Кіріспе

Полковник Редл (Oberst Redl (түпнұсқа атауы); Redl ezredes) – 1985 жылы венгр режиссері Иштван Сабо түсірген тарихи драма. Фильмнің сюжеті Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде өтеді және Австро-Венгрия империясының офицері Альфред Редлдің өркендеуін баяндайды. Жалпы қарапайым отбасынан шыққан Редл әскери мектепке бала кезінде түсіп, тәжге адалдығының арқасында даңқты әскери мансапқа ие болады. Ол барлау бөлімінің басшысы болып тағайындалады, бірақ ер адамдарға деген тартымдылығы оның құлдырауына себеп болады. Британ драматургы Джон Осборнның "Мен үшін патриот" атты пьесасынан шабыттанған сценарий, Сараеводағы қастандық пен империяның ыдырауына әкелген Австро-Мажарстандағы этникалық шиеленістің күшеюін көрсетеді. Фильмде Клаус Мария Брандауэр, Ян Никлас және Гудрун Ландгребе түскен. Ол "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ие болды және 1985 жылы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды.

Сюжет

Альфред Редль, Аустрия-Венгрия империясының Галициядан шыққан русині, қарапайым шаруаның ұлы болғанына қарамастан, беделді әскери академияға қабылданады. Үйден аттанғанда анасы оған император Франц Иосифке мәңгілік ризашылық сезімін сіңіреді. Редль өзінің жарқын мансабының императордың қарызы екенін ешқашан ұмытпауы керек. Әскери академияда жас Редль талантымен, жігерімен және тәжге адалдығымен көзге түседі. Мұғалімдерінің бірі оны Кристоф Кубиньи туралы хабарлауға мәжбүр етеді, ол оқушы болып, бір әзілдің нысаны болған еді. Алфред жолдасын жамандағаны үшін өзін кінәлайды, бірақ Редль тез арада қатарда көтерілу үшін өзінің шаруа тегінен асып, жоғары тұрғандармен жақындасуы керек екенін түсінеді. Альфред пен Кристоф жақын дос болады. Кубиньи Редльді Венгриядағы ата-анасының сәнді резиденциясына демалысқа шақырады, олар мәртебелі және асыл өмір сүреді. Мұнда Альфред Кристофтың әпкесі Каталинмен танысады, ол оны жылы күтіп алады. Кубиньидің аристократ ата-анасына Редль өзінің қарапайым шығу тегін жасырып, венгр тегінен екенін және байлығын жоғалтқан ескі отбасының мүшесі екенін айтады. Редль мен Кубиньи офицерлік сатыдан бірте-бірте жоғарылай бастайды. Ересек болғаннан кейін екі досқа саяси көзқарастары әртүрлі болады. Венгр ретінде Кубиньи Хабсбургтер билігінен азат Венгрияның ұлттық мүдделеріне баяу жем болады, ал Редль өз игілігі үшін патриоттық сезімге ие болып, Австрия императорына адал болып қалады. Редль үшін Кубиньимен қарым-қатынасы достықтан да асып түседі, өйткені ол жолдасына деген махаббатын жасырады. Екі жігіт жезөкшеханаға барғанда, Редл өз бөлмесінде әйелге қызығушылық танытудың орнына, досының жыныстық қатынаста болғанын көруге көбірек қызығушылық танытады. Бірақ Редль Кристофқа деген тартымдылығын басып, оны досының әдемі әпкесі Каталинға ауыстыруға тырысады. Академияда Альфред Кристоф пен басқа сыныптасы арасындағы жекпе-жекте екінші болып қызмет етеді, ол жарыста қаза табады. Бұл ақымақтық Кубиньи мен Редльдің мансабын қауіпке тігеді, бірақ командир, полковник фон Роден, Редльдің еңбекқорлығы мен императорға адалдығын байқағаннан кейін, оған жоғарылатуды және Венадағы бағалы қызметке