Кіріспе
Ян Арнольдус Шоутен (28 тамыз 1883 – 20 қаңтар 1971) – голланд математигі және Делфт технологиялық университетінің профессоры. Ол тензорлық есептеу және Риччи есептеуін дамытуға маңызды үлес қосты, сондай-ақ Амстердамдағы Математикалық орталықтың құрылушыларының бірі болды.
Өмірбаян
Шютен Ньюер Амстелде әйгілі кеме қатынасы магнаттарының отбасында дүниеге келді. Ол Хогер Бургер мектебінде оқыды, кейін Делфт политехникалық мектебінде электротехника мамандығы бойынша білім алды. 1908 жылы бітіргеннен кейін ол Берлиндегі «Сименс» компаниясында және Роттердамдағы коммуналдық мекемеде жұмыс істеді. 1912 жылы математиканы оқу үшін Делфтке оралды. Оқу кезінде ол векторлық талдаудың күші мен нәзіктігіне қатты қызығушылық танытты. Ұсынылған жұмыстан кейін ол математиканы оқу үшін Делфтке қайта оралды, онда 1914 жылы Якоб Кардинаалдың жетекшілігімен «Grundlagen der Vektor und Affinoranalysis» тақырыбында диссертациясын қорғап, Ph.D. дәрежесін алды. Шютен тиімді университет әкімшісі және математикалық қоғамдардың жетекшісі болды. Профессорлық қызметі мен институт басшысы ретінде ол тополог және интуиционист математик Л. Е. Ж. Брауэрмен түрлі пікір келіспеушіліктерге қатысты. Ол математик болғанмен, сонымен қатар салымды инвестор да болды және институттың және голланд математикалық қоғамының бюджетін табысты басқарды. 1954 жылдың басында Амстердамда өткен Халықаралық математиктер конгресіне қатысып, ашылу сөз сөйледі. Шютен Амстердамдағы Математикалық орталықтың негізін қалаушылардың бірі болды. Оның докторанттарының арасында Йоханна Мандерс (1919), Дирк Струик (1922), Йоханнес Хаантжес (1933), Вутэр ван дер Кульк (1945) және Альберт Нийенхуис (1952) болды. 1933 жылы Шютен Нидерланд Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. Шютен 1971 жылы Эпе қаласында қайтыс болды. Оның ұлы Ян Фредерик Шютен (1910-1980) 1958-1978 жылдары Эйндховен технологиялық университетінде профессор болды.
Леви-Сивита байланысы
1906 жылы Л. Е. Ж. Браувер тұрақты қисықтықтағы кеңістік жағдайында вектордың параллель көшіруін қарастырған алғашқы математик болды. 1917 жылы Леви-Чивита Евклид кеңістігіне енгізілген гипербеттің, яғни «үлкен» айналасы кеңістікке енгізілген Римандық көптіктің маңыздылығын көрсетті. 1918 жылы Леви-Чивитадан тәуелсіз Шоутен ұқсас нәтижелерге қол жеткізді. Сол жылы Герман Вейль Леви-Чивитаның нәтижелерін кеңейтті. Шоутеннің туындысы тек екі емес, көптеген өлшемдерге жалпыландырылған, ал Шоутеннің дәлелдері Туллио Леви-Чивитаның дәлелдерінен айырмашылығынша, толыққанды ішкі, сыртқы емес. Дегенмен, Шоутеннің мақаласы Леви-Чивитаның мақаласынан шамамен бір жыл кейін жарияланғандықтан, соңғысы мойынсойға ие болды. Шоутен Леви-Чивитаның жұмысын білмеді, себебі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде журналдардың таралуы және байланыс нашар болды. Шоутен Леви-Чивитамен басымдық үшін таласқа түсіп, жеңіліп қалды. Шоутеннің әріптесі Л. Е. Ж. Браувер Шоутенге қарсы пікір білдірді. Шоутен Риччи мен Леви-Чивитаның жұмыстарын білгеннен кейін, олардың қарапайым және кеңінен қабылданған белгілеуін қабылдады. Шоутен сондай-ақ Эрих Кэхлерден екі жыл бұрын қазір Кэхлер көптігі деп аталатын нәрсені жасады. Бірақ бұл жаңалық үшін ол толыққанды мойынсой алмады.
