Кіріспе

Рим республикасында аграрлық реформалардың талқылануы – б.з.д. 486 жылы Спурий Кассий Вецеллин мен Прокулус Вергиний Трикост Рутилус консулдықтарының кезінде Рим республикасында алғаш рет қолға алынған жүйе.

Кассиус пен Вергиний

Рим республикасындағы жер реформасының алғашқы талпынысы б.з.д. 486 жылы Спурий Кассий Весцеллиннің және Прокул Вергиний Трикост Рутилустың консулдық кезінде жасалды. Оңтүстікте Герниктерге қарсы соғыста жеңіске жеткен соң, консул Кассий Герниктер жерінің үштен екі бөлігін плебске және латын одақтастарына беруді көздеген заң жобасын ұсынуға тырысты, оның жартысы әрқайсысына берілуі тиіс еді. Бұл заң жобасы патрицистерге тиесілі жерлерді алып, оны мемлекеттік меншікке айналдыруды қарастырды. Патрицистер бұл заң жобасына дереу қарсылық білдірді. Ливийдің сөзіне сүйенсек, бұл Римді бірден зорлық-зомбылыққа тоғыстырмаған жалғыз және алғашқы жер реформасы ұсынысы болды. Консул Вергиний бұл заң жобасына қарсы шықты, сосын патрицистер оны қолдады. Енді екі консул, плебейлер мен патрицистердің қолдауымен, бейтарап римдіктерге үміттенді. Вергиний Кассиус Герниктерге жерлерінің үштен бірін сақтап қалуға рұқсат бергендігі үшін оларды Герниктердің құпия одақтасы деп айыптады. Осы оқиға жүздеген жылдар бойы плебейлер мен патрицилер арасындағы антагонизмнің тұқымын септі.

Гракчи реформалары

Гракхтар реформалары – б.з.б. II ғасырда Рим республикасында жасалған жер реформалары. Олар төмендегі мақалаларда толыққанды түсіндіріледі:

Тиберий Гракх – б.з.б. 133 жылы реформаларды бастаған, бірақ Сенат тарапынан өлтірілген трибун. Гай Гракх – оның інісі, б.з.б. 123 жылы Тиберийдің реформаларын жаңартуға тырысқан, бірақ ол да 121 жылы қаза тапты. Аграрлық реформа заңы бай жер иелерінен Римнің жағдайы төмен азаматтарына жерді беруді талап етті.

Нәтижелері

Гракхиандық реформаның тұрақты нәтижесі болмады, себебі олар алғашқыда жерлердің шоғырлануына себеп болған жағдайларды өзгертуге ештеңе жасамады. Реформа заңдарының бір бөлігі тез арада жойылды, ал қалғандары уақыт өте келе әсерін жоғалтты. Римдіктерді жер мәселелері содан бері мазалады. Апианның айтуынша, 15 жылдың ішінде Гракхтардың барлық жетістіктері жойылды және кедейлердің жағдайы бұрынғыдан да нашарлап, көптегендері жұмыссыз қалды.

Сервилий Руллус

63 жылғы Цицерон консулдығы кезінде Сервилий Рулл жер реформасы туралы заң жобасын ұсынды. Цицерон оған қарсылық танытты және Сенат оны мақұлдамады.

Цезарь

59 жылғы Юлий Цезарь консул болып тағайындалған күні Рулл ұсынған заңға ұқсас заң жобасын ұсынды. Бұл туралы Бірінші Триумвират туралы мақалада толыққанды мәлімет берілген.

Медиа

BBC, Ежелгі Рим: Империяның өрлеуі мен құлдырауы, 4-ші бөлім, 2006 жылғы телесериал және осы аттас кітап (сондай-ақ The Gracchus Brothers Legacy YouTube фильмі).