Кіріспе

Джейн Лейн (шамамен 1626 – 9 қыркүйек 1689) 1651 жылы Вурчестер шайқасынан кейін II Карлдың қашуына көмектесті. Ол II Карлмен бірге, оның қызметшісі кейпінде, Стаффордширден Сомерсетке дейін атпен жүрді.

Карл II-мен Бристольге саяхат

1651 жылғы 3 қыркүйекте Вустер шайқасында жеңілгеннен кейін II Карл қашып, Лорд Дерби және Лорд Уилмот сияқты бірнеше серіктерімен бірге Шропшир және Стаффордширге қарай солтүстікке бет алды. Патшаны ұстағанға 1000 фунт стерлинг сыйақы ұсынылды. Егер ұсталса, патша мен оған көмектескендердің барлығы дерлік опасыздықтан өлім жазасына кесілгені мүмкін еді. Патшаның ерекше сыртқы келбеті болды: өте қараңғы, ал бойы алты фут екі дюйм (1.88 м) еді. Сонымен қатар, патшаны іздеуге атты әскерлер жіберілген. Сол кезде католиктердің округ шерифінен рұқсатсыз үйлерінен бес мильден артық қашықтауда жүруіне тыйым салынған. Сондықтан патшаға көмектесу өте қауіпті болар еді. Уилмот Стаффордширдегі Бентли Холлға, 1642 жылдан бері роялист армиясының офицері болған полковник Джон Лейннің үйіне барды. Оның әпкесі Джейн Лейн еді. Джон Эвелин оны «жеткізгіш ойлы», «тамаша дебатшы» деп сипаттады, бірақ «сұлу емес» деді. Уилмот Джейннің өзі және бір қызметшісімен Бристоль портына, туысы Эллен Нортонға, бала туғанға бару үшін әскери рұқсат алғанын білді. Лорд Уилмот Бристоль арқылы қашуға мүмкіндік тапты, себебі ешбір әйел жалғыз сапар шекпейді. Патшаның Уэльске жетуге тырысқанын білгеннен кейін Уилмот патшаның әскери рұқсатнаманы пайдаланып Джейн Лейннің қызметшісі ретінде Бристольге баруы және содан кейін Францияға кеме табуы керек деп шешті. Патша 1651 жылғы 10 қыркүйекте Бентли Холлға келгенде, ол шаруаның ұлы болып киініп, саяхатының келесі бөлігіне «Уильям Джексон» деген атты қабылдады. Содан кейін топ жолға шықты, Чарльз Джейн Лейнмен бірге атқа отырды. Оларды Уитси Петре (Джейн Лейннің әпкесі), оның күйеуі Джон Петре және тағы бір туысқан роялист офицері Генри Ласселлз ертіп жүрді. Топ Вуттон-Уовенге жетті, онда қонақүйдің сыртында атты әскерлер жиналған. Бұл жерде Джон және Уитти Петре топтың алдында кетті. Патша, Лейн және Генри Ласселл салқынқандылықпен әскерлердің арасынан өтті. Содан кейін топ Стратфорд-Апон-Эйвон арқылы Лонг Марстонға қарай жол жүрді, онда олар 10 қыркүйек күні түнді Лейннің басқа туысы Джон Томс үйінде өткізді. Бес сенбі күні 11 қыркүйекте олар Чиппинг Кампден арқылы Сиренсестерге қарай жалғастырды. Келесі күні таңертең олар Чиппинг-Содбериге, содан кейін Бристольге жол жүріп, 12 қыркүйек күні кешке Абботс-Лиге келді. Олар Лэйннің достары Джордж Нортон мен оның әйелінің үйінде тұрды. Нортондар патшаның кім екенін үш күн бойы Абботс-Лиде болған кезінде білген жоқ. Сол жерде Чарльз Вустер шайқасында патшаның жеке күзетінде болған қызметшіден патшаның сыртқы келбеті мен киімін сипаттауын сұрап, күдік тудырмады. Ол Чарльзға қарап: «Патша сізден кем дегенде үш саусақ бойымен биік еді», - деді.

