернер Нуссбаумер басқарды. «Indipendenti Insubrici» қозғалысы Нуссбаумерді 2003 жылдың қаңтарынан бастап Тичино кантонының Gran Consiglio-сында сол жылғы келесі сайлауларға дейін өкілдік етті, бірақ ол алғаш рет 1999 жылы «Жасылдар» партиясынан сайланған еді. Инсубриялық Граубюндендегі қозғалыстың төрағасы Джанкарло Грубер болды. Ішкі партиялық мәселелер мен 2003 жылдың 22 мамырында Нуссбаумердің қамауға алынуынан кейін, бұл топ саяси аренадан жоғалып кетті. 2005 жылы «El Dragh Bloeu» онлайн журналын жариялаған Domà Nunch пікір тобының қызметі басталды. Қозғалыс 2006 жылдың 6 ақпанында Милан қаласындағы Insubria алаңында ресми түрде таныстырылды. Domà Nunch-тің институционалдық өкілдері жоқ, бірақ ол негізінен конференциялар, митингтер және халықтық жәрмеңкелер ұйымдастырады; олардың ішінде Милан герцогтігінің құрылуын мерекелеу үшін әр жылғы 5 қыркүйекте өткізілетін Инсубрия Ұлттық күні, 2007 жылдың наурыз айында Уболдода өткен Инсубриядағы экологиялық төтенше жағдайлар форумы, 2007 жылдың сәуір айында Нервианода өткен Милан тілі форумы (аймақтың ірі тілдік қауымдастықтарын біріктірді), 2008 жылдың наурыз айында Горла Минорде өткен Olona саммиті: «Бұзылған аңғар», 2008 жылдың маусым айында өткен үш күндік Olona аңғары фестивалі және 2009 жылдың қарашасы мен 2010 жылдың ақпанында Pedemontana тас жолы жобасына қарсы митингтер бар. Domà Nunch эко-ұлтшылдық принциптерден шабыт алады, яғни экологиялық қорғау мен Инсубрияның мәдени ерекшеліктерін қорғау қажеттілігінің үйлесімінен; ол Швейцария мемлекеттік моделіне негізделген Инсубрия Конфедерациясы жобасын қолдайды. «Domà Nunch» сөзі Инсубрия тілінен «Біз ғана» немесе «Біздің ғана» деп аударылады, ал «El Dragh Bloeu» сөзі «Көк айдаһар» деп аударылады.

Ас мәзірі

Бүкіл Инсубрия аймағында кең таралған, Альтомиланскийден шыққан bruscitti – бұл өте жұқа кесілген еттен жасалған, шарап пен фенхель тұқымдарында қайнатылған тағам. Тарихи тұрғысынан, бұл тағам қалған еттен дайындалған. Бұл тағам ең көп таралған жерлері: Варезе провинциясы (Ломбардия), Альто Миланезе аймағы (Ломбардия; әсіресе Бусто Арсицио қаласының аймағы, осы қаладан бастау алған), Вербано Кузио Осола провинциясы (Пьемонт) және төменгі Тичино (Швейцария).