Кіріспе

Бір минуттық қалыпты ауыстыру (SMED) – өндіріс процесіндегі тиімсіздіктерді азайтуға бағытталған жұмысты өндіріс әдістерінің бірі. Ол өндіріс процесін ағымдағы өнімнен келесі өнімге ауыстырудың жылдам және тиімді жолын ұсынады. Бұл өндіріс партияларының көлемін азайтуға, ағынның тегіссіздігін (Мура), өндіріс шығындарын және өнімнің өзгеруін азайтуға маңызды. "Бір минут" термині барлық ауыстырулар мен іске қосылулар бір минутқа созылуын білдірмейді, керісінше, 10 минуттан кем уақыт қажет ("бір таңбалы минут"). Бір сәтте қалыпты ауыстыру (OTED) – SMED-ке жақын, бірақ одан да қиын түсінік. Оған сәйкес, ауыстыру 100 секундтан кем уақыт алуы керек. Қалып – өндірісте қолданылатын құрал. Дегенмен, SMED-тің пайдалылығы өндіріспен ғана шектелмейді (құндылық ағынын карталауға қараңыз).

Тарих

Фредерик Уинслоу Тейлор 1911 жылы жарық көрген «Шоп менеджменті» атты кітабында (171-бет) орнатудың құн қоспайтын бөліктерін талдады. Дегенмен, ол осы мәселеге қатысты ешқандай әдіс немесе құрылымдық тәсіл жасамады. Франк Бункер Гилбрет кірпіш қалаудан хирургияға дейін көптеген салалардағы жұмыс процестерін зерттеді және жақсартты. Оның жұмысының бір бөлігі ретінде ол сондай-ақ, жабдықты ауыстыруды қарастырды. Оның 1911 жылы жарық көрген «Қозғалыс зерттеуі» атты кітабында орнату уақытын қысқарту тәсілдері сипатталған. Тіпті Генри Фордтың зауыттары да кейбір орнату уақытын қысқарту техникаларын қолданды. 1915 жылы жарық көрген «Форд әдістері және Форд дүкендері» басылымында жабдықты ауыстыруды азайту тәсілдері нақты сипатталды. Алайда, бұл тәсілдер кеңінен таралған жоқ. 20-ғасырдың көп бөлігінде экономикалық тапсырыс көлемі лот мөлшерін анықтаудың алтын стандарты болып табылды. Toyota компаниясының JIT жұмыс ағынында құралды ауыстыру екі сағаттан сегіз сағатқа дейін созылатын мәселе болды. 1945 жылдан бастап Toyota компаниясының өндірістік жүйесінде орнату уақытын және лот көлемін қысқарту жұмысы жүргізілді, сол кезде Тайичи Оно Toyota компаниясының машина жасау цехының директоры болды. 1955 жылы АҚШ-қа сапарында Оно Danly штамптау престерін, олардың қалыптарын жылдам ауыстыру мүмкіндігімен байқады. Содан кейін Toyota Motomachi зауытына бірнеше Danly пресін сатып алып, олардың қалыптарын ауыстыру уақытын жақсартуға кірісті. Бұл Жедел Қалып Ауыстыру (Quick Die Change) немесе қысқаша QDC деп аталды. Олар АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Өнеркәсіптегі Оқыту (TWI) бағдарламасының негізінде құрылымдық тәсілді жасады, ол ECRS – Жою, Біріктіру, Реттеу және Жеңілдету деп аталды. Уақыт өте келе, Toyota 1960 жылдары ауысу уақытын сағаттан он бес минутқа дейін, 1970 жылдары үш минутқа дейін, ал 1990 жылдары 180 секундқа дейін қысқартты. 1970 жылдардың соңында, Toyota әдісі жетілдірілген кезде, Сигео Синго бір QDC семинарына қатысты. Ол Toyota өндірістік жүйесі туралы ақпаратты рұқсатсыз жариялағаннан кейін Toyota компаниясымен арадағы бизнес байланысы күрт үзілді. Синго АҚШ-қа көшіп, «жетілдірілген өндіріс» бойынша кеңес беруді бастады. Ол осы жылдам ауысу әдісін өзі ойлап тапқанын (басқа көптеген нәрселермен қатар) мәлімдеді және оны Бір минуттық қалып алмасу (Single Minute Exchange of Die) немесе қысқаша SMED деп атады. «Бір минуттық» термині он минуттан кем уақытты білдіреді. Ол АҚШ-та TPS және SMED бағдарламаларын насихаттады.

Мысал

Toyota компаниясы ең ауыр құралдарды ауыстырудың қиын екенін анықтады – көлік құралының корпусын шығаратын үлкен көшіру штамптау машиналарын құрайтын қалыптар. Әр модель үшін ауыстырылатын қалыптардың салмағы бірнеше тоннаға жетеді және оларды штамптау машиналарында бір миллиметрден кем ауытқумен жинау қажет, әйтпесе штампталған металл қатты қызып, қысымға тап болғанда бүкіріп немесе тіпті балқып кетуі мүмкін. Toyota инженерлері ауыстыру процесін зерттегенде, қабылданған тәртіптің өндіріс желісін тоқтату, қалыпты жоғарыдан іліп түсіру, оны адам көзімен машинаға орналастыру және содан кейін жеке сынақ штамптау жасау кезінде темір бұрыштармен орнын реттеу екенін анықтады. Ағымдағы процесстің аяқталуына он екі сағаттан үш күнге дейін уақыт кетіп жатты. Toyota компаниясының алғашқы жетістігі – көшіру штамптау машиналарын дәл өлшеу құралдарымен жабдықтау және әр модельдің қалыбы үшін қажетті өлшемдерді тіркеу болды. Адам көзімен емес, осы өлшемдерге сәйкес қалыпты орнату арқылы ауыстыру уақыты бір жарым сағатқа дейін қысқартылды. Бұдан әрі жүргізілген байқаулар одан да жақсартуларға әкелді – жаңа модель зауыт арқылы өтетін кезде қалыпты ауыстыруды стандартты реттілікпен (FRS құрамында) жоспарлау, қалыпты ауыстыру процесіне қажетті құралдарды бөліп, оларды қолжетімді ету және ескі қалып алынғанда жаңа қалыпты күтіп тұру үшін жоғарыдан іліп түсіретін крандарды пайдалануды жоспарлау. Осы процестерді пайдаланып, Toyota инженерлері қалыпты ауыстыру уақытын бір қалыпқа 10 минуттан кем уақытқа дейін қысқартты, соның арқасында экономикалық партияның көлемін бір бірлікке дейін төмендетті. Бұл бағдарламаның сәтті болуы Toyota өндіріс жүйесінің бір бөлігі болып табылатын уақтылы өндіріске тікелей үлес қосты. SMED экономикалық партияның көлемін және осылайша қор деңгейін төмендету арқылы жүктемені теңгертуді әлдеқайда оңайырақ жасайды.