Кіріспе

Жапон офицері, соғыс қылмыскері (1879–1946)

Граф Хисайчи Тераучи (寺内 寿一) – Жапон императорлық армиясындағы генсуи (немесе фельдмаршал), Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік экспедициялық әскер тобының командирі.

Ерте әскери мансап

Тераучи Токио префектурасында дүниеге келді және Кореяның бірінші генерал-губернаторы және Жапонияның 9-шы премьер-министрі болған Генсуи граф Тераучи Масатакенің үлкен ұлы болды. Төрт жасында әкесі Францияға тағайындалып, ол Ямагучиде анасының қарындасымен бірге тұруға жіберілді. Отбасының бұрынғы Чошу доменімен тығыз байланысы болғандықтан, сол кезде Ямагути префектурасының тұрғыны ретінде ресми тіркелді. Әкесі шетелден оралған соң, отбасы Токиоға көшіп келді. 1899 жылы Жапон Императорлық Армия Академиясының 11-шы сыныбын бітірді және орыс-жапон соғысында гвардияның 2-ші жаяу әскер батальонында кіші офицер болып қызмет етті. Соғыстан кейін Тераучи Армия штаб колледжіне оралып, 1909 жылы 21-ші сыныбын бітірді. 1912 жылдың шілдесінде ол Австрия-Мажарстанға, ал 1914 жылдың шілдесінде Германияға әскери атташе ретінде жіберілді. 1916 жылдың қарашасында подполковник шеніне көтеріліп, 1917 жылдың қыркүйегінде IJA 2-ші жаяу әскер полкіне бекітілді. 1918 жылдың қыркүйегінен бастап Жапон Императорлық Армиясының Бас штабында бірнеше әкімшілік қызметтерде жұмыс істеді. 1919 жылдың қараша айының басында әкесінің қайтысынан кейін казуку жүйесі бойынша хакушаку (граф) атағын мұраға алды және полковник әскери шеніне өкілді. 1920 жылдың қыркүйегінде 3-ші гвардиялық жаяу әскер батальонының командирі болды, ал 1923 жылдың қыркүйегінен бастап Император гвардиясы штабының бастығы қызметін атқарды.

Жалпы

1924 жылы ақпанда генерал-майор болып тағайындалды және 1926 жылғы наурыз айында IJA 1-ші дивизиясының штабына бекітілді. 1926 жылдың қыркүйегінде ол отырған Саньё магистральдық пойыз апатқа ұшырап, 34 адам қаза тапты, бірақ Тераучи ешқандай жарақат алмады. 1927 жылдың тамызында Тераучи Кореядағы Таңдалған армияның штаб бастығы болды. 1929 жылдың тамызында генерал-лейтенант болып жоғарылатылып, Хиросимадағы IJA 5-ші дивизиясына командир болып тағайындалды. 1932 жылдың қаңтарында Осакадағы IJA 4-ші дивизиясына ауыстырылды. Ол Осакадағы жақсы білінетін "Go Stop Incident" оқиғасы кезіндегі жетекші әскери қолбасшы болды. Бұл оқиға екі жас жігіттің – жол ережесін бұзып, қызметтен тыс әскери қызметкер мен полиция қызметкері арасындағы ауызекі жанжалдан басталды, ол төбелесге, содан кейін Ішкі істер министрлігі мен Армия арасындағы министрлік деңгейіндегі қақтығысқа ұласты. Тераучи Осака полициясынан ресми түрде кешірім сұрады, полиция әскердің беделін теріс әсер еткенін айтты. Осака полициясы кешірім сұраудан бас тартып, әскери қызметкерлер де заңды сақтауға тиіс екенін мәлімдеді. Бірақ, кейіннен Ішкі істер министрлігі мен Армия азаматтық полицияның әскери қызметкерлер жасаған қылмыстарды қарауын шектеу туралы келісімге келді, бұл әскери қызметкерлерді заңнан жоғары қойды. 1934 жылдың тамызында Тераучи Жапонияның Тайвань армиясына командир болып тағайындалды. 1935 жылдың қазанында толық генерал шеніне көтерілді.

