Кіріспе

Ертедегі сирия христиандығының бір қыры
Келісім мүшелері ертедегі сирия христиандығындағы монахтардың алғашқы тобы болды. Олар туралы алғашқы жазбалар IV ғасырда табылды. Бүгінде бұл тәжірибе сирия шіркеулерінде қайта жандануда, және осы дәстүрді сақтайтын монахтар қауымдастықтары құрылып жатыр.

Шолу

Шынайы монахинизм пайда болғанға дейін (Мысыр шөлінде дамыған), сириялық шіркеулердің көпшілігі "соглашение мүшелерінен" тұратын қауымдастықтан құралды: бойдақ болуға және шіркеуге қызмет етуге міндеттенген ерлер мен әйелдер. Көптеген ерекше жағдайларды қоспағанда, сириялық монахтар христиан және мұсылман халқының арасында өмір сүруді үйренді, қатаң аскетикалық өмір салтын ұстана отырып, әлемде толық ынтымақтастықты сақтады. Шығыс аскеттері рухани тәртіпті өмірін қадам-қадам саяхат ретінде қарастырды, әрқайсысы өзін құдайға жақындықтың баспалдағында сезінді, ол ақырында Құдаймен мәңгілікке жеткізеді.

Этимология

Бұл атау сирия тіліндегі bnay qyāmâ (ܒܢܝ ܩܝܡܐ) (немесе benai qyama) сөзінің ағылшын тіліне аудармасы, сөзбе-сөз – «келісімнің ұлдары». Келісімнің еркек мүшесі бар кыям (ܒܪ ܩܝܡܐ) (немесе Бнай Кыям) деп, «келісімнің ұлы» деп аталды; әйел мүшесі бат кыям (ܒܪܬ ܩܝܡܐ) немесе Бнат Кыям, «келісімнің қызы» деп аталды. Мүшелерді ihìdaye, яғни «бір ниеттілер» деп те атады.

Үшінші ғасыр

Өзінің бастапқы кезінен бері, сириялық христиандық аскетизмге негіделген сенім болды, ол Маркионизм мен Манихейшілдікке реакция жасау және басқа да мәдени ықпалдарды қабылдау арқылы қалыптасты, олар христиандық сенімді радикалды берілу мен құрбандық ретінде насихаттады. Көптеген египеттік монахтар Ұлы Антонийді өздерінің басшысы деп есептеп, аскетизмді ұстану үшін римдік үкімнен қашу қажет деп ойлады, ал сириялық аскеттер шіркеуде және оларды қоршаған «жоғалған» мәдениетте бекінді. Батыс монахтығының кең таралғандығы сириялық христиандарға, аскетизмді іздегендерге жат емес еді. Теодорет өзінің тарихы туралы кітабында сириялық монахтардың ертедегі жекешілдік бейілімдерін тарихшыларға жеткізеді. Асыра аскетизмнің көрнекті мысалдары – βοσκοί boskoi «мал өрістеушілер», жабайы жерде өмір сүрген және көбінесе ерекше жануарлар деп қате түсінілетін монахтар. Олар ешкі терісіне немесе сабан төсенішке оранып, жасанды киім мен баспананың барлық түрлерінен аулақ болды және тек оларға берілген немесе жерде өсетін нәрсені жеді. IV ғасырдың ортасында жазған Әулие Ефрем, барлық өркениеттен бас тартып, алғашқы замандағыдай ашық жерде өмір сүрген сириялық аскеттерді дәл осылай сипаттады. Христиан дінінің алғашқы ғасырларында Сасани империясының аймақтарындағы христиандық топтар жаңа сенімге қатысты жалпы ереже болмағандықтан (Рим империясындағы христиандардан өзгеше), өзін-өзі білдірудің әртүрлі жолдарын дамытып, көрсетті. Айналасындағы ауылдық далалардағы берік жекешілдік сенімге қарағанда, парсы қалаларындағы христиандар христиан шәкірттер арқылы сенушілер қауымын құруға және оны өзгертуге көбірек ұмтылды. «Ең ерте заманнан бастап аскетизм сириялық христиандардың қауымдастықтары мен сенімінде маңызды және бекітуші рөл атқарды – Мәсіхке шәкірт болу, әртүрлі деңгейде ерлер мен әйелдердің өмірі арқылы көрініс тапқан христиандық өмірдің ең жоғары нысаны». IV ғасырдың басында египеттік аскетизм үлгісінің ықпалынан шығып, қауымдық монахтық кеңінен таралды.