a space of constant curvature. In 1917, Levi Civita pointed out its importance for the case of a hypersurface
immersed in a Euclidean space, i. e., for the case of a Riemannian manifold immersed in a "larger" ambient space. In 1918, independently of Levi Civita, Schouten obtained analogous results. In the same year, Hermann Weyl generalized
Levi Civita's results. Schouten's derivation is generalized to many dimensions rather than just two, and Schouten's proofs are completely intrinsic rather than extrinsic, unlike Tullio Levi Civita's. Despite this, since Schouten's article appeared almost a year after Levi Civita's, the latter got the credit. Schouten was unaware of Levi Civita's work because of poor journal distribution and communication during World War I. Schouten engaged in a losing priority dispute with Levi Civita. Schouten's colleague L. E. J. Brouwer took sides against Schouten. Once Schouten became aware of Ricci's and Levi Civita's work, he embraced their simpler and more widely accepted notation. Schouten also developed what is now known as a Kähler manifold two years before Erich Kähler. Again he did not receive full recognition for this discovery.
Шоутеннің шығармалары
Шоутеннің есімі түрлі математикалық нысандар мен теоремаларда, мысалы, Шоутен тензоры, Шоутен жақшасы және Вейл–Шоутен теоремасы сияқты кездеседі. 1922 жылы ол тензорлық талдау саласын қарастыратын «Der Ricci Kalkül» кітабын жазды. 1931 жылы тензорлар және дифференциалдық геометрия туралы трактат жазды. Екінші томды, дифференциалдық геометрияға қолдану туралы, оның шәкірті Дирк Ян Струйк жазды. Шутэн Эли Картанмен екі мақала бойынша, сондай-ақ Кентаро Яно (онымен бірге үш мақаланың авторы) сияқты көптеген басқа да көрнекті математиктермен ынтымақтастық етті. Шәкірті және әріптесі Дирк Струик арқылы оның еңбектері АҚШ-тағы көптеген математиктерге әсер етті. 1950 жылдары Шутэн Ricci Kalkül-дің неміс тіліндегі нұсқасын толығымен қайта жазып, жаңартты, ол ағылшын тіліне Ricci Calculus деп аударылды. Бұл Шоутеннің тензорлық талдауда құнды деп есептегеннің бәрін қамтиды. Оған Ли тобы және басқа да тақырыптар бойынша жұмыстар кірді, олар алғашқы басылымнан бері көп дамыды. Кейін Шутэн физиктерге арналған «Тензорлық талдау» кітабын жазды, онда математикалық талғамға ие физиктер үшін тензорлық есептеудің әртүрлі аспектілерінің күрделігін көрсетуге тырысты. Ол Поль Дирактың матрицалық есептеуін де қамтиды. Ол бұрынғы аффинор терминологиясының бір бөлігін де пайдаланды. Шутэн, Вейл және Картан сияқты, Альберт Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясынан шабыттанды. Ол Санкт-Петербург қаласынан Александр Александрович Фридманмен және Вацлав Хлаватпен бірлесіп мақала жазды. Ол Принстон университетінің Осуальд Вебленмен байланыста болды және Вольфганг Паулимен спин кеңістігі туралы хат алмасты. (H. Goenner, Living Review сілтемесі төменде.)
Жарияланымдар
Төменде Шутэннің еңбектерінің тізімі келтірілген. Grundlagen der Vektor und Affinoranalysis, Лейпциг: Teubner, 1914 жыл. Статистикалық астрономияның негізгі заңдарын анықтау туралы, Амстердам: Kirchner, 1918 жыл. Der Ricci Kalkül, Берлин: Julius Springer, 1924 жыл. Дифференциалдық геометрияның жаңа әдістеріне кіріспе, 2 томдық, Gröningen: Noordhoff, 1935–1938 жылдар. Ricci Calculus 2-ші басылымы толыққанды қайта қаралып, кеңейтілген, Нью-Йорк: Springer Verlag, 1954 жыл. В. Ван дер Кулкпен бірлесіп, Пфаффтың мәселесі және оның жалпыламалары, Кларендон Пресс, 1949 жыл; 2-ші басылым, Нью-Йорк: Chelsea Publishing Co., 1969 жыл. Физиктерге арналған тензорлық талдау 2-ші басылымы, Нью-Йорк: Dover Publications, 1989 жыл.