Кіріспе

Жапон императорлық әскери-теңіз флотының 1920-1930 жылдардағы бейресми саяси тобы.

Келісім фракциясы (条約派) – 1920-1930 жылдардағы Вашингтон теңіз келісімін қолдаған офицерлерден құралған, Жапон императорлық әскери-теңіз флотының ресми емес және бейресми саяси тобы.

Өмірбаян

Вашингтон әскери-теңіз келісімі, сондай-ақ Бес держава келісімі деп аталады, оның бес қол қоюшысының теңіз қарулануын шектеді: АҚШ, Ұлыбритания, Жапония, Франция және Италия. Келісім 1921 жылдың қарашасынан 1922 жылдың ақпанына дейін Вашингтонда өткен Вашингтон теңіз конференциясында келісілді. Келісімге қол қойған елдердің әрқайсысының капиталдық кемелердің жалпы тоннажына шектеу қойылды; ең ірі кеме 35 000 тоннадан аспауы керек, ал ешбір кеме 16 дюймнен асатын қаруды тасымалдамауы керек. Әр елге екі ірі әуе кемесіне ғана рұқсат берілді. Жаңа бекіністер немесе теңіз базалары салынбады, ал келісімде көрсетілген сыртқы территориялар мен иеліктердегі бар базалар мен қорғаныстарды жақсартуға болмады. Жапонияға бөлінген тоннаж АҚШ және Ұлыбританиямен салыстырғанда 5:5:3 қатынасына негізделді, себебі соңғы елдер бірнеше мұхитта флоттарын сақтау қажеттігіне тап болды, ал Жапонияның тек Тынық мұхиты болды.

Даму

Келісімнің шарттары жапон қоғамында өте жағымсыз қабылданды, олардың көпшілігі 5:5:3 қатынасын Батыс елдерінің өзіне кемсіз ұлт ретінде қарауының тағы бір жолы деп есептеді. Жапон императорлық теңіз күштері екі қарама-қарсы топқа бөлінді: Флот тобы және Келісім тобы. Келісім тобы Жапонияның Батыс державаларымен қарулану жарысына төтеп бере алмайтынын, дипломатиялық жолмен Англо-жапон альянсын қайта жаңғыртуға үміттенедінін айтты. Олар қазіргі келісімнің шектеулері Жапонияға уақытша жеткілікті екенін мәлімдеді. Келісім тобы теңіз күштерінің саяси сол қанатынан құралды, оның ішінде Теңіз күштері министрлігіндегі ықпалды адмиралдар – Такарабе Такеши, Танигучи Наоми, Яманаши Кацуношин, Саконжи Сейзо және Тейкичи Хори болды. 1920 жылдары азаматтық үкімет қолдауына ие болған Келісім тобы басымдық құрды. Дегенмен, 1930 жылғы Лондон теңіз келісімінің одан да қатаң талаптары Келісім тобын екіге бөліп жіберді. "Лондон келісіміне қарсы топ" Оңтүстік Тынық мұхитына әскери және экономикалық кеңдеуді жақтады, соның салдарынан "Флот тобымен" жақын байланыс орнатты. 1930 жылдары жапон милитаризмінің күшеюі, Қытай мәселесі бойынша АҚШ-пен қақтығыстың өршуі және барлық ірі державалардың келісім шарттарын елемеуі Флот тобының үстемдігіне әкелді. Сонымен қатар, Ұлыбританияда немесе АҚШ-та тікелей тәжірибе алған Келісім тобының көптеген мүшелері 1933-1934 жылдары зейнеткерлікке шықты, олардың ішінде Исороку Ямамотоның ұстазы Тейкичи Хори де болды. 1934 жылдың 29 желтоқсанында жапон үкіметі келісімді тоқтату ниетін ресми түрде жариялады. Оның ережелері 1936 жылдың соңына дейін күшінде болды және қайта жаңартылмады.