Кіріспе

Электрондық сөздік – деректері сандық форматта сақталатын және түрлі құралдар арқылы қолжетімді болатын сөздік. Электрондық сөздіктер планшеттерге немесе стационарлық компьютерлерге орнатылған бағдарламалық қамтамасыздама, мобильді қосымшалар, веб-қосымшалар және электрондық кітап оқығыштардың енгізілген функциясы сияқты түрлі форматтарда кездеседі. Олар ақысыз немесе төлемді болуы мүмкін.

Ақпарат

Алғашқы электрондық сөздіктердің көпшілігі цифрлық форматта қолжетімді болған баспа сөздіктер еді: мазмұны бірдей болды, бірақ электрондық нұсқалары пайдаланушыларға күшті іздеу мүмкіндіктерін ұсынды. Бірақ көп ұзамай цифрлық медианың ұсынған мүмкіндіктері пайдалана бастады. Екі ерекше артықшылығы бар: кеңістік шектеулері (және оны тиімді пайдалану қажеттілігі) азайтылады, сондықтан қосымша мазмұн қосуға болады; сондай-ақ аудио айтылымдар мен бейнероликтер сияқты мультимедиалық мазмұнды қосу мүмкіндігі туындайды. Электрондық сөздіктердің дерекқоры, әсіресе бағдарламалық сөздіктерге енгізілгендері, көбінесе кең көлемді болып келеді және 500 000-ға дейін бас сөздер мен анықтамалар, етістіктердің жіктелу кестелері және грамматикалық анықтамалар бөлімін қамтуы мүмкін. Екі тілді электрондық сөздіктер мен жіктелетін тілдердің бір тілді сөздіктері көбінесе интерактивті етістік жіктегішін қамтиды және сөздерді түбірге дейін талдау мен лемматизациялауға қабілетті. Электрондық сөздіктерді шығарушылар мен жасаушылар өз лексикографтарынан алынған мазмұнды, баспа басылымдарынан лицензияланған деректерді немесе екеуін де ұсына алады, мысалы, Babylon Merriam Webster-ден премиум мазмұнды ұсынады, Ultralingua Collins, Masson және Simon & Schuster-ден қосымша премиум мазмұнды ұсынады, ал Paragon Software Duden, Britannica, Harrap, Merriam Webster және Oxford-тен түпнұсқа мазмұнды ұсынады.

Жазу жүйелері

Латын әрпімен қатар, электрондық сөздіктер логографиялық және оңнан солға жазылатын жазу түрлерінде де қолжетімді, оның ішінде араб, парсы, қытай, деванагари, грек, еврей, жапон, корей, кириллица және тай тілдерінде.

Сөздік бағдарламалық жасақтамасы

Әдетте сөздік бағдарламалық жасақтамасы қолға ұсталатын сөздіктердің мүмкіндіктерін едәуір арттырады. Langenscheidt, Collins Reverso, Оксфорд Университетінің баспасы, Duden, American Heritage және Hachette сияқты дәстүрлі баспа сөздіктерін шығарушылар өз ресурстарын жұмыс үстелінде және ноутбуктерде пайдалану үшін ұсынады. Бұл бағдарламаларды CD-ROM арқылы жүктеп алуға немесе сатып алып орнатуға болады. iFinger, ABBYY Lingvo, Collins Ultralingua, Mobile Systems және Paragon Software сияқты арнайы электрондық сөздіктерді шығарушылардан да басқа сөздік бағдарламалық жасақтамаларын табуға болады. Кейбір электрондық сөздіктер бағдарлама жасаушылар мен сөздіктерді жазушылар басқаратын онлайн талқылау форумын ұсынады.

Шығыс Азияда

Instant Dict (快譯通), Besta (無敵) және Golden Global View (文曲星) сияқты белгілі брендтерге сөздіктер, TTS, калькулятор, күнтізбе сияқты негізгі мүмкіндіктер кіреді. Олар сөздіктерден өзге де функцияларды ұсынады, мысалы, MP3 ойнатқыш, бейне ойнатқыш, веб-браузер (WiFi) және қарапайым ойындар. Кейбіреулері Adobe Flash (SWF файлдары) форматын қолдайды. Көбінесе оларда сенсорлық экран, Qwerty пернетақтасы, динамик, SD карта ұясы, ал кейде микрофон мен камера да болады, мысалы, Instant Dict компаниясының MD8500 үлгісінде. Олардың мүмкіндіктері смартфондармен салыстыруға болады, бірақ телефон қоңырауларын жасау немесе қабылдау үшін радиосы болмағандықтан телефон функциялары жоқ.

