Кіріспе

Ретуш – тас қабыршақтың көлденең беті жасалғаннан кейін оның үстінде іздер қалдыру амалы. Оны құралды функционалдыққа айналдыру үшін немесе қолданылған құралдың пішінін өзгерту үшін құралдың жиегінде жасауға болады. Ретуш – қолданыстағы тас артефактіні қайта пайдалану стратегиясы және адамдарға бір құралды екінші құралға айналдыруға мүмкіндік береді. Қолданылатын жіктеу түріне байланысты, егер мұндай санат болса, ретуш негізгі құралға, мысалы, қол балтасына да қолданылуы мүмкін. Ретуш қарапайым түрде жиекті тас соққысымен кесуден тұруы мүмкін, ал кішірек, ұсақ қабыршақтар мен пышақ құралдарында ол кейде қысыммен қабыршақтау арқылы жасалады. Ретуштің басқа түрлеріне, қабыршақ шетіне параллель бағытта жасалатын өрнекті ретуш кіреді. Ретуш көбінесе құралды тас өндірісінің қалдықтарынан (дебитаж) ажырататын ең айқын белгілердің бірі болып саналады. Азайту мөлшері, сондай-ақ ретуш интенсивтілігі деп те аталатын, азайту индексімен өлшенеді. Бұл көрсеткішті өлшеу үшін көптеген сандық және сапалық әдістер қолданылады.

Санаттық өлшеулер

Ретуш процесінде жоғалған массаның мөлшерін анықтауға қабілетті үш ретуш индексі бар. Әр әдістің өзіндік кемшіліктері болғанымен, төмендегі әдістер ең сенімді, әмбебап, сезімтал және толыққанды болып табылады. Ретуштелген жиектің бойындағы үш нүктеде (t) – әдетте проксимальді, медиальді және дистальді нүктелерде – өлшемдер жасалады, содан кейін осы қатынасты алу үшін олардың жалпы қалыңдығына (T) бөлінеді. Теңдеу: GIUR = ((t1+t2+t3)/3)/T. Дегенмен, ғалымдар Кунның әдістерін жаңартып, t өлшенген әрбір нүктеде T өлшемін анықтады. Жаңартылған есептеу: GIUR = (t1/T1 + t2/T2 + t3/T3)/3. Әдетте, GIUR-дың жоғары мәндері күштірек немесе кең ауқымды ретуш жасалғанын көрсетеді. Ретуш іздерінің биіктігін өлшеу үшін штангенциркуль немесе ретуш бұрышын өлшеу үшін гониометр қолданылуы мүмкін, ал биіктік t = D sin(a) теңдеуімен есептелінеді, мұнда "D" – іздің ұзындығы, ал "a" – ретуш бұрышы.

Инвазивтілік индексі

Бұл индекс қабыршақтың жоны мен күрме бетін әрқайсысы сегіз бөлікке бөліп, ретуштің қаншалықты терең екенін бағалайды. Ол сегіз бөлімнің әрқайсысынан алынған жеке ұпайларды қосуға негізделген (әр бөлім 0, 0.5 немесе 1 ұпай алады) және одан кейін жалпы ұпайды бөлімдер санына бөлу арқылы есептеледі. Бұл индексті бір жақты және екі жақты ретушталған қабыршақтарда қолдануға болады.

Бастапқы/түпкілік массаны салыстыру (ITMC)

Бұл индекс лазерлік сканерлерді пайдалану және платформаның ауданы мен сыртқы платформа бұрышын өлшеу арқылы бастапқы жарық массасын анықтайды. Бұл әдіс платформа толығымен сақталған болса ғана қолданылуы мүмкін. Бұл ретушьқа негіделген көптеген негізгі тұжырымдамаларды күмәндандырады және археологтар ретушьтің мәнін қайта қарастыру қажеттігіне келген болуы мүмкін.