Кіріспе
Буынды ауыстыруға арналған ортопедиялық хирургия. Буынды ауыстыру – артропластика деп те аталатын, ортопедиялық хирургияның бір түрі. Бұл процедурада артриттік немесе жұмыс істемейтін буын беті ортопедиялық протезбен ауыстырылады. Буынды ауыстыру, егер ауыр буын ауруы немесе бұзылуы аз инвазивті еммен басылмаса, ем ретінде қарастырылады. Буынды ауыстыру операциясы остеоартрит және ревматоидты артрит сияқты әртүрлі буын ауруларында жиі қолданылады. Көбінесе тізе және жамбас буындарын ауыстыру жиі кездеседі. 2009 жылы АҚШ-та 773 мыңға жуық адамға жамбас немесе тізе буыны ауыстырылды.
Joint replacement is a procedure of orthopedic surgery known also as arthroplasty, in which an arthritic or dysfunctional joint surface is replaced with an orthopedic prosthesis. Joint replacement is considered as a treatment when severe joint pain or dysfunction is not alleviated by less invasive therapies. Joint replacement surgery is often indicated from various joint diseases, including osteoarthritis and rheumatoid arthritis. Joint replacement has become more common, mostly with knee and hip replacements. About 773,000 Americans had a hip or knee replaced in 2009.
Иық
Иық буынын ауыстыру үшін иық буынына қол жеткізудің бірнеше маңызды тәсілдері бар. Біріншісі – дельтопекторлық тәсіл, ол дельтоид бұлшықын сақтайды, бірақ үстіңгі омыртқа бұлшықын кесуді қажет етеді. Екіншісі – дельтоид арқылы өтетін тәсіл, ол иық ойығына тікелей қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Дегенмен, осы тәсіл кезінде дельтоид бұлшығының зақымдану қаупі туындайды.
Бүйір
Жамбас алмастыру толық немесе геми (жартылай) алмастыру түрінде жасалуы мүмкін. Толық жамбас алмастыруда тұмсық қуысы мен жамбас басы толығымен ауыстырылады, ал гемиартропластикада көбінесе жамбас басы ғана ауыстырылады. Қазіргі таңда жамбас алмастыру – ең көп таралған ортопедиялық операция, бірақ пациенттердің қысқа және ұзақ мерзімді қанағаттану деңгейі әртүрлі. Операциядан кейінгі күтімде көмекші құралдардың пайдасы бар-жоғы әлі белгісіз. Жамбас алмастыру операциясы үш негізгі бағыттан жасалуы мүмкін, олардың әрқайсысының артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Классикалық тәсіл – артқы тәсіл, ол тұмсық қуысына қол жеткізу үшін үлкен қақыра бұлшық еті мен жамбастың артқы жағындағы басқа да ірі бұлшық еттерін кесуді талап етеді. Алдыңғы тәсіл жамбас буынына алдыңғы жағынан кіреді, бұлшықеттердің үлкен кесігін жасамайды, бірақ жамбас артериясының, оған сәйкес келетін венаның және аяққа бағытталған негізгі жүйке шоғырының тұмсық қуысының ішкі жағында орналасуына байланысты хирург сақ болуы және дұрыс бағдарламаларды сақтауы керек. Бүйірлік тәсіл артқы тәсілге қарағанда кішірек бұлшықеттерді кеседі, бірақ алдыңғы тәсілдегідей навигациялық қиындықтар туындауы мүмкін. Хирургтің тәжірибесі оның таңдауын анықтайды, яғни хирург бастапқыда үйренген әдісінен сирек ауытқиды.
