Кіріспе

Адольф Бек ісі – бұл қате тану салдарынан туған, аса танымал қате айыптау оқиғасы. Оған сенімсіз сәйкестендіру әдістері, қате куәгерліктер және айыпталушыны кінәлі деп тез айыптау себеп болды. Сол заманғы ең белгілі даулы істердің бірі ретінде, бұл іс 1907 жылы Англияның қылмыстық апелляциялық сотының құрылуына ықпал етті.

Өмірбаяндық тарихы

Адольф (немесе Адольф) Бек 1841 жылы Норвегияда дүниеге келді және химия саласында білім алды. Бірақ, ол көп ұзамай теңізге шығып, 1865 жылы Англияға көшіп келді, кеме брокерінің кеңсесінде қызметкер болып жұмыс істеді. 1868 жылы Оңтүстік Америкаға көшіп, біраз уақыт әнші болып өмір сүрді, кейін кеме брокері болды, сондай-ақ үйлерді сатып алумен және сатумен айналысты. Ұзақ уақыттан соң ол қысымды қаржылық жинақтады, бір кезде Галапагос аралдарындағы испандық жеңілдіктерді сатудан 8000 фунт стерлинг комиссиялық төлем алды. 1885 жылы Англияға оралып, түрлі қаржылық жобалармен айналысты, соның ішінде Норвегиядағы мыс кеніне инвестиция жасады. Айыныштысы, кен пайда әкелмеді, сондықтан ол кенді сатуға мәжбүр болғанша, оған көбірек ақша салды. Бірақ сатып алушы табылмады, ол жақында мүсіркеуге жетті. Ол үнемі ақша тапшылығын сезінді, Ковент-Гардендегі қонақ үйіне қарызы болды, онда ол тұрды, және хатшысынан да ақша қарыз алған еді. Дегенмен, ол сыртқа шыққанда, тіпті олар тозығы жеткен болса да, фрактің және цилиндрдің көмегімен өзінің сыртқы бейнесін сақтауға тырысты.

Тұтқындау

16 желтоқсан күні 1895 жылы Бек Виктория көшесіндегі 135 үйдің (немесе кемінде бір есеп бойынша 139 үйдің) алдынан шығып бара жатқанда, бір әйел оның жолын кесті. Ол оны екі сағат пен бірнеше жүзіктерді алдап алғанын айыптады. Бек оны итеріп, жолдан өтті. Әйел оның артынан келгенде, ол полицейге оны бір әйелдің қуалайтынын, ол оған шабуыл жасап жатқанын айтты. Әйел де оны үш апта бұрын алдап кеткенін айыптап, тұтқындауды талап етті. Полицей екеуін де жақын жердегі полиция бөліміне алып барды. Ол Виктория көшесімен келе жатқанда, Бек оған жақындап, иіліп, оның Леди Эвертон екенін сұрады. Ол өзінің солай емес екенін айтты, бірақ оның әдепті мінез-құлқы оны таң қалдырды және олар сөйлесіп қалды. Оның айтуынша, ол өзін "Лорд Уиллоуби" деп таныстырды және оған бара жатқан гүл көрмесіне барудың қажеті жоқ екенін айтты. Ол Линкольнширдегі өзінің иелігінде алты бағбанды қажет ететін үлкен бақтары болғандықтан, бағбандықтан хабардар екенін айтты. Әйел хризантема өсіретінін айтты; ол одан оларды көруге болатынын сұрады, ал ол оны ертең шайға шақырды. Ертеңіне ол әйелдің үйіне келіп, оны өзінің яхтасымен Францияның Лазурь жағалауына шақырды. Ол оған саяхат үшін сәнді киім-кешек беруге, қажетті заттардың тізімін жасап беруге және оның сатып алуларын жабу үшін 40 фунт стерлингтік чек берді. Содан кейін ол оның сағатын және жүзіктерін қарап, оларды өлшемдерін салыстыру үшін беруін сұрады, содан кейін оларды құндырақ заттармен алмастыра алады. Ол кеткеннен кейін, әйел екінші сағаттың жоғалғанын байқады. Күдіктенген ол банкке барып, чекті ақшаға айырбастауға тырысты, бірақ ол құнсыз екенін анықтады. Ол алданып, оны Адольф Бек жасады деп мәлімдеді. Ол дереу тұтқындалды. Іс бойынша тағайындалған инспектор соңғы екі жылда "Лорд Уилтон де Уиллоуби" деп танысқан ақ шашты бір ер адам 22 әйелді алдап, Бек айыпталушысы сипаттаған тәсілді қолданғанын білді. Бұл әйелдер Бекпен бірге кездейсоқ таңдалған он-он бес ер адамнан тұратын тізімді қарауды сұрады. Ол жалғыз ақ шашы мен мұрты болғандықтан, әйелдер оны оларды алдаған адам деп тез анықтады. Бекке он бұзушылық және төрт қылмыс тағылды. Қылмыстық айыптамалар 1877 жылы бұрын сотталған деген болжамға негізделген, онда Джон Смит есімді адам Лорд Уиллоуби есімін қолданып, құнсыз чектер жазып, әйелдердің зергерлік бұйымдарын алып алдағаны үшін бес жылға сотталған. Ол босатылғаннан кейін жоғалып кетті, және Бек пен Смит бір адам деп есептелді. Джон Смит туралы түрмедегі мәліметтер Адольф Бектің қазіргі келбетімен ешқашан салыстырылмады. 1895 жылдың соңында Бек сотталуы кезінде Смитті он сегіз жыл бұрын тұтқындаған полицейлердің бірі куәлік беруге шақырылды. 1892 жылы зейнеткерлікке шыққан Элес Генри Сперрелл (1847-1906) былай деп мәлімдеді: 1877 жылы мен [Е-дивизиясының] Метрополитен полиция резервінде [полицей] болдым. 1877 жылдың 7 мамырында мен Орталық қылмыстық сотта болдым, онда Джон Смит есімді сотталушы Луиза Леонардтан құлаққаптар мен бір жүзік және он бір шиллинг ұрлағаны үшін кінәлі деп танылды және бес жылға бас бостандығынан айырылды. Мен осы сот үкімі туралы куәлік ұсынамын. Сотталушы - сол адам. Менің жауабымның маңыздылығын жақсы білемін және ол кісі екенін күмәндізсіз айта аламын. Бек қарсылық білдіріп, 1877 жылы Оңтүстік Америкада болғанын дәлелдеу үшін куәгерлерді әкелуге уәде берді.

