Кіріспе

Жеке қызмет көрсету компаниялары арқылы төленетін жеке тұлғалар үшін Ұлыбритания салық заңы

IR35 – Ұлыбританияның салықтан қашуға қарсы заңнамасы, 2003 жылғы Табыс салығы (табыс және зейнетақылар) туралы заңның 8-тарауында қамтылған делдалдар туралы заңнама. Бұл заңнама "жасырын" жұмыспен қамтуды жұмыспен қамтылғандарға ұқсас ставкамен салық салуға бағытталған. Осы контексте, "жасырын қызметкерлер" – клиенттен төлемді делдал арқылы, яғни өздерінің шектеулі серіктестігі арқылы алатын және клиентімен қарым-қатынасы тікелей төленген жағдайда клиенттің қызметкері болар еді деген жұмыскерлер. 8-тарау бойынша, шектеулі серіктестіктің жұмыскері IR35 статусын бағалауға және тиісті Ұлттық сақтандыру мен табыс салығын HMRC-ге төлеуге жауапты. 2017 жылғы 6 сәуірде жаңа заңнама енгізілді (2003 жылғы Табыс салығы (табыс және зейнетақылар) туралы заңның 10-тарауы), ол мемлекеттік сектор ұйымдарын өз ұйымдарына келісімшарт негізінде қызмет көрсететін жеке тұлғаның IR35 ережелеріне жататынын бағалауға және қажет болған жағдайда HMRC-ге Ұлттық сақтандыру мен табыс салығын төлеуге міндеттейді. Бұл ережелер (қызметкерлік тізімнен тыс жұмыс ережелері деп аталады) 2006 жылғы Компаниялар туралы заңға сәйкес орташа немесе ірі болып саналатын жеке сектордағы кәсіпорындарға 2021 жылғы 6 сәуірден бастап қолданыла бастады. Бұл кейбір жүк көлік жүргізушілерінің зейнеткерлікке шығуына себеп болды, соның салдарынан Ұлыбританияда жүк көлік жүргізушілерінің жетіспеушілігі туындады. 2022 жылдың қыркүйек айында Ұлыбританияның мини-бюджетінде IR35-тің 2017 және 2021 жылдардағы реформаларының 5 жыл ішінде 6,19 миллиард фунт стерлинг сомасында күшін жойетіні жарияланды. Алайда, 2022 жылдың 17 қазанында жаңа тағайындалған Қазынашылық канцлері Джереми Хант күшін жою жоспарынан бас тартты және 10-тарау күшінде қалатынын мәлімдеді.