Тізе
Тізе алмастыру тізе алды жағын ашуды және төртбұрыш бұлшық етінің (vastus medialis) бір бөлігін жамбас шегінен бөліп алуды қамтиды. Жамбас шегі бір жаққа жылдырылып, соның арқасында жамбас сүйегінің дистальді және тізе сүйегінің проксимальді ұштары көрінеді. Бұл сүйектердің ұштары сүйектердің бойлық осіне сәйкес кесу нұсқауларын пайдалана отырып, қалыпты пішінге дәл кесіледі. Шеміршектер және алдыңғы кресттік байланыс алынып тасталады; артқы кресттік байланыс та алынып тасталуы мүмкін, бірақ жақын және тобықтық жақтағы байланыстар сақталады. Содан кейін металл компоненттер сүйекке орнатылады немесе полиметилметакрилат (PMMA) цементімен бекітіледі. Цементсіз имплантациялаудың да басқа әдістері бар. Цементсіз әдістерде сүйек интеграциясы, оның ішінде кезекті металл протездер қолданылуы мүмкін. Операция көбінесе күшті операциядан кейінгі ауыруға әкеледі және қарқынды физикалық оңалтуды талап етеді. Сауығу мерзімі 6 аптадан асады және адамның операцияға дейінгі қозғалыс деңгейіне оралуына көмектесу үшін қозғалыс көмекші құралдарын (мысалы, жүріп тұруға көмектесетін тіреулер, таяқшалар, қамшылар) пайдалану қажет болуы мүмкін.
Бүйір
Буын алмастыру қажеттігі туындаған пациенттер үшін тобық буынының алмастырылуы артродезбен, яғни сүйектердің біріктірілуімен салыстырғанда, басымдықпен таңдалатын емге айналды. Тобық буынының алмастырылуының артродезден басымдығының негізгі артықшылығы – қозғалыс амплитудасын қалпына келтіру. Дегенмен, бұл артықшылықты дәлелдейтін клиникалық мәліметтер нақты имплантаттардың дизайны үшін ғана расталған.
Жеңі
Бармақ буынын ауыстыру шамамен 30 минутқа созылатын салыстырмалы түрде жедел процедура, бірақ одан кейін бірнеше айлық терапия қажет. Операциядан кейінгі терапияға қолға шина кию немесе функцияны және ауырсынуды жақсарту үшін жаттығулар жасау кіруі мүмкін.
Техника
Үлкен операция жасалмас бұрын толық анестезияға дайындық жұмыстары жүргізілуі қажет. Егде саягөйлерде бұл әдетте ЭКГ, зәр сынақтары, гематологиялық және қан сынақтарын қамтиды. Қан тобын анықтау да міндетті, себебі көптеген адамдарға қан құю қажет болады. Операцияға дайындық кезінде зардап шеккен буынның нақты рентген суреттері, имплантаттың дизайнын таңдау және рентген суреттерімен өлшемдерін сәйкестендіру қажет (бұл процесс «шатырлау» деп аталады). Бірнеше күндік стационарлық емнен кейін, бірнеше апта бойы буынның қызметін сақтау, жазылу және оңалту шаралары жүргізіледі. Содан кейін күш пен төзімділіктің бірнеше айға созылатын баяу жақсаруы мүмкін. Адамның ерте уақытта қозғалуы асқынулардың алдын алудың кілті деп есептеледі. Никельге аллергиясы немесе басқа металдарға сезімталдығы бар адамдар құрылғыдағы химиялық заттарға байланысты асқынуларға ұшырауы мүмкін. Тізе алмастыру операциясында екі керамикалық бөлік болады, олар бірдей немесе әртүрлі керамикадан жасалуы мүмкін. Бірақ, егер олар бір керамикадан жасалса, салмақтары әртүрлі болады. Бұл керамикалық бөліктер имплантаттан сынықтар үзілген жағдайда, бөлшектердің зиянсыз және өткір болмайтындай етіп жасалған. Сондай-ақ, егер екі керамикалық компоненттің бірінен сынық үзілсе, ол имплантты тексеру кезінде рентген сәулелерінде көрінеді. Мысалы, жамбас имплантатында имплантаттың шарлы бөлігі керамикадан жасалуы мүмкін, ал керамикалық қабат пен импланттың қалған бөлігіне қосылатын жерде керамиканы ұстап тұруға көмектесетін мембрана болады. Мембрана жарықтардың пайда болуын болдырмауға көмектеседі, бірақ егер екі нүктеде жарықтар пайда болып, бөлек бөлік құрылса, мембрана сынықтарды орнында ұстап, олардың импланттан шығып, қосымша зақымдануға әкелмеуі мүмкін. Осындай жарықтар мен бөлінулердің пайда болуы мүмкін болғандықтан, мембрананың материалы биоүйлесімді полимер болып табылады, ол жоғары сыну және қию беріктігіне ие.