Сот

1896 жылдың 3 наурызында Бек Олд Бейлиде сотқа тартылды. Корольдік тарапынан Гораций Эдмунд Авори, оған Гай Стивенсон көмектесті, ал қорғауды тәжірибелі адвокат Чарльз Гилл бастады, оған Персиваль Кларк көмектесті. Сотта төрағалық еткен – сэр Форрест Фултон, ол 1877 жылы Джон Смитты түрмеге қамауға алуға жауапты прокурор болған еді. Қорғау стратегиясы – бұл қате сәйкестендіру ісі екенін дәлелдеу болып табылды. Егер олар Бектің Джон Смит қылмыстар жасаған кезде Оңтүстік Америкада болғанын және ол үшін түрмеге түскенін дәлелдей алса, Адольф Бек пен Джон Смит – бір адам деген айыптаманы жоққа шығара алатын еді. Қолжазба сарапшысы Томас Гуррин Смиттің 1877 жылы құрбандарына берген киімдердің тізімдерін 1894 және 1895 жылдары жазылған тізімдермен, сондай-ақ Бектің қолжазба үлгілерімен салыстырды. Гилл Гурринмен кросс-тергеу кезінде қателікке қатысты дәлелдер табуға мүмкіндік алады деп ойлады. Егер Гуррин сотта 1877 жылғы жазудың 1894 және 1895 жылғы жазумен бірдей екенін куәландырса, Гилл 1877 жылы Бектің Буэнос-Айресте болғанын растайтын куәгерлерді шақыруға мүмкіндік алатын еді. Авори осы тактиканы болжап, куәгерден тек соңғы тізімдер туралы ғана сұрады. Гуррин осы жазбаларды Бек "жасырын қолмен" жазғанын мәлімдеді. Содан кейін Гилл судья Фултоннан Гурриннен 1877 жылғы тізімдер туралы сұрауға рұқсат сұрады, бірақ ол ағылшын соттарының процедурасына сәйкес, сот алдында айыпталушының бұрынғы айыптамалары туралы мәлімдеуге болмайды, тек қана қазылар алқасы өз шешімін шығарғаннан кейін ғана айтуға болады деп шешті. Авори Эллес Спёрреллді куәлікке шақырудан бас тартты, өйткені оның куәлігі бұрынғы айыптама туралы талқылауды ашады, соның салдарынан Гиллге Бектің кінәсіне күмән тудыруға мүмкіндік беретін еді. Спёрреллдің куәлігі болмаса да, Авори Бекке бұрынғы айыптаманы дәлелдеуді қажет етпейтін бұзушылықтар бойынша айып тағуды жалғастыра алатын еді. Ол айыптау ісін жалғастырмауды шешті, тіпті айыптау толығымен Адольф Бек пен Джон Смит – бір адам деген нақтыланбаған пікірге негізделгеніне қарамастан. Авори Бектің құрбандарын сотқа алып келді, және олар бірінен соң бірі Бекты алаяқ деп көрсетті. Дегенмен, күмән тудыратын сәттер де болды. Біреуі алаяқтың Бекке қарағанда басқаша сөйлейтінін, сөйлеуінде "янки" жаргоны жиі кездесетінін айтты. Оттиль Мейссонье алаяқтың мойнының оң жағында шабы бар екенін есіне түсірді, бірақ Бектің сол адам екеніне сенімді болды. Тағы біреуі оның миығы ұзағырақ болғанын және шашырылғанын айтты.