Негізгі мәліметтер

1999 жылы сол жылғы бюджет аясында Ұлыбританияның қаржы министрі Гордон Браун «жеке қызмет көрсету компанияларын» пайдалану арқылы салықтан қашуға қарсы шаралар енгізілетінін жариялады. Бұл заң «Орталық заң» деп белгілі және көбінесе «Жеке қызметтер көрсетудегі салықтан қашудың алдын алу» деп аталады. Ол осы бюджеттің 35-ші ішкі кіріс баспасөз хабарламасы (қазіргі HMRC) арқылы жарияланды. Баспасөз хабарламасы 1999 жылдың 9 наурызында, Қаржы министрінің бюджеттік мәлімдемесімен бірге шығарылды. IR35 2000 жылдың сәуірінде Ұлыбритания бойынша күшіне енді. Бұл сол жылғы қаржы заңына енгізілген, бірақ қаржы жылының басында заң күшіне енбеді. Алайда, заң оның күшіне енуін 2000 жылдың 6 сәуіріне дейін кері жылжытты. Заңнама Табыс салығы (табыс және зейнетақы) туралы 2003 жылғы заңда және Әлеуметтік сақтандыру жарналары (ортагерлер) туралы 2000 жылғы ережелерде (SI 2000/727) біріктірілген. 2017 жылғы Қаржы заңы Табыс салығы мен Ұлттық сақтандыру сомасын анықтау процесіне өзгерістер енгізді. IR35 енгізілгенге дейін өздерінің шектеулі серіктестіктері бар жұмысшылар клиенттерден тікелей компанияға төлемдер алуға және компанияның кірісін кез келген шағын компания сияқты пайдалануға рұқсат етілді. Компанияның пайдасы дивиденд ретінде бөлінетін, ол Ұлттық сақтандыру төлемдеріне жатпайтын. Жұмысшылар, сондай-ақ, салықты үнемдеу үшін компанияның меншігін отбасы мүшелерімен бөлісіп, табысты төмен салықтық топтарға орналастыра алатын. (Бұл тәжірибе отбасылық бизнесті құру бойынша мемлекеттік басылымдарда ұсынылған, бірақ Қаржы министрлігі сияқты басқа мемлекеттік ведомстволар тарапынан салықтық алаяқтық деп сынға ұшырады. Ол 2007 жылы сәтсіз аяқталған жеке шабуылға ұшырады, қараңыз S660A.) Кәсіби кеңесшілер қазір отбасы мүшелеріне компанияда маңызды рөл атқармаса (тек бухгалтерлік есеппен ғана шектелмегенде) компания акцияларын бөлуді ұсынбайды. 2010 жылдың 20 мамырында жаңа Либерал-демократтар/Консерваторлар коалициялық үкіметінің «Үкімет бағдарламасы» IR35-ті «жеке кәсіпкерлікті салық салуды түгелдей қайта қараудың бір бөлігі ретінде қарауға және оны салықтан қашудың алдын алатын, бірақ өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға орынсыз әкімшілік ауыртпалық немесе белгісіздік тудырмайтын, еңбек нарығының икемділігін шектемейтін қарапайым шаралармен алмастыруға» міндеттенді. 2011 жылдың 10 наурызында Салықтық жеңілдету кеңсесі Қаржы министрлігіне IR35-ті тоқтата тұруға немесе HM Revenue and Customs (HMRC) оның іске асырылуына өзгерістер енгізуге кеңес берді, бұл кіріс салығы мен Ұлттық сақтандыруды біріктіретін кең ауқымды құрылымдық реформа енгізілгенге дейін. Содан кейін канцлер үкіметтің IR35-ті 2011 жылғы бюджет кезінде «өзгеріссіз» қалдыратынын, бірақ HMRC әкімшілігін өзгерту және жаңа IR35 форумын құру туралы мәлімдеді. IR35 форумы құрылғаннан бері көп жетістікке қол жеткізбеді және ай сайынғы жиналыстар хаттамасына қызығушылық аз көрінеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, шағын компаниялардың иелері бір айда жалақыларын толық алуы керек, сонда олар Ұлттық сақтандыру жарналарын бір рет қана (айлық шегіне дейін) төлейді, көптеген жұмыскерлерге ұқсас, ай сайын тұрақты жарна төлеудің орнына. Бұл тәсіл IR35 енгізілгенге дейін бірнеше жыл бұрын директорлардың жылдық жалпы табысына Ұлттық сақтандыруды салу арқылы айналып өтілді, тіпті ол бір төлеммен төленген болса да. Жаңа өзгерістерге жауап ретінде жалақының орнына дивидендтерді көбірек пайдалану байқалды. Компанияны тіркеуге мәжбүр болғандардың тағы бір наразылығы – компаниялар мен жұмыскерлерге жүктелетін Ұлттық сақтандыру жүктемесі мен өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға жүктелетін жүктеме арасындағы үлкен айырмашылық (жұмыс беруші жарнасын қосқанда 20% астам). Шараның мақсаты – жұмысшылардың жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер құруына жол бермеу, олар арқылы олар тиімді жұмыс істейтін болады, бірақ табыс салығы мен Ұлттық сақтандыру бойынша үнемдейді. «Жұмадан дүйсенбіден бастап» сценарийі, яғни жұмысшының жұма күні жұмыстан шығып, дүйсенбі күні өз компаниясы арқылы мердігер ретінде дивиденд төлейтін, табыс салығы төмен болып, Ұлттық сақтандыру төлемдері төленбейтін жағдай баспасөз хабарламасында «заңды гипотеза» ретінде қарастырылды. Жұмысшының компаниясына төленген ақы жалақы ретінде салық салынады. IR35 статусын қарастырғанда, қалыпты жұмысқа қатысты ережелер қолданылуы керек және HM Revenue and Customs пікірін сәтті шабуылдауға болады. Шындығында, бір адамдық шектеулі серіктестіктердің көпшілігі агенттік арқылы жұмыс істеуге мәжбүр. Бұл агенттің клиентпен жеке тұлғаны қамтамасыз ету бойынша шарты бар екенін білдіреді. Содан кейін агент бір адамдық шектеулі серіктестікпен қызметтерді қамтамасыз ету бойынша шартқа ие. Табыс салығы мен Ұлттық сақтандыру ставкаларының дұрыс есептелуіне және төленуіне жауапкершілік жұмысшының немесе компанияның міндеті болып табылады, бірақ 2017 жылғы Қаржы заңына сәйкес, егер мемлекеттік орган жұмысшыны жұмысқа алса, осы соманы есептеу және төлеу жауапкершілігі мемлекеттік органға 2017 жылдың 6 сәуірінен бастап ауысады. «Жеке қызмет көрсету компаниясы» термині заңда анықталмаған, бірақ Ұлыбритания үкіметі оны «өз серіктестігі арқылы жұмыс істейтін адамға» қатысты қолданады, өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамнан өзгеше, ол 2 және 4 сыныпты Ұлттық сақтандыру төлейді.