Протездік алмастыру
Инфекция немесе протездің сынуы сияқты асқынулар туындаған жағдайда протезді ауыстыру қажет болуы мүмкін. Ауыстыру бір хирургиялық сеанста жүзеге асырылуы мүмкін. Балама ретінде, ескі протездік материалды алып тастау үшін алдымен операция жасалып, жаңа протез кейінірек жеке операцияда салынуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, әсіресе инфекция асқынуы болғанда, кейінірек тұрақты протез салынар дейін буынның негізгі тұрақтылығы мен қозғалмалылығын қамтамасыз ететін берік масса – аралық пайдаланылуы мүмкін. Оның құрамында инфекцияны емдеуге көмектесетін антибиотиктер болуы мүмкін.
Тарих
Нью-Йорк қаласындағы хирург Стивен С. Худак 1939 жылы жануарларға жасанды буындарды сынауды бастады. 1948 жылға қарай ол Нью-Йорк ортопедиялық ауруханасында (Колумбия Пресвитериан медициналық орталығының бөлігі) жұмыс істеді және Әскери-теңіз зерттеулер бюросының қаржысымен адамдарда жамбас буынын алмастыруды жүзеге асырды. Бұрын кең таралған екі артропластика түрі: (1) интерпозициялық артропластика – қабыну беттерін бөлек ұстау үшін тері, бұлшық ет немесе сіңір сияқты басқа тіндерді аралыққа қою арқылы, және (2) экзизиялық артропластика, онда буын беті мен сүйек алынып тасталады, ал олшақтың орнына тырба тіні қалады. Артропластиканың басқа түрлері: резекциялық ((ал) артропластика, қайта жаңарту артропластикасы, қалыпты артропластика, тостаған артропластикасы және силиконды алмастыру артропластикасы. Буынның сәйкестігін қалпына келтіру немесе өзгерту үшін остеотомия да артропластиканың бір түрі болып табылады. Соңғы онжылдықтарда артропластиканың ең табысты және көп қолданылатын түрі – буынның немесе буын бетінің протезбен ауыстырылуы. Мысалы, остеоартритке шалдыққан жамбас буынын толығымен протезбен алмастыруға болады (жалпы жамбас артропластикасы). Бұл процедурада ацетабулум (жамбас ойығы) және жамбас сүйегінің басы мен мойны ауыстырылады. Бұл операцияның мақсаты – ауырсынды жеңілдету, қозғалыс диапазонын қалпына келтіру және жүру қабілетін жақсарту, соның нәтижесінде бұлшықет күшін арттыру.
he was at the New York Orthopedic Hospital (part of the Columbia Presbyterian Medical Center) and with funding from the Office of Naval Research, was replacing hip joints in humans. Two previously popular forms of arthroplasty were: (1) interpositional arthroplasty''', with interposition of some other tissue like skin, muscle or tendon to keep inflammatory surfaces apart and (2) excisional arthroplasty in which the joint surface and bone were removed leaving scar tissue to fill in the gap. Other forms of arthroplasty include resection(al) arthroplasty, resurfacing arthroplasty, mold arthroplasty, cup arthroplasty, and silicone replacement arthroplasty''. Osteotomy to restore or modify joint congruity is also a form of arthroplasty. In recent decades, the most successful and common form of arthroplasty is the surgical replacement of a joint or joint surface with a prosthesis. For example, a hip joint that is affected by osteoarthritis may be replaced entirely (total hip arthroplasty) with a prosthetic hip. This procedure involves replacing both the acetabulum (hip socket) and the head and neck of the femur. The purpose of doing this surgery is to relieve pain, to restore range of motion and to improve walking ability, leading to the improvement of muscle strength.