Адаптивті бейсаналық: Ақыл-ойдың жасырын процестері
Adaptive unconscious
Адаптивті санасыз – қаңқамыздың тіршілікке бейімделуін қамтамасыз ететін, бірақ санамызға қол жеткізбейтін ойлау процесі. Психология, шешім қабылдау, ми.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2002 жылы әлеуметтік психолог Дэниел Вегнер алғаш айтқан адаптивті санасыз – бұл үкім шығару мен шешім қабылдауға әсер ете алатын, бірақ саналы ой-қиялынан тыс психикалық процестердің жиынтығы. Ол организмнің тірі қалуына көмектесетіндіктен, бейімделу қабілетіне ие деп саналады. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, адаптивті санасызға қол жеткізу мүмкін емес, себебі ол мидың белгісіз бөлігінде жатыр. Осы ойлау түрі саналы ой-қиял пайда болғанға дейін қалыптасқан, бұл ой-қиялға ақпаратты түрлендіруге және организмнің өмір сүруін жақсартатын тәсілдермен ойлауға мүмкіндік берді. Оны әлемді жылдам бағалау деп сипаттауға болады, ол ақпаратты түсіндіріп, саналы бақылаусыз өте жылдам әрекет ету жолын шешеді. Адаптивті санасыз күнделікті іс-әрекеттерде, мысалы, жаңа материалды оқып үйрену, үлгілерді анықтау және ақпаратты сүзу сияқты жағдайларда белсенді болады. Ол санасыз, қасақана емес, бақыланбайтын және танымдық құралдарды қажет етпейтін тиімділікпен сипатталады. Танымдық құралдардың қажеттілігі болмауы адаптивті сананы саналы ой-қиялдан кем пайдалы етпейді, себебі адаптивті сана жад қалыптасуы, дене тепестігі, тіл, оқып үйрену және эмоциялық, жеке тұлғалық процестерге, соның ішінде үкім шығару, шешім қабылдау, әсер қалдыру, бағалау және мақсатқа жету сияқты мүмкіндіктер береді. Пайдалы болғанына қарамастан, адаптивті санасыз процестерінің тізбегі әрқашан организмнің дұрыс шешімдер қабылдауына кепілдік бермейді. Адаптивті санасыз эмоциялық реакциялар, бағалаулар және тәжірибе сияқты факторларға тәуелді, сондықтан стереотиптер мен схемаларға бейімделеді, бұл шешім қабылдауда қателіктерге әкелуі мүмкін. Дегенмен, адаптивті сана танымдық құралдардың жетіспеуіне байланысты, санасыз сияқты танымдық бұрмалаушылықты жою арқылы шешім қабылдауға көмектеседі.
The adaptive unconscious, first coined by social psychologist Daniel Wegner in 2002, is described as a set of mental processes that is able to affect judgement and decision making, but is out of reach of the conscious mind. It is thought to be adaptive as it helps to keep the organism alive. Architecturally, the adaptive unconscious is said to be unreachable because it is buried in an unknown part of the brain. This type of thinking evolved earlier than the conscious mind, enabling the mind to transform information and think in ways that enhance an organism's survival. It can be described as a quick sizing up of the world which interprets information and decides how to act very quickly and outside the conscious view. The adaptive unconscious is active in everyday activities such as learning new material, detecting patterns, and filtering information. It is also characterized by being unconscious, unintentional, uncontrollable, and efficient without requiring cognitive tools. Lacking the need for cognitive tools does not make the adaptive unconscious any less useful than the conscious mind as the adaptive unconscious allows for processes like memory formation, physical balancing, language, learning, and some emotional and personalities processes that includes judgement, decision making, impression formation, evaluations, and goal pursuing. Despite being useful, the series of processes of the adaptive unconscious will not always result in accurate or correct decisions by the organism. The adaptive unconscious is affected by things like emotional reaction, estimations, and experience and is thus inclined to stereotyping and schema which can lead to inaccuracy in decision making. The adaptive conscious does however help decision making to eliminate cognitive biases such as prejudice because of its lack of cognitive tools.
Шолу
Адаптациялық санасыз, саналы өңдеуден бірнеше жағынан өзгеше. Ол жылдам, күш жұмсамайтын, көбінесе қазіргі сәтте шоғырланатын және аз икемді. Оның бізге тірі қалуға көмектесетіні болғандықтан, бейімделуге қабілетті деп саналады. Ақпаратты біздің есімізге тіпті түсінбейінше өңдеп, қажеттісін ғана саналы миға жеткізеді. Ақылдың басқа теорияларында санасыз, саналы түрде қабылданған мақсаттарды орындау сияқты "төменгі деңгейдегі" қызметтермен ғана шектеледі. Ал адаптациялық санасыз, мақсат қою сияқты "жоғары деңгейдегі" танымдық процестерге де қатысады деп есептеледі. Адаптациялық санасыздық теориясына Зигмунд Фрейд пен Карл Юнгтің санасыздық туралы ойлары әсер еткен. Фрейдтің пікірінше, санасыз санада басу қажеттің көп ақыл-ойы мазмұнын сақтайды; алайда, "адаптациялық санасыз" термині, санасыздың көп бөлігінің ағза үшін пайдалы екенін көрсетеді, бұл Юнгтің көзқарасына жақын. Мысалы, оның әртүрлі процестері эволюция барысында организмнің ортасындағы үлгілерді жылдам бағалау және оларға ден қою үшін жетілдірілген.