Тиімділігі

Заңнаманың тиімділігін бағалау қиын, өйткені 2010 жылға дейін HMRC ешқандай дерек жарияламады. 2004 жылғы 6 қаңтарда Парламентте Dawn Primarolo-ға IR35 ережесі бойынша қанша тергеу (а) басталған, (б) қосымша кіріс әкелген және (с) қосымша кіріссіз аяқталған деген сұрақ қойылды. Жазбаша жауабында ол осы заңнамаға қатысты деректерді нақты анықтау мүмкін емес екенін мәлімдеді. 2009 жылғы 15 маусымда Ұлыбритания Парламентінің Төменгі палатасында Еңбек партиясының депутаты Терри Руни (Брэдфорд Норт) Қаржы министрінен "соңғы бес жылдың әрқайсысында IR35 бойынша қанша тергеу басталды; және олардың қаншасы (а) қудалауға, (б) салық сомасын арттыруға және (с) одан әрі шаралар қабылдамауға әкелді?" деп сұрады. Канцлердің атынан сөйлеген Китти Ушер: "Жеке тұлғалар делдалдар арқылы қызмет көрсету арқылы салық пен әлеуметтік төлемдерден қашудың алдын алу мақсатында 2000 жылғы 6 сәуірден күшіне енген делдалдар туралы заңнама, әдетте «IR35» деп аталады. Осы заңнамаға қатысты HM Revenue and Customs-тың сәйкестік деректерін жариялау заңнаманы бұзу қаупіне әкелуі мүмкін. Осылайша, мен сұралған деректерді ұсына алмаймын." IT Now журналының 2009 жылғы шілде нөмірінде 2002 жылғы сәуірден 2008 жылғы наурызға дейін үкімет IR35 заңнамасы бойынша 9,2 миллион фунт стерлинг жинағандығы, ал бастапқыда күтілген сома 220 миллион фунт стерлинг болғандығы туралы хабарланды.

Жиналған кірістер

IR35 үшін 1999 жылғы бастапқы реттеу әсерін бағалауда HMRC шараның Ұлттық сақтандыру жарналары бойынша жылына 220 миллион фунт стерлинг және табыс салығы бойынша қосымша 80 миллион фунт стерлинг әкелетінін күткен. 2004 жылғы 6 қаңтарда «Shadow Paymaster General» Марк Приск MP Даун Примаролодан IR35 бойынша жүргізілген тергеулерден түскен қосымша кірістер туралы сұрақ қойды. Ол былай деп жауап берді: «Орталық делдалдар туралы заңнаманың қолданылуын анықтау Ішкі кірістер қызметінің Жұмыс берушілердің сәйкестігін тексеру бағдарламасының аясында жүзеге асырылады. Сондықтан, осы заңнамаға қатысты деректерді дәлдікпен бөліп қарау мүмкін емес». Әкімшілік және жұмыспен қамту шығындары туралы сұрағанда да ол ұқсас жауап берді. 2011 жылдың қыркүйек айында Ақпаратқа қол жеткізу туралы заңға сәйкес жасалған сұрау нәтижесінде тексерілген істердің саны 158 (2007 жылдың сәуірінде аяқталған жыл) -дан 2010 жылдың сәуірінде 12-ге және 2011 жылдың сәуірінде аяқталған жылы 23-ке дейін төмендеді. Сол құжатта «сұралған жылдар үшін алынған салық түсімі» £1,906,619-дан £219,180-ға дейін төмендегені де көрсетілген. Тергеулер мен салық жинау шығындары туралы ешқандай мәлімет берілмеген. Бұл көрсеткіш тергеуден түскен кіріске, әлде IR35-тен түскен жалпы кіріске қатысты ма, белгісіз. Салықты басқару шығындары мен тергеу шығындары туралы да мәлімет жоқ.

