Кіріспе

1983–1991 апартеидке қарсы ұйым

Біріккен демократиялық майдан (БДМ) – 1983 жылдан 1991 жылға дейін болған Оңтүстік Африка халықтық фронты. БДМ-ға 400-ден астам қоғамдық ұйымдар кірді, оның ішінде кәсіподақтар, студенттік ұйымдар, әйелдер ұйымдары және шіркеулерге қарасты емес ұйымдар бар еді. БДМ-ның мақсаты – «расалық дискриминация жойылған, институционалды және жүйелі расизмнен азат болған, біріккен Оңтүстік Африканы құру» болды. Оның ұраны – «БДМ біріктіреді, апартеид бөледі». Фронт 1983 жылы ақ нәсілділер басымдығын құрған Ұлттық партия үкіметінің үш палаталы парламентті енгізуіне қарсы тұру үшін құрылды және демократияға өтудің бастапқы кезеңінде 1991 жылы таратылды.

Өмірбаян

1973 жылы Дурбанда кәсіподақтарға қатысу басталып, Оңтүстік Африкадағы қара нәсілділер үшін берік, демократиялық саяси мәдениет құруға көмектесті. 1976 жылы Советодағы студенттік толқу да қалалық жаппай наразылықтардың себебі болды. 1982 жылы әлемдік экономикалық дағдарыс Оңтүстік Африкаға әсер етті, ал 1985 жылы алтын бағасы құлдырады. Қара нәсілділер әлі де үкіметке қатысуға құқықсыз болды. Оның «шіркеулер, азаматтық қоғамдар, кәсіподақтар, студенттік ұйымдар және спорт федерацияларының» «біртұтас майданына» шақырған сөзі жоспарланбаған, бірақ жақсы қабылданды. Сондай-ақ ол қара нәсілділердің үкіметке толыққанды қатысуын талап етті. Содан кейін UDF жергілікті ұйымдармен байланыс орнатқан аймақтық комитеттер құрды. Наталь UDF мамыр айында, Трансвааль аймағы (маусым айында) және Кейп провинциясы (шілдеде) бірінші болып іске қосылды. Аймақтардың өкілдері Уақытша Ұлттық Комитет құрды, оған сыртқы белсенділер де кірді. Шілде айының соңында комитет екі күндік мәжіліс өткізіп, ұлттық іске қосу күнін талқылады. Көптеген делегаттар ұлттық іске кіріспес бұрын аймақтарды ұйымдастыруға уақыт тіледі, бірақ 20 тамызды – үкімет үш палаталы Конституцияны енгізуді жоспарлаған күнді ең қолайлы деп шешті. UDF тобының іске қосылуын жариялау үшін 400 000-нан астам хат, жарнама парақтары мен буклеттер таратты. Мәжілісте UDF-тың логотипі мен ұраны да таңдалды. Логотип пен ұран UDF-тың барлық нәсілдерден Оңтүстік Африка халқының кең қолдауын күтуін көрсетеді. Кейбір мүше ұйымдар «UDF біріктіреді, апартеид бөледі» ұранын қабылдады, мысалы, Совето азаматтық қауымдастығы «Совето азаматтық қауымдастығы біріктіреді – Пит Корнхоф бөледі» деп айтты. 1983 жылдың 20 тамызында UDF Митчеллс Плейн қаласындағы Рокленд қауымдық залында, Кейптаун маңында іске қосылды. 575 ұйымның делегаттарымен өткен конференциядан кейін, шамамен 10 000 адам қатысқан митинг өтті. Бірінші спикер Франк Чикане бұл күнді «бостандық күресіндегі шешімді сәт» деп атады.

UDF қызметі

UDF және оның аффилиаттары жалдама төлемін бойкоттау, мектептерде наразылықтар, жұмысшылардың жұмыстан қашу және үш палаталы жүйені бойкоттауды қолға алды. Бұл шаралар 1984 жылдың қыркүйегінен кейін белсенді түрде жүзеге асырылды. 1987 жылдың мамыр айында Натал провинциялық Жоғарғы сотының судьясы Джон Дидкотт UDF-тің шетелдік қаржыландыруға қатысты тыйымды алып тастау керек деген шешім қабылдады. Шетелдік үлестер топтың бюджетінің жартысынан астам бөлігін құрады. Келесі жылдары UDF жетекшілерінің көп бөлігі екі жеке саяси сотта мемлекеттік қасақаналыққа қатысты айыпталып сотталды, онда мемлекет UDF-ті «Африкалық Ұлттық Конгрестің (ANC) көлеңкелі ұйымы» деп айыптады. Сот сонымен қатар UDF-ті «революциялық ұйым» деп таныды, ол 1984 жылы қара нәсілділер арасында зорлық-зомбылықты қоздырып, Оңтүстік Африканы басқаруға жарамсыз етуге тырысты. 1991 жылдың наурыз айында тарату туралы шешім қабылданды және UDF 1991 жылдың 14 тамызында Йоханнесбургте соңғы отырысын өткізді. Апартеидті және жүйелі расизмді тоқтатудың ортақ мақсаты түрлі топтардың бірлесіп жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Нәсіліне, жынысына немесе дініне қарамастан, кез келген ұйым, егер ол апартеидті жоюға ықпал етсе, қабылданатын. UDF көптеген кіші ұйымдарға қаржыландыру көзіне қол жеткізуге көмектесті. Басшылық құрылымының ең жоғары деңгейінде Ұлттық Атқару Комитеті (ҰАК) болды, оның құрамында үш президент, хатшылар, қазынашы және түрлі аймақтардың өкілдері бар еді. «Іс-қимылға деген серпілістің көп бөлігі ұйымның төменгі деңгейлерінен және оның ең жас мүшелерінен келді». Натал әйелдер ұйымы (NOW), Трансвааль әйелдер федерациясы (FEDTRAW), Порт-Элизабет әйелдер ұйымы, Порт-Альфред әйелдер ұйымы және Гомпо әйелдер конгресі сияқты ұйымдар алғашқы отырысқа делегаттарды жіберді. Алғашқы отырыс барысында делегаттар UDF-те әйелдерге қатысты мәселелер мен проблемалардың тізімін жасады, оның ішінде әйелдердің басшылық лауазымдарда болмауы және «UDF-тің гендерлік дискриминация және ұйым ішіндегі сексуалдық қысым мәселелерін шешудегі сәтсіздігі» кірді. Делегаттар Альбертина Сисулуды UDF әйелдер конгресінің ұлттық кеңесіне сайлады. 1988 жылы әйелдер шахтерлер ереуіліне белсенді қатысты. Басқалары келіспей, «ерлер мен әйелдер қатарлас күрескенде ғана азаттық үшін күресті жеңе аламыз» деді. Алайда, UDF ешқашан ANC-ге ресми түрде қосылмады және қарулы күреске қатыспады. UDF үкіметке қарсы зорлық-зомбылық тактикасымен немесе саботаж актілерімен байланысты болғысы келмеді. Қара саналылық қозғалысы азаттық күресін қара нәсілділердің жүргізуі керек деген қағидаға негізделген, ал UDF олардың мақсаттарын бөлісетін және күресте оларға адал болуға дайын кез келген адамды құттықтады. MDM-ның еркін сипаты апартеид үкіметінің оны тыйым салуын қиындатты және MDM «басқа бір кейіптегі UDF» деп сипатталды.