Сенім мен күмән

1896 жылғы 5 наурызда Адольф Бек алаяқтық жасады деп танылып, Портленд аралындағы Портленд түрмесінде жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Түрмеде оған Джон Смиттің бұрынғы түрме нөмірі – D 523 берілді, оған қайталап сотталғанды білдіретін W әрпі қосылды. Англияда әлі қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық сот құрылмаған еді, бірақ 1896 мен 1901 жылдар аралығында Бектің адвокаты оның ісін қайта қарау туралы он өтініш ұсынды. Оның түрмеде Джон Смит туралы мәліметтерді көру туралы өтініштеріне бірнеше рет бас тартты. Дегенмен, 1898 жылдың мамыр айында Ішкі істер министрлігінің бір шенеунігі Смит туралы іс қағаздарын қарап, оның еврей екенін және сол себепті сүндеттелгенін, ал Бек сүндеттелмегенін анықтады. Ішкі істер министрлігі сэр Форрест Фултоннан осы жаңа мәліметтер бойынша пікір сұрады. Фултон 13 мамырдағы жазбасында Смит пен Бек бір адам бола алмайтынын мойындады, бірақ Бек Смит болмаса да, ол 1895 жылғы жалған өкіл екенін, ал Оңтүстік Америкадағы алибиге "үлкен күдікпен" қарағанын қосты. Соның салдарынан Бектің түрме нөмірінен W әрпі алынып тасталды, бірақ іс бойынша ешқандай басқа шара қабылданбады. Бек түрмеде отырғанда, Джордж Роберт Симс, Daily Mail газетінде жұмыс істейтін және Бекті 1885 жылы Англияға оралғаннан бері танитын журналист, газетке мақала жазды. Онда Бек пен Смит бір адам деген болжаммен сотталғаны, бірақ судья Фултон осы болжамды растайтын ешқандай дәлелді қабылдамағаны айтылды. Симс және Артур Конан Дойл сияқты басқалардың ықпалымен қоғамдық пікір баяу-баяу Бек кінәлі емес деген тұжырымға көшті. Бек 1901 жылдың шілдесінде жақсы мінез-құлқы үшін мерзімінен бұрын босатылды.

Екінші рет тұтқындалып, сотталды

1904 жылғы 22 наурызда Паулина Скотт есімді қызметкер ақ шашты, әдемі келген бір ер адам оны көшеде тоқтатып, мақтағаннан кейін әшекейлерін ұрлап кеткені туралы шағым түсірді. Іс бойынша инспектор Бек ісімен таныс болғандықтан, оның кінәлі екенін болжады, сондықтан Скоттты Бек түскі асын ішетін мейрамханаға жіберді. Ол оны танымады, бірақ инспектор әйелдің күмәніне қарамастан, оған қастандық жасады. 1904 жылғы 15 сәуірде Бек пәтерінен шығып бара жатқанда, Скотт оған жүгіріп келіп, әшекейлерін алдап алғанын айыптады. Бек қорқып, айыптауды жоққа шығарды. Скотт айыптауларын қайталап, біреудің оны қамауға күтіп тұрғанын мәлімдеді. Ол үрейлене қашып кетті, бірақ күтіп тұрған полиция инспекторы оны дереу ұстап, бірден қамауға алды. Бектың үрейлене қашуы инспектордың оның кінәлі екендігіне деген сенімін күшейтті. Ол 27 маусымда Олд Бейлиде сэр Уильям Грантхэм алдында тағы да сотталды. Бес әйел оны таныды және осы нақты тануға сүйене отырып, қазылар оны кінәлі деп тапты. Алайда судья бұл іске қанағаттанбады және оған күмән білдірді. Ішкі істер министрлігі мен полиция Бектың кінәлі екеніне сендіргенімен, ол үкімді кейінге шегерді. Он күннен кейін бұл іс толығымен ашылды.

