Кіріспе

Сұйытылған жүктерді, құрғақ көктемдік жүктерді немесе газдарды автомобиль жолдарымен тасымалдауға арналған автокөлік. Су тасымалдағыш жүк көлігі, газ тасымалдағыш жүк көлігі, жанармай тасымалдағыш жүк көлігі немесе цистерналық жүк көлігі (американдық ағылшын тілінде) немесе цистерна (британдық ағылшын тілінде) – сұйықтарды немесе газдарды автомобиль жолдарымен тасымалдауға арналған автокөлік. Мұндай көліктердің ең ірілері теміржол цистерналарымен ұқсас, олар да сұйық жүктерді тасымалдауға арналған. Тасымалданатын сұйықтықтардың алуан түрлілігіне байланысты көптеген түрлері бар. Су тасымалдағыш жүк көліктері көбінесе үлкен болады; олар жылу оқшауланған немесе оқшауланбаған, қысымды немесе қысымсыз, сондай-ақ бір немесе бірнеше жүктерге арналған болуы мүмкін (әдетте, резервуарларындағы ішкі бөлістер арқылы). Олардың кейбіреулері жартылай тіркемелі жүк көліктері болып табылады. Оларды басқару қиын, және жоғары ауырлық орталығына және жартылай толтырылған резервуардағы сұйықтықтың еркін қозғалысына байланысты құлау қаупі жоғары.

Мұнай

Танкілер арқылы мұнайды таратудан бұрын, мұнай қаңбақтарда (құтыларда) жеткізілетін. 1880 жылдардан бастап, мұнай атпен тартылатын танкерлерде таратылды. 1910 жылы Standard Oil моторлы танкерлерді пайдалана бастады. 1920 жылы Anglo American Oil Ұлыбританияға жер асты резервуарлары мен мұнай тасымалдау танкерлерін енгізді. Pickfords 1921 жылы мұнай танкерлік компанияны сатып алды және жақын арада танкерлері болды, 1930 жылдардың ортасына қарай. Басқа аймақтарда даму баяу болды. Мысалы, 1927 жылы Оклендтен Гамильтонға (Жаңа Зеландия) келген алғашқы бензин танкерін мыс қорытындысымен (қола оркестрмен) қарсы алды.

Өлшемі мен көлемі

Танкерлік жүк көліктері көлемі немесе сыйымдылығы бойынша сипатталады. Ірі жүк көліктерінің сыйымдылығы көбінесе Австралияда төрт тіркемеден тұратын жол пойыздары (квадроцистерналар деп аталады) артық жүк тасымалдайды. Сұйықтарды тасымалдайтын ұзын жол пойыздары да қолданылады. Танкерлік жүк көлігі әдетте көлденең орналасқан цилиндрлі танкерімен ерекшеленеді. Танкерлердің кейбір көзге көрінбейтін айырмашылықтары олардың қолданылу мақсатына байланысты: адамға арналған тағамдар ережелеріне сәйкестік, салқындату мүмкіндігі, қышқылға төзімділік, қысымға төзу қабілеті және тағы да басқалары. Танкерлердің ішінде көліктің тұрақсыздығына алып келетін жүк қозғалысын болдырмау үшін көбінесе бірнеше бөлікшелер немесе қалқандар болады.

Үлкен жүк машиналары

Үлкен цистерналық жүк көліктері, мысалы, бензин, дизельдік отын және сұйытылған мұнай газы немесе табиғи газды жанармай құю станцияларына тасымалдау үшін пайдаланылады. Олар сонымен қатар сұйық қант, меласса, сүт, шарап, шырындар, су және өнеркәсіптік химиялық заттар сияқты әртүрлі сұйық тауарларды тасиды. Цистерналық жүк көліктері тасымалданатын өнімдерге байланысты әртүрлі материалдардан жасалады. Бұл материалдарға алюминий, көміртекті болат, тот баспайтын болат және талшық күшейтілген пластик (ТКП) жатады. Кейбір цистерналық жүк көліктері цистерна 2, 3, 4, 5, 6 бөлікке немесе кейбір сирек жағдайларда одан да көп бөліктерге бөлінуіне байланысты бір уақытта бірнеше өнімді тасымалдай алады. Бұл жеткізу мүмкіндіктерін арттырады. Бұл жүк көліктері көбінесе жанармай станцияларына бензиннің әртүрлі маркаларын бір рет сапармен жеткізу үшін қолданылады.

Ортақ шағын танкерлік жүк көліктері

Шағын цистерналар, сыйымдылығы шектеулі, әдетте жергілікті аумақта жеңіл сұйық жүктермен жұмыс істеу үшін қолданылады. Мысалы, бірнеше септиктерді босатуға және жиналған фекальдық шламды тазарту орнына жеткізуге арналған вакуумдық жүк көлігі. Мұндай цистерналардың максималды сыйымдылығы әдетте 3785 литрге (1000 АҚШ галлоны) дейін жетеді. Олар өздерінің нақты қажеттіліктеріне сәйкес сорғы жүйесімен жабдықталған. Тағы бір кең таралған қолданысы – тұрмыстық, кәсіптік және өнеркәсіптік нысандарға сұйытылған мұнай газы (СЖГ) сияқты отынды жеткізу. Ең кішкентай жүк көліктері шамамен 900 литр (240 АҚШ галлоны) СЖГ-ні қысыммен тасымалдайды. Әдетте, СЖГ цистерналары 2 осьті бобтейл жүк көлігімен 3499 АҚШ галлонына дейін өнім (әдетте сұйық пропан) тасымалдайды. 3500 АҚШ галлоны (13200 литр; 2900 имп. галлон) және одан жоғары сыйымдылық үшін 3 осьті жүк көлігі (танк вагоны) қажет. Кейбір компаниялар жеңіл болаттан жасалған бір осьті жүк көліктерімен көбірек галлон тасымалдауға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, АҚШ-тың бір өндірушісі бір оське орнатылған 3700 галлондық цистерналық жүк көлігін жасады. Цистерналар сонымен қатар әуежайларда ұшақтарды отынмен қамтамасыз ету үшін де қолданылады.