The adaptive unconscious is defined as different from conscious processing in a number of ways. It is faster, effortless, more focused on the present, and less flexible. It is thought to be adaptive as it helps to keep us alive. Processing information without us even realising then feeding any we do need to know to our conscious brain. In other theories of the mind, the unconscious is limited to "low level" activities, such as carrying out goals which have been decided consciously. In contrast, the adaptive unconscious is now thought to also be involved in "high level" cognition such as goal setting. The theory of the adaptive unconscious was influenced by some of Sigmund Freud and Carl Jung's views on the unconscious mind. According to Freud, the unconscious mind stored a lot of mental content which needs to be repressed; however, the term adaptive unconscious reflects the idea that much of what the unconscious does is actually beneficial to the organism, in closer accordance with Jung's thought. For example, its various processes have been streamlined through evolution to quickly evaluate and respond to patterns in an organism's environment.
Интуиция
Малкольм Гладуэлл интуицияны эмоциялық реакция ретінде емес, өте жылдам ойлау ретінде сипаттады. Ол, егер адам жүк көлігі өзіне соққы беретінін сезсе, барлық мүмкіндіктерді ойлауға уақыт болмайды және аман қалу үшін ол осы типтегі шешім қабылдау механизміне сүйенуі керек, ол аз ақпарат негізінде өте жылдам шешімдер қабылдауға қабілетті. Гладуэлл Лос-Анджелестегі Дж. Пол Гетти мұражайы сатып алған куростың тағы бір мысалын келтірді. Ғалымдар тобы оның түпнұсқа екеніне кепілдік берді, бірақ Томас Ховинг сияқты кейбір тарихшылар бірден басқаша ойлады – олар бұл туындыға «интуитивті теріс реакцияны» сезінді, кейіннен ол жалған екені дәлелденді. Интуиция адаптивті санасызға қол жеткізу арқылы пайда болады. Адаптивті санасыз – арман мен шындық арасындағы шекаралық аймақ, тәжірибе, естеліктер мен арманның өзара байланысы. Адаптивті санасызбен жұмыс істеу – сезімдік әсерлердің сериясын қарап шығу және жағдайға қатысты салыстырулар жасау, сондай-ақ өткен тәжірибелерді сезімдік шекараларды жою үшін пайдалану, нәтижесінде интуиция туындайды. Сондай-ақ, интуиция – миымыздың санасыз ақпаратты сақтауы, өңдеуі және пайдалануының нәтижесі деп тұжырымдайтын зерттеулер бар. Бұл ақыл-ес пен рационалдық тез жауап бере алмайтын кезде пайдалы болады. Адамдар өздерінің психикалық күйлерінің бастауын туралы тікелей түсінікке ие екенін дұрыс емес есептейді. Зерттеу нысаны өз мінез-құлқына (мысалы, қалауларына, көзқарастарына және идеяларына) түсіндірме беруі мүмкін, бірақ бұл «түсінік» әдетте дұрыс болмайды. Өз мінез-құлқының жалған түсіндірмелерін психологтар интроспекция иллюзиясы деп атайды. Кейбір тәжірибелерде зерттеу нысандары жалған, бұрмаланған немесе қате естеліктер туралы түсіндірмелер береді, бірақ өтірік айтпайды – бұл құбылыс конфабуляция деп аталады. Бұл интроспекцияның тікелей емес, сенімсіз қорытындылау процесі екенін көрсетеді. Бұл «интроспекция иллюзиясы» өзіміз бен басқа адамдар арасындағы қабылданған айырмашылықтардың көптеген себептерін түсіндіруге болады, себебі адамдар басқалар туралы емес, өзі туралы көзқарастарды қалыптастырғанда осы сенімсіз интроспекцияларға сенеді. Дегенмен, интроспекцияның шектері туралы бұл теория өте даулы, және адамдар интроспекциядан қанша ақпарат алатынын объективті түрде тексеру қиын. Интроспективті әдісті түсінудегі қиындықтар ақыл-ойды теориялық тұрғыдан дамытудың орнына мінез-құлықты зерттеуге басымдық беруге әкелді. Жұмыс істейтін әдіс табудағы қиындықтар (мысалы, пациенттің өзінен хабарламау) когнитивтік революцияға дейін зерттеудің осы саласындағы тоқтап қалуға себеп болды. Осының салдарынан санасыз сананы түсіну қажеттілігі артты. Психологтар сананың шектеріне назар аудара бастады және санасыз санаға арналған эксперименттер мен көбірек стимулдар мен оқыту парадигмаларын қолданды. Имплицитті және эксплицитті факторлар арасындағы осы айырмашылықтар интроспекцияның бар екендігіне дәлел ретінде пайдалануға болады. Егер жасырын процестер ашық процестерге қарағанда әлсірейтін болса, онда екеуінің арасындағы айырмашылықтар үлкен болады. Бұл болашақтағы ақпаратты өңдеуге және адамның денсаулығына әсер етеді. Бірақ, егер бұл дұрыс жағдайда болса, онда жасырын өңдеу нәтижесі санаға енуі мүмкін. Бұл адаптивті санасызға шағын түсінік береді, оны жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Бұл аргументтің негізінде интроспекцияның бар екендігіне қатысты имплицитті-эксплицитті қарым-қатынас бастапқыда ойланғаннан гөрі шартты болуы мүмкін. Бұл көзқарас біздің санасыздығымызға қол жеткізу процестер мен оларды қоршаған контексттер арасындағы бәсекеге байланысты деген оймен сәйкес келеді. Бұл контексттер біздің стимулдарымыздың қоғамның белгілі бір аспектілерімен байланысын қамтамасыз етеді. Мысалы, егер сіз жүгіруден ләззат алсаңыз, жүгірген кезде сіздің санаңыздағы түсінікті процестер, яғни жасырын немесе ашық түрде, сіздің санаңызға қуаныш сезіміңізді жеткізеді, бірақ сіз мұны байқамайсыз. Бұл содан кейін санаға аударылуы мүмкін. Біздің адаптивті санасыздығымыз миымыздағы қуатты күш болуы мүмкін, маңызды шешімдер қабылдайды және маңызды ақпаратты сақтайды. Ол мұның бәрін біз білмейінше жасайды.