Әскери-саяси мансап

26 ақпандағы оқиғадан кейін Тераучи 1936 жылғы наурыз айында премьер-министр Коки Хирота кабинетінде қысқа мерзімге әскери министр болып тағайындалды. Қызмет еткен кезеңінде ол әскери құрамындағы Императорлық жол тобының мүшелеріне қарсы кең ауқымды тазалау шараларын жүргізіп, Бақылау тобын қолдады. Оның отты сөздері 1937 жылғы қаңтарда Хирота үкіметінің құлауына себеп болды, ол Палата спикері Куниматсу Хамаданы армияны қаралауда айыптап, ауызша дауға түсті. Хамада армияны қорламағанын, егер дәлелдеме табылса, сеппуку жасауға дайын екенін мәлімдеді. Ал Хамада Тераучидің айыбы жалған болып шықса, өзі сеппуку жасауға дайын екенін айтты. Бұл жанжал Жапон диетасындағы әскери және азаматтық саяси партиялар арасындағы шиеленісті одан әрі күшейтті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1937 жылдың ақпан айында Тераучи әскери оқу-жаттығу жөніндегі бас инспектор болып тағайындалды, бұл әскери саладағы ең беделді үшінші лауазым еді. Екінші Қытай-Жапон соғысы басталғанда Тераучиге жауынгерлік міндеттер жүктелді және 1937 жылдың тамызында Солтүстік Қытай майданы армиясының басшылығы берілді. 1938 жылы ол «Көктемнің шығысы» орденінің үлкен таспасымен марапатталды. 1941 жылдың қарашасында Тераучи Оңтүстік экспедициялық әскер тобының басшылығына ауыстырылды және көп ұзамай Тынық мұхиты соғысы жоспарларын адмирал Ямамото Исорокумен бірге үйлестіре бастады. Оңтүстік-Шығыс Азияны басып алғаннан кейін Тераучи Сингапурда штаб-пәтерін құрды. 1942 жылдың наурыз айында ол 1-дәрежелі «Алтын бүркіт» орденімен марапатталды. 1943 жылдың 6 маусымында фельдмаршал (Генсуи) шеніне көтеріліп, 1944 жылдың мамырында Филиппинге көшірілді. Бұл аймақ одақтастардың шабуылына ұшырағанда, ол француз Индоқыстайындағы Сайгон қаласына шегінді. Жапонияның Бірманы жоғалтқаны туралы хабарды алғаннан кейін көп ұзамай, 1945 жылдың 10 мамырында инсульт алды. Тынық мұхитындағы соғыс аяқталар кезде, британдық барлау қызметінің байланыс офицері, майор Ричард Холбрук Макгрегор, адмирал Маунтбеттеннің тапсырмасымен Сайгонға граф Тераучинің ауруханада жатқанын және RAF Mingaladon әуежайына жеке ұшып барып, атысты тоқтату шарттарын талқылай алмайтынын растау үшін жіберілді. Оның орнына, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қалған 680 000 жапон әскері 1945 жылдың 12 қыркүйегінде Сингапурда генерал Сейсиро Итагаки арқылы капитуляциялады. Тераучи 1945 жылдың 30 қарашасында Сайгонда Маунтбеттенге жеке бас иді. 1946 жылдың 12 маусымында Малайядағы Джохор Бахру қаласындағы Ренггамда тағы бір инсульт алды, сол кезде ол әскери тұтқын лагеріне ауыстырылып жатқан еді. Ол Сингапурдағы жапон зиратына жерленді. Екінші граф Тераучи 1945 жылы Сайгонда сол кездегі Лорд Луи Маунтбеттенге отбасылық мұрасы – вакизаши қысқа қылышын тапсырды. Бұл қылыш 1413 жылы жасалған және қазір Виндзор сарайында сақталады. 1980 жылдардың ортасында бұл қылыш дипломатиялық даудың тууына себеп болды, өйткені Королева Ана Елизавета оны Жапонияның Нарухито ханзадасы құрметіне өткізілетін кешкі ас кезінде маңызды орынға қоюды қалады. Алайда, оның қызы Елизавета II бұл идеяны қабылдамады.

Соғыс қылмыстары

Тераучиге Тынық мұхиты соғысының жапондық шабуылына жауапты Оңтүстік экспедициялық армиясының басшылығы берілді. Ол Масахару Хомманы филиппиндерге тым "мейірімді" болғаны үшін, ал Хитоси Имамураны Индонезияның тәуелсіздік қозғалысына тым төзімді болғаны үшін сынады. Тераучидің көзқарасы, әлдебір себеппен Хомманың кейін қызметтен босатылуына және зейнеткерлікке шығуына ықпал еткен болуы мүмкін. Тераучи армияның саясаттан тыс қалуын қалаған, яғни саясаткерлердің әскерге араласпауы керектігін білдірген. Басқа жағынан, ол әдеттегідей қатыгез жапон армия офицері еді. Оны американдықтар да, оның әріптестері де көп бағаламады, бірақ оның штабы осындай бай адамның осыншалықты қарапайым өмір сүруін таң қалдырды. Ямашита олай ойлаған жоқ, ол күнделігінде: "Сол дөңгелек Тераучи Сайгонда зәулім өмір сүреді, ыңғайлы төсекте ұйықтайды, дәмді тамақ жеп, шёги ойнайды" деп жазды. Ямашита былай қосты: Егер бір нәрсені істеудің екі жолы болса, Оңтүстік армияның дұрыс емес жолды таңдайтынына сеніңіз. Тераучидің денсаулығының нашар екенін және Сингапурдағы капитуляциялау рәсіміне қатыса алмайтынын естіген Маунтбеттен оны тексеру үшін өз дәрігерін жіберді. Дәрігер оның нашар денсаулығын растады, содан кейін Маунтбеттен оны 1946 жылдың наурыз айында Малайядағы коттеджге көшірді. 1946 жылдың 11 маусымында Тераучи, жапондық соғыс қылмыстарын одақтастарға ашумен қорқытқан Кемпейтай подполковнигінің есебінен ашуға ілігіп, екінші рет ауыр инсульт алды және ертесіне таңертең қайтыс болды. Осының салдарынан ол Бирма-Сиам теміржолындағы жұмысшыларға жасалған зұлпым үшін және Жапонияға шабуыл жасалған жағдайда өзінің басқару аймағындағы барлық одақтас әскери тұтқындарды өлтіруге берген бұйрығы сияқты соғыс қылмыстары үшін сотталған жоқ.