Кіріспе

Тецузан Нагата (永田 鉄山) – жапондық әскери шенеунік және Жапон императорлық армиясының генералы, 1935 жылғы тамыздағы Айдзава оқиғасының құрбаны ретінде кеңінен танылған. Нагата Мэйдзи үкіметінде ықпалды әскери тұлға болды және Императорлық жапон армиясындағы Гунбацу саяси тартысы кезінде Тосэйха фракциясының де-факто жетекшісі еді. Нагатаны қарсылас Кодоха фракциясының Сабуро Айдзава өлтірді, оның өлімі ақпанның 26-сы оқиғасына әкеп соққан жағдайлар тізбегін бастады.

Ерте өмір

Тетсузан Нагата 1884 жылғы 14 қаңтарда Нагано префектурасының Сува қаласында, жергілікті Такасима ауруханасының директоры Шигеру Нагатаның үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Нагата отбасы бай болған және ол Сува доменінің қызметінде болған дәрігерлер әулетінен тараған. Нагата Иванами Шотеннің негізін қалаушы Шигео Иванамимен бала кезінен таныс болды, олар өмір бойы дос болып қалады. Нагата Сува қаласындағы Сува жоғары бастауыш мектебінде оқыды, онда Фудзивара әсерімен атақты Сакухей Фудзиварамен бір сыныпта болды. 1895 жылы Нагата Токиодағы бастауыш мектепке ауысты, ал 1898 жылға дейін қаладағы Жапон императорлық армиясының әскери мектебінде білім алды.

Әскери мансап

Нагата 1904 жылғы қазан айында Жапон императорлық армиясының академиясын, ал 1911 жылғы қарашада Армия штабының колледжін үздік бітірді. Нагата Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде Дания, Швеция, Швейцария және Германия сияқты Еуропадағы бірнеше жапон елшіліктерінде әскери атташе ретінде қызмет етті. 1923 жылғы ақпанда Жапонияға оралғаннан кейін Нагата Жапон императорлық армиясының Бас штабына бекітілді, онда ол түрлі бөлімдердің әкімшісі болып жұмыс істеді және Германия жөніндегі сарапшы ретінде танылды. Нагата 1927 жылғы наурызда полковник шеніне көтеріліп, IJA 3-ші жаяу әскер полкіне қолбасшылық етті. 1932 жылы генерал-майор болып тағайындалды, ал 1933 жылы IJA 1-ші жаяу әскер бригадасының командирі болды. 1949 жылдың соңында Хабаровск соғыс қылмыстары бойынша өткен сот процесінде Квантун армиясының медициналық бөлімінің бастығы генерал-лейтенант Кажитсука Рюдзидің куәлігіне сәйкес, 1930-шы жылдары Нагата Широ Иши ұсынған бактериологиялық немесе микробтық (биологиялық) соғыс жүргізу бағдарламасын "ең жақтаған" адам болды. Рюдзи Ишидің Пингфан ауданындағы 731-ші бөлім бас штабында Нагатаның бюстін сақтағанын, себебі ол Нагатаның қолдауына "шынайы риза" болғанын мәлімдеді. Рюдзи Нагатаны Соғыс министрлігінің әскери істер департаментінің бастығы деп атады.

Өлім

1930 жылдардың ортасына қарай Нагата Тосеиханың, япониялық әскерилер арасындағы Гунбацу кезеңінде радикалды Кодохаға қарсы шыққан орташа саяси фракцияның басшысы болып саналды. Нагата Жапонияның ұлттық жұмылдыру стратегиясын жоспарлау үшін жауапты болды. Ол ұлттық төтенше жағдай кезінде әскери және азаматтық экономиканы толыққанды соғыс жағдайына келтіру үшін Соғыс министрлігі Экономикалық жұмылдыру бюросының жұмылдыру бөлімінің бастығы болды. Нагатаның идеялары мен әрекеттері оны Кодоханың қатты наразылығына ұшыратты, олар оны жемқор партия саясаты мен зайбацумен байланыс жасағаны үшін "бас жау" деп есептеді. 1935 жылдың шілдесінде Нагатаның саяси маневрлері әскери оқу-жаттығулардың бас инспекторы және Кодоханың жетекші мүшесі Джинзабуро Масакидің міндетті түрде отставкаға кетуіне әкелді. Масакидің міндетті түрде отставкаға кетуі оның досы, Кодоханың әсіресе радикалды мүшесі, подполковник Сабуро Айзаваны ашуландырды. 1935 жылдың 12 тамызында Нагата Айзавадан өлтірілді, ол армияны "ірі қаржының қолына" бергені үшін және Масакидің міндетті түрде отставкаға кетуіне кек қайтару үшін, бұл оқиға Айзава оқиғасы деп аталды. Айзава Токиодағы Нагатаның кеңсесіне кіріп, оны қылышымен шауып, әскери полицияның қамауға алуына қарсылық көрсетпеді және "мен абсолюттік сферада болдым, сондықтан растау да, жоққа шығару да, жақсы да, жаман да болған жоқ" деді. Нагата өлімінен кейін генерал-лейтенант шеніне көтерілді, ал Армия министрі Сэнджуро Хаяши осы оқиғадан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. Нагатаның қазасы Жапон императорлық армиясының саяси поляризациясын күшейтті, нәтижесінде фракциялар арасындағы одан әрі кек алу 1936 жылдың ақпанындағы 26 ақпан оқиғасына әкелді, бұл Кодоханы тиімді түрде жоюға және Тосеихаға армия ішінде толық ықпал етуге мүмкіндік берді. Айзава 1936 жылдың шілдесінде IJA 1-ші дивизиясы өткізген жоғары деңгейдегі әскери соттан кейін атылып өлім жазасына кесілді.