Кіріспе
Дрисс Храибидің романы «Жай өткен» (Le passé simple) – марокколық жазушы Дрисс Храибидің француз романы. Ол алғаш рет 1954 жылы «Галлимар» баспасында жарық көрген. Роман Марокко мен Франциядағы даулы тақырыптары мен қарсылық білдіретін мәнерімен көп назар қабылдады және екі елдегі консерваторлар тарапынан қатаң сыналып, бірақ қазір классикалық туынды саналады.
The Simple Past (Le passé simple) is a French novel by the Moroccan writer Driss Chraïbi It was first published by the Gallimard in 1954. The novel received widespread attention, in Morocco and France, due to its controversial themes and defiant expression and was harshly criticized by conservatives in both countries alike, but today it is considered a classic.
Сюжет
Роман Мароккодағы француз мектебінде оқыған Дрисс есімді жас шалдың батыс өркениетіне деген ынталы, бірақ әдеміліксіз құрметі мен тәжірибесін баяндайды. Дегенмен, оның отбасы консервативті. Оның әкесі, Сеньор ("Мырза") дәстүрлі білімді мұсылман және табысты саудагер ретіндегі сыртқы "қасиеттілігі" арқасында қоғамда құрмет пен жоғары мәртебеге ие. Бірақ осының астында отбасының өмірінде зорлық-зомбылық пен шиеленістің күшті элементі жатыр, бұл трагикалық салдарларға алып келіп, Дрисстің сыйламайтын, анархистік, құрылысшыл және қабылданбаған бунтарға айналуына себеп болады. Оқиға Дрисс өзінің баяндауында бірінші жақта айтылады және автордың өмірлік тәжірибесіне байланысты автобиографиялық элементтер бар, тіпті оқиға қиял тудырғанмен де. Романның стилі мен өрнегі жарылғыш және тікелей, бірақ сонымен қатар юмор мен мейірімділік те бар. Дрисс Храйби осы романды жазған кезде Уильям Фолкнердің өзіне әсер еткенін мойындайды.
Талдау
Романның басты тақырыбы – батыс әлемінің құндылықтары мен дәстүрлі исламның құндылықтары арасындағы қақтығыс, отаршылдық және Марокко тәуелсіздігі үшін күрес аясындағы жеке адамдарға олардың тигізетін әсері. Сонымен қатар, ислам қоғамындағы әйелдердің орны, жеке бостандық және өркендеу заманындағы мәдени ерекшелік сияқты маңызды тақырыптар да қарастырылады.