Кіріспе

Мефо векселі (кейде MEFO векселі деп жазылады) – Металлургиялық зерттеулер корпорациясы компаниясының атымен аталған, 1934 жылы Германияның орталық банкінің президенті Хьяльмар Шахт жасаған нацистік Германия үкіметінің қайта қарулану бағдарламасын қаржыландыру үшін қолданылған, төлемді кейінге шегеру жүйесі үшін пайдаланылатын вексель. Бұл вексельдер нацистік үкімет үшін жоғары ликвидті қарыз түрі болды, Версаль келісімі шектеулеріне қарамастан, оларға қайта қарулануға мүмкіндік берді. Мефо вексельдері Öffa вексельдері үшін жасалған схеманы негізге алды. Германия Версаль келісімінің шарттарына қарсы қайта қаруланғандықтан, нацистік үкіметке екі талапқа сай келетін ақша түрі қажет болды: біріншіден, қаржылық із қалдырмауы керек еді, екіншіден, оларға әскери қайта қарулануға шексіз шығын жұмсауға мүмкіндік беруі керек еді. Режим билікте болған кезеңде миллиардтаған MEFO вексельдері шығарылды, бірақ нақты деректер жоқ.

Қару-жараққа қаржыландыру

Германия үкіметі ауыр өнеркәсіпке негізделген экономикасын қайта жаңғыртуға, сондай-ақ, әскерлендіру өнеркәсібін дамытуға үлкен қаржы жұмсауға мұқтаж болды. Бірақ, ол екі мәселеге тап болды. Біріншіден, Версаль келісімінің шарттарына сәйкес, әскерлендіруге тыйым салынған еді, екіншіден, заңмен белгіленген пайыздық ставка 4,5% құрады. Әдетте, үкімет ақша нарығында жоғары пайыздық ставка ұсынып, қосымша қаражат тартатын еді. Алайда, бұл шектеуге байланысты мүмкін болмады. Бұған қоса, үлкен, көзге көрінетін мемлекеттік дефицит назар аударуы мүмкін еді. MEFO вексельдері компаниялар арасында айналымға түсіріліп, валюта айналымын ұлғайтуға жағдай жасады.

Ойда бар компания

Хьяльмар Шахт Metallurgische Forschungsgesellschaft, m. b. H. жауапкершілігі шектеулі компаниясын құрды, немесе қысқаша "MEFO". Компанияның "Мефо вексельдері" сұраныс бойынша рейхсмаркаға айырбасталатын сауда вексельдері ретінде қолданылды. MEFO нақты қызмет атқармады және операциялық қызметі болмады, ол тек баланстағы ұйым болды. Вексельдер негізінен қару-жарақ өндірушілерге төлем жасау үшін шығарылды. Мефо вексельдері бастапқыда алты ай мерзімге шығарылды, бірақ мерзімін белгісіз мерзімге 90 күнге ұзарту шарасы қарастырылды. Инвесторларды ынталандыру үшін Мефо вексельдерінің жылдық сыйақы ставкасы сол кездегі басқа сауда вексельдерінен жоғары, 4% құрады. Вексельдер ешқашан рейхсмаркаға айырбасталмауы үшін, бұл инфляцияға алып келуі мүмкін еді, 90 күндік мерзім 1939 жылға дейін бес жылға дейін ұзартылды. Мефо вексельдерінің жалпы сомасы құпия сақталды. Ақиқатында, Мефо вексельдері Германияға басқа жағдайда мүмкін болмаған дефициттің көлемін арттыруға мүмкіндік берді. 1938 жылға қарай, Мефо вексельдерінің сомасы 12 миллиард рейхсмарканы құрады, ал стандартты мемлекеттік облигациялар – 19 миллиардты. Бұл Германия үкіметіне экономиканы қайта жандандыруға және қайта қарулануға мүмкіндік берді.

Экономикалық салдарлары

Нацистік үкімет қарызды пайдалануды жалғастырып, үлкен қаржылық тапшылық тудырды. Бірақ, МЕФО есімді құжаттар қаржыны қамтамасыз етуде өте тиімді болды. МЕФО бағдарламасына дейін Рейхсбанкке үкіметке 100 миллион рейхсмаркадан астам несие беруге рұқсат етілмеген. МЕФО құжаттары арқасында миллиардтаған қаржы әскери және қоғамдық жұмыстарға жұмсалды. Шын мәнінде, Германия МЕФО құжаттары арқылы ақша басып шығара бастады. Дегенмен, инфляция өспеді. Өйткені нацистік үкімет МЕФО құжаттарын сирек қайтарды. Сонымен қатар, МЕФО құжаттарының пайыздық ставкасы және сенімділігі олардың көп бөлігінің айналымда қалуына, және ақшаға айналдырылмауына себеп болды.

Саяси салдарлар

МЕФО вексельдерін пайдалану Гитлер мен жоғарғы нацистік басшыларға билікті бекітуге мүмкіндік берді. МЕФО вексельдері Үшінші рейхтің бүкіл аумағында кеңінен таралған сайын, экономика тұтыну тауарларының есебінен әскери кеңею мен жаулауға одан да көп тәуелді болды.

Өсімді ынталандыру

Бұл Германия экономикасын күшейтіп, үкіметке экономикаға қайта инвестициялауға болатын тауарлар мен қызметтерді ұсынды, бұл өсімді ынталандырып, Гитлердің агрессивті сыртқы және ішкі саясатына дайындық жасауға мүмкіндік берді. Бұл құжаттар жоғарыда аталған қызметтерді атқарумен қатар, Версаль келісімімен тыйым салынған әскери шығындарды да жасырды.