Қолдан ұсталатын сөздіктер немесе PED

Қолға ұсталатын электрондық сөздіктер, сондай-ақ "кіші электрондық сөздіктер" немесе PED деп аталатын бұл құрылғылар, толық клавиатурасы және LCD экраны бар миниатюралық қақпақшалы ноутбуктерге ұқсайды. Толық көшпелі болу үшін олар батареямен жұмыс істейді және берік корпустан жасалған. Әлемнің түкпір-түкпірінде өндірілсе де, қолға ұсталатын сөздіктер Жапонияда, Кореяда, Тайваньда, Қытайда және көрші елдерде ерекше танымал, онда олар ағылшын тілін екінші тіл ретінде үйренушілердің көптеген пайдаланушылары үшін басты таңдау болып табылады. Қолға ұсталатын сөздіктердің мүмкіндіктеріне әріптерді жазу тәртібін көрсету анимациясы, дауыспен оқу, қолмен жазуды тану, тілдерді үйрену бағдарламалары, калькулятор, PDA сияқты ұйымдастыру функциялары, уақыт белдеуі және валюта айырбастау, сондай-ақ кроссвордтарды шешу кіреді. Егер сөздікте бірнеше тілдің деректері болса, онда "секіру" немесе "іздеуді өткіріп жіберу" функциясы бар, ол пайдаланушыларға сөздерді іздегенде сөздіктер арасында жылжуға мүмкіндік береді, ал кері аударма функциясы нәтижелерде көрсетілген сөздерді одан әрі іздеуге көмектеседі. Көптеген өндірушілер Merriam Webster сөздігі мен сөздіктер жинағы сияқты лицензиялық дерекқорды пайдаланатын мазмұнды қолға ұсталатын сөздіктерге енгізеді, ал кейбіреулері өздерінің лексикографтары жасаған эксклюзивті дерекқорды қолданады. Пайдаланушылар жад карталары (кеңейтілетін және арнайы), CD-ROM деректері және интернеттен жүктеу арқылы қолға ұсталатын сөздіктерге қосымша мазмұн қоса алады. Өндірушілер қатарында AlfaLink, Atree, Besta, Casio, Canon, Instant Dict, Ectaco, Franklin, Iriver, Lingo, Maliang Cyber Technology, Compagnia Lingua Ltd., Nurian, Seiko және Sharp компаниялары бар.

Жапонияда

2014 жылғы нарық көлемі шамамен 24,2 миллиард иенді (2016 жылдың мамыр айындағы шамамен 227,1 миллион АҚШ доллары) құрады, бірақ 2007 жылдан бері смартфондар мен планшеттік компьютерлердің әсерінен нарық біртіндеп тарылып келеді. Нарықтың бағытталған тұтынушылар тобы бизнес қолданушылардан студенттерге қарай өзгеруде. Жапондық электрондық сөздіктердің студенттік үлгілері оқулықтар мен басқа да оқу материалдарының цифрлық түрлерін де қамтиды. Sony және Seiko компаниялары нарықтан шығып кетті. 2016 жылдың мәліметі бойынша, Casio нарықтың 59,3%-ын, Sharp 21,5%-ын және Canon 19,2%-ын иеленді. 2016 жылы Seiko компаниясы iPad iOS платформасындағы мобильдік қолданбаларын іске қосып, жариялады.

Мобильді құрылғылардағы сөздіктер

Барлық түрдегі сөздіктер смартфондар мен планшет компьютерлер, мысалы Apple-дің iPad, BlackBerry PlayBook және Motorola Xoom үшін қосымшалар түрінде қолжетімді. Аудармашылар мен тіл үйренушілердің қажеттіліктері ерекше назарда, көптеген тіл жұптары үшін екі тілді сөздіктерге арналған қосымшалармен, сондай-ақ Лонгманның заманауи ағылшын тілі сөздігі және Макмиллан ағылшын тілі сөздігі сияқты танымал бір тілді оқушылар сөздіктерінің көпшілігімен қамтамасыз етілген.