Бристольден Трентке дейін

Бристольден Францияға кеме табуға әрекеттер жасалды, бірақ сәттілік болмады. Сондықтан Чарльз бен Уилмот оңтүстік жағалауға баруға шешім қабылдады. Эллен Нортон түсік тартты және Лейннің қалуы керек деп ойлады. Осының салдарынан Лейн патшамен бірге кету үшін, оны Бентлиге шақырғандай хат жасауға мәжбүр болды. 16 қыркүйек күні таңертең Чарльз бен Лейн жолға шығып, Касл Кэридегі маңырау үйіне жетті. Келесі күні олар Сомерсеттегі (қазіргі Дорсетте) Трентке жетті. Олар полковник Фрэнсис Уиндхемнің үйінде, Трент-хауста қонақтады, ол да роялист офицері болатын. Патша келесі бірнеше күнін Трентте жасырынып өткізді, ал Уиндхем мен Уилмот Лайм Регистен немесе Уэймуттан кеме табуға тырысты. Трентте болғанда король жергілікті шаруалардың тойлап жатқанын көрді, олар оның Вустерде қаза тапқанын ойлады. 18 қыркүйекте Джейн Лейн мен Ласселл үйлеріне қайтып келді.

Лейннің жер аударылуы

Алайда, 14 қазанда Лейн Мемлекеттік кеңесте оның қашуға көмектескені айтылды. Бентли Холл ізделіп біткенше, ол "ауылдық қызға" ұқсап, Ярмутқа барып, Францияға сапар шекті. Ол 1651 жылдың желтоқсан айында Парижге келді және эмиграциядағы сарайда құрметпен қарсы алынды. Ол корольмен және королева Генриетта Мариямен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Король оны жоғары бағалады. Осыған байланысты Джон Фишер корольдің сүйіктісі екендігі туралы әңгіме тарағанын хабарлады. Тіпті корольдің қарындасы Мэри Голландиядан жазған хатында Джейнды корольдің "әйелі" деп атады. 1652 жылы Чарльз Лейнге Голландиядағы қарындасы Мэри ханшайымына күтімші болып тағайындады. Эмиграцияда болған кезінде Чарльз Джейн Лейнмен мейірімді хаттар алмасып, оған көбірек көмектесуді жиі тіледі. Лейн Чарльзден келесі хатты алды, ол өзінің оны қазірдің өзінде ұмытып кеткенін айтқан хатына жауап ретінде:

Қалпына келтіру

Реставрация кезінде Лейн Англияға оралды. Чарльз оған жылына 1000 фунт пенсия және көптеген сыйлықтар берді, соның ішінде корольдің портреттері мен шашының бір тобы. Парламент те оның қызметін еске алу үшін 1000 фунт стерлингпен әшекейлі тас сатып алуға рұхсат берді. Оның батыл адалдығы оның отбасына гербіне үш ағылшын арыстанын қосу құқығын берді. (Кейінірек арыстандар Лейн отбасын герб салығынан босатты, себебі патшалық гербтен салық алынбады.) Ол 8 желтоқсан 1663 жылы Кентербери архиепископы Гилберт Шелдон арқылы Уорикширдегі Пэкингтон Холлдың 2-ші баронеті, сэр Клемент Фишерге (1613–1683) үйленді. Фишер Джейннің ағасы Джон Лейннің қол астында Бірінші Азамат соғысында капитан болып қызмет еткен. Бұл некеден балалар болған жоқ. Өмірінің соңғы жылдары ол жомарт өмір сүрді. Оның пенсиясын төлеуде 6500 фунт стерлинг қарызы болды және ол терең қарызға батқан. Леди Фишер 1689 жылдың 9 қыркүйегінде Бирмингем мен Ковентри арасындағы Пэкингтон Олд Холлде қайтыс болды және Пэкингтонда жерленді. Қарыздарының салдарынан оның мүлкі тек 10 фунт стерлингке тең болды. Вулвергемптон қаласындағы Санкт-Петер колледжінің шіркеуінде Джейн мен оның ата-анасына арналған ескерткіш орнатылған. Лейннің бірнеше суреттері бар, соның ішінде Ұлттық портрет галереясындағы король мен Джейн Лейннің атта (NPG 5251) суреті де бар. Бұл Реставрациядан кейін Исаак Фуллер салған, қашу оқиғасын романтикалық бейнелеген серияның бір бөлігі болды.

Көркем шығармаларда

Джейн Лейн – Гиллиан Багвеллдің 2012 жылы жарық көрген «Патшаның сүйіктісі» романының (АҚШ-та «Сентябрь патшайымы» деп аталады) кейіпкері. Лэйн Георжетт Хейердің 1938 жылы жарық көрген «Royal Escape» романында маңызды рөл атқарады. Джейн Лейн Шарлотта Мэри Йонгедің 1888 жылы жарық көрген «Дауыл астында» романындағы Шарльз II-нің қашуын баяндайтын эпизодта еске алынады.