Кіріспе

Жан Жак Руссоның 1761 жылғы хаттар романы "Жули немесе Жаңа Гелоиза", бастапқыда "Альп тауларының етегіндегі шағын қалада тұратын екі ғашықтың хаттары" ("Lettres de Deux Amans, Habitans d'une petite Ville au pied des Alpes") деп аталған, Жан Жак Руссоның 1761 жылы Амстердамда Марк Мишель Рей баспасында жарық көрген хаттар романы. Романның қосымша тақырыбы Хелоиза д’Аржентейль мен Питер Абелярдтың оқиғасына, орта ғасырлық құмарлық пен христиандық құрбандық туралы әңгімеге сілтеме жасайды.

Шолу

Толықтай хаттар арқылы баяндалатын сюжет, Лак-Леман көліндегі Веве қаласында тұратын швейцариялық аристократ қыз Жюли д’Этанг пен оның ұстазы, аты-жөні белгісіз, бірақ Жюли мен оның жақын құрбысы, туысы Клэрдің ұсынуымен Сент-Прю псевдо-әулие аты берілген адам арасындағы кенеттен туған махаббатқа толы. Руссо бұл туындыны роман ретінде жазғанмен, оның ішінде ізгілік және шынайылық туралы философиялық теория терең бойға сіңген. Көптеген түсініктемелер бойынша, Руссо рационалды моральдық қағидалардан гөрі шынайылықтың этикасын жоғары бағалаған, себебі ол қоғамның талаптарына тек қана адамның ішкі принциптері мен сезімдерімен үйлесетін жағдайда ғана бағыну керектігін, оның өзінің негізгі жекелігінің құрамдас бөлігі екенін көрсеткен. Бұл Шіркеу билігіне қарсы келгендіктен, кітап Index Librorum Prohibitorum тізіміне енгізіліп, католиктерге таратуға тыйым салынды. Жюлидің болашақ күйеуі, ізгі атеист Барон де Вольмар, оның достығы мен Руссоға жасаған жомарт демеушілігі ескеріле отырып, Барон д’Ольбахтың үлгісінде жазылған деп саналады.

Қабылдау

Артур Шопенгауэр «Жули» романын «Тристрам Шэнди», «Вильгельм Мейстердің шәкірттігі» және «Дон Кихот» романдарымен қатар, жазылған ең ұлы төрт романның бірі деп атады. «Жули» 18 ғасырдағы ең көп сатылған роман болды. Кейбір оқырмандар оның әсерінен соншалықты әсерленді ki, Руссоға көптеп хат жазды, осылайша алғашқы танымал автор пайда болды. Бір оқырман романның сезімнің артық болуынан ақылдан безгенін айтса, екіншісі оның қатты жылауы суығын емдегенін мәлімдеді. Оқырманнан оқырманға «көз жастарын», «іш тартысын», «азаптарын» және «қуаныштарын» Руссоға жеткізіп жатты. Диана де Полинья романды аяқтағаннан кейін Мари Мадлен де Бремонд д’Арска былай деп жазды:
Сізге оның маған қандай әсер еткенін айтуға батылым жетпейді; жоқ, мен жылаудан да өттім; қатты ауырсыну мені басып алды, жүрегім қысылып қалды; өліп бара жатқан Жули енді мен үшін бейтаныс емес еді, мен оның қарындасы, досы, оның Клэр-і болдым; мен соншалықты дірілдедім ki, кітапты қоймасам, сол ізгі әйелдің соңғы сәттерінде болғандар сияқты әсеріне түсер едім. Кейбір оқырмандар кітаптың ойдан шығарылған екеніне сене алмады. Мадам Дювергер Руссоға былай деп жазды:
Мен сөйлескен көптеген адамдар сіздің бәрін ойлап тапқаныңызды айтты. Оған мен сенбеймін. Оқығанда сезінген сезіміммен салыстыруға бола ма? Тағы да, мырза, Жули болды ма? Сен-Прё әлі тірі ме? Ол қай жерде тұрады? Жұмсақ Клэр, оның жартысын ертіп кетті ме? М. де Вольмар, Милорд Эдвард, барлығы да қиял ғана ма, кейбіреулер маған сендіруге тырысқандай? Әлде ізгілік тек идея ғана болатын әлемде біз қалай өмір сүреміз? Бақытты адам, сіз ғана оны білесіз және іске асырасыз. Басқалары жеке тұлғаларға емес, олардың күресінің мәніне көбірек сәйкес келіп, Жулиде өз өміріне ұқсас тәлкеу, күнә және құтқарылу туралы оқиғаны көрді. Руссо бір әйелдің операға бару үшін каретасын дайындағанын, содан кейін «Жулиді» ертеңіне дейін оқу үшін алып кеткенін айтқан еді. Оған өте көп әйелдер махаббаттарын білдіріп хат жазды, қаласа, жоғары қоғамдағы әйелдердің бірімен де жатып алмайтынын айтты.