Malcolm Gladwell described intuition, not as an emotional reaction, but a very quick thinking. He said that if an individual realized that a truck is about to hit him, there would be no time to think through all of his options and, to survive, he must rely on this kind of decision making apparatus, which is capable of making very quick judgments based on little information. Gladwell also cited another example in the case of a kouros acquired by the J. Paul Getty Museum in Los Angeles. A team of scientists vouched for its authenticity but some historians, such as Thomas Hoving, instantly knew otherwise that they felt an "intuitive repulsion" for the piece, which was eventually proved as fake. Intuition comes from tapping into the adaptive unconscious. The adaptive unconscious is that liminal zone between dreams and reality, what might be called a reciprocal of experiences, memories, and dreams. Working within the adaptive unconscious involves browsing through a series of sense impressions and making comparisons regarding a situation and using past experiences to dissolve sensory boundaries which then results in intuition. There is also a study that cited intuition as a result of the way our brain stores, processes and uses the information of our subconscious. It becomes useful when reasoning and rationality provide no rapid answer. People wrongly think they have direct insight into the origins of their mental states. A subject is likely to give explanations for their behavior (i. e. their preferences, attitudes, and ideas), but the subject tends to be inaccurate in this "insight." The false explanations of their own behavior is what psychologists call the introspection illusion. In some experiments, subjects provide explanations that are fabricated, distorted, or misinterpreted memories, but not lies – a phenomenon called confabulation. This suggests that introspection is instead an indirect, unreliable process of inference. It has been argued that this "introspection illusion" underlies a number of perceived differences between the self and other people, because people trust these unreliable introspections when forming attitudes about themselves but not about others. However, this theory of the limits of introspection has been highly controversial, and it has been difficult to test unambiguously how much information individuals get from introspection. The difficulties in understanding the introspective method resulted in a lack of theoretical development of the mind and more into behaviourism. The difficulties of finding a method that worked (i. e. not self reporting by the patient) mean there was a halt in this area of research until the cognitive revolution. Due to this the need to understand the unconscious mind increased. Psychologists started to focus on the limits of the conscious mind and more stimuli and learning paradigm focused experiments for the unconscious mind. These differences between implicit and explicit factors is argued to be able to be used as evidence for introspection existence. If implicit processes become weaker than explicit processes then it can result in larger differences between the two. This results in consequences for future information processing and the well being of the person. However, if this occurs in the right conditions it can allow for implicit processing output to enter the conscious mind. This leads to a small self insight into the adaptive unconscious allowing us to understand it more. Arguably, this argument of the independence of introspection existence based on the implicit explicit relationship may actually be more conditional than originally thought. This view coincides with the idea that access to our unconsciousness is dependent on the competition between processes and their surrounding contexts. These contexts provide the association our stimuli have with certain aspects of society. For example, if you found pleasure in running, when running your cognitive processes either implicit or explicit would tell your unconscious you are feeling joy without you realising this was occurring. This could then be translated into the conscious mind. Our adaptive unconscious may actually be the power house in our brain making the important decisions and holding the important information. It does this all without us even realising.