IV ғасыр

IV ғасырдан бастап христиандарды "жат адамдар" деп қарастыра бастады. Осы әулеттің монахтары өз қауымдастықтарына миссионерлер ретінде қызмет етіп, басқаларға қонақжайлықпен өмір сүруді, ауруханалардағы қызметкерлер сияқты кедейлерге көмектесуді жүзеге асырды. Кейама дін қызметкерлері мен дьякондармен бірге тізімге алынып, оларға "күндіз-түні дұға мен псалм айтуды тоқтатпау" жөнінде нұсқау берілді. Сонымен қатар, Оданың ұлдары әкімшілік міндеттерді атқарды; егер кейама болмаса, ешкімге шіркеудің раббайтасы ("қамқоршысы") болуға рұқсат берілмеді. "Евфрат және Тигр өзендерінің жанындағы алғашқы христиандық идеялар Антиохия арқылы грек-рим христиандығынан емес, палестиналық еврей христиандығынан келгенін есімізде ұстауымыз керек. Бұл көне дәуірлерде кейама – тек бойдақтардың қауымы ретінде түсінілді, олар ғана крещениеден және қасиетті өмірден өте алатын болды, бұл ұстаным берік болды және ұрпақтар бойы сақталды." 337-345 жылдар аралығында жазған Әфрахат аскеттік өмірді әлемнен үзіліс деп сипаттап, өзінің 6-шы дәлелінде: "Мәсіх осы әлемге жат болғандай, біз де осы әлемнен жат болуымыз керек" деді. Ол "қасиеттілік" терминін әдеби және әлемдік лас нәрселерден таза болуды білдіретін "қыз" терминімен теңестірді. Осы кезеңде Сирия шіркеуінің тарихи жазбалары олардың өз іс-әрекеттеріне римдік шіркеу концепцияларын енгізе бастағанын көрсетеді. Бұл benai және benat qeiama, сондай-ақ қоғамда белсенді қатысушы болған, үйленген және кәсіби шіркеу мүшелері арасындағы жікке әкелді. Дегенмен, екі топ бірігіп, олардың рухани өсуін кезеңдер ретінде түсінген сенімнің синкретизмін қабылдады.

Өмірдің практикалық жолдары

Төртінші ғасырдың басынан бастап, Келісімнің Ұлдары мен Қыздары өздерінің миссиясын қауымдық шіркеумен тығыз байланысты деп санады. Кейама мүшелері өздерін қазіргі заманғы дьякондарға теңестірді. Бұл адамдар аскеттік және бойдақ өмір сүруге ант берген, Сирия шіркеулері мен қауымдастықтарында діни қызметтер мен қоғамдық міндеттерді атқарды. Мүшелер көбінесе бірге немесе отбасы мүшелерімен бірге өмір сүрді, бірақ кейде бенат кэйамалар монастырларда және басқа да қоғамдық ұйымдарда бірге тұрып, білім алды. Олардың әрқайсысы Келісімге кіргенде тазалық сақтауға ант берді және осы ант арқылы өздерін «Христос келіні» деп санады. Олар қараңғыда сыртқа шығуға және бенаттың еркекпен бірге тұруына тыйым салатын қатаң ережелерді ұстанды. Сондай-ақ, ет, шарап және қажеттіліктерінен артық байлықтан бас тарту керек болды. Олар мүше емес адамдардан ақша талап етуге тыйым салынды, керісінше, кедейлердің әл-ауқатын күтуге міндетті болды. Келісімді бұзғандарды оқшауланған монастырға жіберіп, оларды барт кэйама деп атады, бұл олардың шақырылған өмірлік келісімге сай өмір сүре алмағанын білдірді. Қызметтік тұрғысынан алғанда, кэйама дін қызметкерлерінің шәкірттері мен қызметшілері болды. Олар өздерін шіркеудің жұмысына толыққанды арнауға тиіс еді. Кейама мүшелері құлшылық қызметіне тікелей қатысты. Құдайға сыйынғаннан басқа, бенай мен бенат кэйама қауымдағы және христиандық сеніммен байланысы жоқ адамдарға қызмет ету мен бата беруге міндетті болды. Бір қауымның «Келісім» тобының күшімен аурухана салынды. «Жұмысты басқаруға белсенді сенушілер мен белсенді дьякондар тағайындалды, бірақ қызметтің өзі үшін Раббула бенай кэйаманы жұмысқа алды». Жақын жердегі әйелдер ауруханасына да ұқсас рөлдер берілді. Кейама өз ауылдарында мәйектілерге арналған қайырымдылық қорына негіз салып, кедейлер мен мұқтаждарға баспаналар салды. Кейама христиан қауымы үшін маңызды деп есептелді. Келісім мүшелерінің қажеттілігі туралы бір деректе былай делінген: «Шіркеулер мен монастырлар олардың арқасында құрылады (немесе олардың болуына мүмкіндік береді)».

Мұра

Афрахат – 340 жылы «Демострациялар» атты шығармасын жазған парсы/сасани империясындағы сириялық христиан авторы. Ол «Соглашение» (келісім) мүшесі болған және 6-шы демонстрация осы топқа қатысты деп саналады. Ол бастапқыда «келісім» термині крещение алған және крещение кезінде белгілі бір аскетикалық серт берген барлық қауымды білдіргенін атап өтті; алайда, ол оларды білген кезде «келісімнің ұлдары мен қыздары» крещение алған қауымның кішірек тобын білдірді, олар не бойдақ, немесе жыныстық қатынастан бас тартқан некелі жұптардан тұратын. Әйгілі Ефрем (сондай-ақ Ефрем немесе Ефраим) де осы топтың мүшесі болған деп есептеледі. Ол – Шіркеу Докторы атағын алған жалғыз сириялық христиан. Көптеген христиандық топтар сияқты, осы топтың мүшелері де қуғын-сүргінге ұшырады. Персия Сасанидтері империясында христиандарға қарсы кең ауқымды қуғын-сүргін 340-шы жылдардың басында Шапур II (309-379 жылдары өмір сүрген) тұсында басталды, бұл жаңадан христиан болған Рим империясына қарсы жаңадан басталған қақтығыспен бірге орын алды. Орта ғасырларда қауымның көп бөлігі дін қызметкерлеріне – священниктерге және монахтарға айналып кетті. Бұл қауым 10-шы ғасырда толығымен жоғалып кетті. Бүгінде көптеген сириялық христиандар батыс сириялық обрядымен (Әйгілі Яковтың құдай қызметіне сәйкес) немесе шығыс сириялық обрядымен (Әйдай мен Маридің құдай қызметіне сәйкес) дұрыс амал етеді.