тағайындауды ұйымдастырады. Венада Редль Каталинамен достығын қайта жаңарта алады, ол кезде Каталина бақытсыз некеде болады. Олар Альфредтің шын сүйетінін жақсы білетін Каталинаға қарамастан, ғашықтарға айналады. Редль Ресей шекарасындағы гарнизонға тағайындалады. Бұл жерде тәртіп бұзылады, ал Редль өте салмақты, жас офицер ретінде көзге түседі. Аудандық командир зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдағанда, Редльге қызметке ұсынылады. Бас офицер ретінде ол өз жасағының тәртіптілігін нығайту үшін көп күш жұмсайды. Бұл Кристофты қоса алғанда, кіші офицерлерге ұнамайды, әсіресе олар Редльден жоғары екенін сезінеді. Редль мен Кристоф Кристофтың шалаң әдеттері мен нашар жұмыс істегені үшін дауласқанда, Кристоф басқа офицерлермен сөйлескенде Редльдің қарапайым шығу тегін мазақ етеді. Полковник фон Роден Редльдің атынан тағы да араласады, оны Венаға қайтарып, Evidenzbureau қарсы тыңшылық бөлімшесінің бас орынбасарына тағайындайды. Бұл өте жаман жұмыс, өйткені ол Австро-Венгрия армиясының офицерлерін тыңдауды, Ресейге тыңшылық қызметімен айналысқандарды анықтауға тырысуды талап етеді. Каталинаның ұсынысы бойынша Редль өзінің гомосексуалды бейімділіктері туралы аңыздарды басу үшін махаббатсыз некеге тұруге кіріседі. Оның әйелі Кларисса денсаулығы нашар, сондықтан оның өмірінде алыста қалған тұлға болып қала береді. Редльдің міндетке деген берік адалдығы оны патша мұрагері, архиегерцог Франц Фердинандтың орбитасына тартады. Алайда, іздестіру және ұстап алу кезінде ер адам кездейсоқ өлтіріледі, бұл жоспардың құндылығын жоққа шығарады. Архиегерцог Редльді күнәнің құнын өтеуші етіп қоюға шешім қабылдайды. Редль итальяндық офицердің азғыруына жол беріп, өзінің құлдырауына себепші болады. Редльдің тағдыры құрып кетті. Тұтқындалғанда оған өз өмірін өзі құрту үшін қызмет пистолеті беріледі. Кристоф Редльге қаруды беріп, өзіне-өзі қол жұмсауды бұйырады. Ашу, күмән және үмітсіздік сезіміне ұшыраған Редль ақырында өзін-өзі атып өлтіреді. Фильм Сараеводағы Архиегердің атышулы өлтірілуі мен Бірінші дүниежүзілік соғысқа әкелетін оқиғалардың қысқаша суретімен аяқталады.

Дұрыс

Фильмде бірнеше дәл емес мәліметтер бар. Редль русинін ұрпағы деп айтылады, бірақ шындығында оның отбасы неміс-чех шыққан. Редльдің кедей отбасынан екені көрсетілген, ал іс жүзінде оның әкесі теміржолдың жоғары лауазымды қызметкері болғандықтан, ол орта тапқа жатқан. Редлдің қарындасы сауатсыз, кедей шаруа әйел ретінде бейнеленген, бірақ ол шын мәнінде мектеп мұғалімі болған. Франц Фердинандтың Редльге қарсы құрылған қастандығы – ойдан шығарылған. Редль гомосексуал болған, алайда оны осы себеппен тікелей өзіне қол жұмсауға мәжбүрлемеген. Шындығында, ол Ресей империясының жалдамалы тыңшысы болған, оны гомосексуализмі үшін шантаж жасаған. Редльдің сатқындығы ашылғанда, оған өзіне қол жұмсауға итермелеген.

Марапаттар

Фильм BAFTA сыйлығын «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша жеңіп алды. Ол «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды, бірақ «Ресми оқиға» фильмі жеңіске жетті. Ол 1985 жылғы Канн кинофестивалінде қазылар жұрналының жүлдесін жеңіп алды.