Бағалау

Жабдықтардың (қолмен ұсталатын құрылғылар), бағдарламалық жасақтаманың (көрсету мүмкіндіктері және жұмыс істеуі) және сөздік мазмұнының сапасы жағынан айырмашылықтар бар. Кейбір қолмен ұсталатын құрылғылар басқаларына қарағанда берік болып жасалған, сондықтан пернетақталар немесе сенсорлық экрандық енгізу жүйелерін сатып алу алдында физикалық түрде салыстырып қарау қажет. Компьютерлік сөздік бағдарламалық жасақтамасының графикалық интерфейсіндегі ақпарат күрделі және шатасқаннан бастап, қаріп өлшемі мен түсі сияқты пайдаланушы өзгерте алатын параметрлермен қарапайым және қолдануға оңай болуға дейін өзгереді. Лексикалық деректер базасының сапасы маңызды фактор болып табылады. Жоғары сыныпты баспа сөздікте күтілетін лексикалық ақпараттың барлығын немесе көп бөлігін студенттік және кәсіби мақсаттағы сөздіктер әдетте қамтиды. Баспа сөздіктердің жетекші баспаларымен бірлесіп жасалған электрондық сөздіктердің мазмұны, саяхатшыларға немесе кездейсоқ пайдаланушыларға арналғандарға қарағанда сенімдірек, ал әр тіл үшін туған тілінің лексикографтарынан тұратын командалар жасаған екі тілді сөздіктер ғалымдық жұмыстар үшін қолайлы емес. Кейбір әзірлеушілер өз өнімдерін CALICO сияқты тәуелсіз академиялық ұйымға бағалауға жібереді. Сонымен қатар, құрылғылардың өзі және олардағы сөздіктер көбінесе нақты нарық үшін жасалған. Мысалы, жапон-ағылшын электрондық сөздіктердің көпшілігі жапон тілін жақсы білетін және ағылшын тілін үйренушілер үшін жасалған; сондықтан жапон сөздеріне әдетте фуриганамен жазылған оқу белгілері қосылмайды, себебі оқырманның жапон тілінде сауатты екені ескеріледі (бірақ сөздердің бастапқы түрінде айтылуы көрсетіледі). Бұған қоса, сөздерді іздеудің басты жолы – айтылуы арқылы, бұл белгісіз айтылуы бар сөзді табуды қиындатады (мысалы, "толық" деген мағынаны білдіретін 網羅 сөзінің "моура" деп айтылатынын білу керек, оны тікелей іздеу үшін). Дегенмен, жапон электрондық сөздіктері (әсіресе жаңа үлгілерде) таңбаларды тану мүмкіндігі бар, сондықтан пайдаланушылар (жапон тілінде туған немесе басқа тілде сөйлейтіндер) сөздерді канджи арқылы іздеуге болады. Ұқсас шектеулер көп тілді сөздіктерде де кездеседі және тілдер бірдей жазу жүйесінде немесе әліпбиде жазылмаған жағдайда олар айқын болуы мүмкін; пайдаланушының туған тіліне сәйкес келетін сөздікті табу маңызды.

Біріктірілген технология

Электрондық сөздік бағдарламалық жасақтамасын іске қосатын жүйелердің бірнеше әзірлеушілері бағдарламаларға және Google-дың AJAX API сияқты веб-қызметтерге әртүрлі тілдік функцияларды (сөздік, аударма, анықтамалар, синонимдер, орфографиялық тексеру және грамматикалық түзету) қосу үшін API және SDK – Бағдарламалық жасақтама құралдарын ұсынады. Бұл қосымшалар тілді әр түрлі жолдармен өңдейді, сөздік/аударма мүмкіндіктерін және семантикалық іздеуге арналған күрделі шешімдерді қамтамасыз етеді. Олар көбінесе C++ API, XML RPC сервері, .NET API немесе көптеген операциялық жүйелерде (Mac, Windows, Linux және т.б.) және даму орталары үшін Python API ретінде қолжетімді, сондай-ақ басқа деректерді индекстеу үшін де пайдаланылуы мүмкін.