Джон Смит туралы шындық

7 шілдеде Тоттенхэм Корт Роуд полиция бөлімшесіне барып, қылмыстық тергеу департаментінің инспекторы Джон Кейнге сол түстен кейін жұмыссыз актрисалардан бірнеше сақина ұрлауға тырысқан адамды тұтқындағаны туралы айтылды. Детектив Бек ісімен таныс еді, ол Бектің екі соттарында болды және егжей-тегжейін сұрады. Деректер әдеттегідей болды, бірақ айыпты Адольф Бек сотты күтіп түрмеде отырды. Инспектор жаңа тұтқынның камерасына барды. Ол Бектің бойымен шамамен бірдей, оның Бекке ұқсайтын кейбір ерекшеліктері бар сұр шашты адамды ұстады. Алайда Бек жас әрі әлсіз болған, ал бұл адамның мойнының оң жағында, Оттиль Мейссонердің есіне түсіргеніндей, шабы бар еді. Тұтқын өзінің аты Уильям Томас екенін айтты, бірақ инспектор оның Джон Смит екеніне сенімді болып, Скотланд-Ярд полициясына хабар берді. Екінші сот процесінде Бекті анықтаған бес әйелдің үшеуі Томаспен бетпе-бет келу үшін әкелінді және олар оны тез арада алаяқ деп таныды (басқа екеуі шетелге кеткен, сондықтан олар қатыспады). Басқа да алданып қалған әйелдер келіп, Бекті анықтауда қателік жасағандығын мойындады. 1877 жылы Джон Смиттің үй иесі Томасты өзінің бұрынғы жалға алушысы деп таныған кезде, тұтқын қылмыстарын мойындады. "Уильям Томас" "Джон Смит" сияқты жалған ат болып шықты, оның тағы екі жалған аты бар еді, "Уильям Уайт" және "Уильям Вайс". Оның шынайы аты Вильгельм Майер, Венада дүниеге келген және Вена университетінде білім алған. Ол Гавай аралдарында Джозеф Дамиен атадан алапес ауруын зерттеді. Кейіннен ол Гавайи короліне хирург болып, кофе өсірумен және АҚШ-тағы басқа да түрлі бизнестермен айналысты, содан кейін Лондонға көшкенге дейін Аделаидада дәрігер ретінде практика құрды. Ол жерде қиындыққа тап болып, алдамшылықпен әйелдерді қудалауға бет бұрған. Бек түрмеге жіберілгенде, Мейер АҚШ-қа оралды және 1903 жылға дейін қайтып келмеді, өйткені ол Бек өз жазасын өтеген деп ойлаған. Содан кейін Томас алдап-арбауды жалғастырды, ақыры ол тұтқындалды. 15 қыркүйекте сотқа шығарылғанда Вильгельм Мейер осы қылмыстарға кінәлі екенін мойындап, 5 жылға бас бостандығынан айырылды.

Салдары

1904 жылғы 29 шілдеде король Адольф Бекке толық кешірім берді және оның негізсіз тұтқындалуы үшін өтемақы ретінде 2000 фунт стерлинг төленді, кейіннен халықтың наразылығына байланысты 5000 фунтқа дейін көтерілді (2023 жылғы мамыр айы бойынша шамамен 600 000 фунт стерлинг), бұл да Джордж Роберт Симстің еңбегінің нәтижесі болды, бірақ жауаптылар халықтың ашу-ызасына ұшырады. Соңында, белгілі заңгер және Роллздің шебері сэр Ричард Хенн Коллинз басқарған тергеу комиссиясы құрылды. Комиссия іске қатысқан барлық тараптардан, оның ішінде Хорас Авори мен сэр Форест Фултоннан куәліктерді тыңдады. Баяндамасында комиссия прокуратура жасаған қателіктерге байланысты Адольф Бек айыпталуға тиіс емес деген қорытындыға келді. Комиссия судья Фултонды іс жүргізудегі әрекеттері үшін де сынады, өйткені ол 1877 жылғы іске назар аударуы керек еді, әсіресе оның осы іске қатысқандығын ескере отырып, бұл Бекке қарсы іс жүргізуге әсер етті. Бұдан бөлек, комиссия Ішкі істер министрлігін 1898 жылдан бері Бек пен Смит бір адам емес екенін білгеніне қарамастан, іске қатыспағаны үшін сынады. Олар өз қателіктерін мойындаудың немесе түзетудің орнына сот жүйесінің беделін сақтауға тырысты. Сондай-ақ, комиссия түрме басшыларының 1877 және 1881 жылдарғы құжаттарда Смит сүндеттелгенін көрсетпеуі әділетсіздіктің басты себебі болды деп мәлімдеді. Осы істің тікелей нәтижесінде маңызды реформалар жасалды, оның ішінде Қылмыстық апелляциялық сот құрылды. Бұл іс әлі де Достастық елдерінің судьялары көз куәгерлердің қате анықталуының қаншалықты қауіпті екенін және сот алқасы осындай дәлелдерге қаншалықты мұқият қарауы керектігінің айқын мысалы ретінде келтіріледі. Адольф Бекке келсек, оның ақталуы оған көп көңіл көңіл бермеді. Ол 1909 жылғы 7 желтоқсанда Миддлсекс ауруханасында плеврит пен бронхиттен қайтыс болды.