Мемлекеттік секторды реформалау

2017 жылдың сәуір айына дейін IR35 статусын анықтау процесін жүргізу мердігердің жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (PSC) міндеті болды (PSC жасаған кез келген және барлық еңбек шарты үшін жеке). Салық және әлеуметтік жарналар бойынша кез келген жауапкершілік ҚҚС-ға жүктелді. Алайда, 2016 жылы Канцлердің күзгі мәлімдемесінде үкімет «Аралық заңнама» деп аталатын реформаны жүзеге асыратындығын мәлімдеді. 2017 жылдың 6 сәуірінде HMRC мемлекеттік секторда IR35 реформасын енгізді. Келісімшарт жасасушыларды жұмысқа орналастыру мәселесі бойынша салықтық мақсатта мердігердің еңбек статусын анықтау жауапкершілігі келісімшарт жасасушыларды жұмыспен қамтыған мемлекеттік органдарға көшті. HMRC реформаны «өз компаниялары арқылы жұмыс істейтін адамдар тікелей жұмысқа алынған жағдайда қызметкерлерге төленетін салыққа шамалас салық төлейтінін қамтамасыз ету үшін» енгізді. HMRC жұмысшылар мен жұмыс берушілерге салық мақсатында еңбек статусын анықтауға мүмкіндік беретін онлайн құралды («CEST»: Салық үшін еңбек статусын тексеру) ұсынды. Құралдың жаңартылған нұсқасы 2019 жылдың қараша айында мүдделі тараптармен кеңесуден кейін жарияланды. CEST-тің кейбір сын-пікірлері «міндеттемелердің өзаралығы» деген шарттық ұғымы CEST бағалауында қарастырылмағанымен байланысты. HMRC 2017 жылғы 11 желтоқсанда IR35 форумында сала өкілдерімен өткен кездесуде міндеттемелердің өзаралығын (немесе MOO) фактор ретінде алып тастауын қорғады, осылайша CEST-ті пайдаланатын әркімнің шарттық міндеттемелердің бар екенін білетінін болжауға болады. HMRC реформа енгізілгеннен кейінгі алғашқы жылы табыс салығы және әлеуметтік жарналардан қосымша 550 миллион фунт стерлинг түскенін бағалады.

Жеке секторды реформалау

HMRC жеке сектордағы IR35 заңнамасын бұзудың құны 2022/23 жылға қарай жылына 1,2 млрд фунт стерлингке жетеді деп бағалады. 6 сәуірден бастап жеке сектордағы орта және ірі компаниялар мен қайырымдылық ұйымдарына IR35 реформасының қолданылатынын жариялады. Адамның қызметкер санатында екендігін бағалау жауапкершілігі ақырғы клиентке жүктелді. Бұл жұмысшы мен ақырғы клиент арасында бір немесе бірнеше делдал болған жағдайда да өзгермейді. Егер ақырғы клиент дұрыс бағаламаса, төленбеген Ұлттық сақтандыру сомасын төлеу жауапкершілігі де оған жүктеледі. 2020 жылдың 17 наурызында COVID-19 пандемиясына байланысты жеке сектордағы реформа 2021 жылдың 6 сәуіріне шегерілді. Реформалар 2021 жылдың 6 сәуірінен бастап күшіне енді.

8-бөлім) 1) Шешімдер

Ұлттық сақтандыру ережелерінде IR35 жауапкершілігін анықтау үшін қажетті мәртебе туралы шешімді тек "Министр" қабылдауға құқылы. Сондықтан, егер PSC HMRC-мен IR35 жауапкершілігі туралы келісе алмаса, 8-тармақ бойынша шешім сұрауға құқылы. Бірақ HMRC 8-тармақ (1) бойынша шешімді талап етуге арналған процедураны әзірлемегендіктен, бұл мүмкін емес. Заңнаманы мына сілтемеден табуға болады: https://www.legislation.gov.uk/uksi/2000/727?timeline=false. HMRC-нің "CEST" құралын пайдаланып, келісімшартының мәртебесін анықтау мүмкін емес деп тапқан кез келген адам 8-тармақ (1) бойынша шешімді талап етуге және өтініш бергенін растауды сұрауға құқылы. Бұл оларды IR35 мәртебесін анықтауда тиісті күтімді көрсетпеген деген кейінгі шағымдардан қорғайды.