Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік ақыны және жазушысы Атилла Ильхан (15 маусым 1925 – 10 қазан 2005) – түрік ақыны, романшы, эссеші, журналист және рецензент.
Turkish poet and writer
Attilâ İlhan (15 June 1925 – 10 October 2005) was a Turkish poet, novelist, essayist, journalist and reviewer.
Ерте өмір және білім
Атилла Ильхан 1925 жылғы 15 маусымда Түркияның Измир провинциясындағы Менмен қаласында дүниеге келген. Ол бастауыш білімін көбінесе Измирде алған. Бірақ әкесінің жұмысының себебінен, орта мектеп білімін әртүрлі қалаларда аяқтады. 16 жасында Измир Ататүрік орта мектебінде оқып жүргенде, ол сүйіп жүрген қызға танымал диссидент-коммунист түрік ақыны Назым Хикметтің өлеңін жібергені үшін қиындыққа тап болды. Ол тұтқындалып, үш аптаға қамауға алынды. Сонымен қатар, ол мектептен шығарылып, екі ай түрмеге қамалды. Түрмеден босатылғаннан кейін Ильханға Түркиядағы ешқандай мектепке баруға тыйым салынды, осылайша оның білімі үзіліп қалды. 1941 жылы соттың жағдайын жақсарту туралы шешімінен кейін, ол білімін жалғастыруға рұқсат алып, Стамбул Ышық орта мектебіне түсті. Орта мектептің соңғы курсында оның ағасы Атиллаға хабарламай, оның бір өлеңін ХДП ақындар сайысына жіберді. "Жабароғлы Мехмет" атты өлеңі көптеген белгілі ақындардың өлеңдері ішінде екінші орынды жеңіп алды. 1942 жылы орта мектепті бітіріп, Стамбул университетінің құқық факультетіне түсті. Алайда, ол құқық білімін ортасынан тоқтатты және жеке жобаларын іске асыру үшін өзінің алғашқы поэзия кітабын – "Қабырға" (Duvar) шығарды.
Attilâ İlhan was born in Menemen in İzmir Province, Turkey on 15 June 1925. He received most of his primary education in İzmir. However, because of his father's job, he completed his junior high school education in different cities. Aged 16 and enrolled in İzmir Atatürk High School, he got into trouble for sending a poem by Nazım Hikmet, a famous dissident communist Turkish poet, to a girl he was in love with. He was arrested and taken into custody for three weeks. He was also dismissed from school and jailed for two months. After his imprisonment, İlhan was forbidden from attending any schools in Turkey, thus interrupting his education. Following a favourable court decision in 1941, he received permission to continue his education again and enrolled in Istanbul Işık High School. During the last year of his high school education, his uncle sent one of his poems to CHP Poetry Competition without telling Attilâ. The poem, Cebbaroğlu Mehemmed, won the second prize among many poems written by famous poets. He graduated from high school in 1942 and enrolled in Istanbul University's law school. However, he left midway through his legal education to pursue his own endeavours and published his first poetry book, Duvar (The Wall).
Париждегі жылдар
Стамбул университетінде екінші курста оқып жүргенде, Назым Хикметті қолдау мақсатымен Парижге барды. Француздар мен олардың мәдениетін танысуы көптеген туындыларына әсер етті. Түркияға қайтқаннан кейін ол полициямен жиі қиындыққа тап болды. Сансарян ханындағы тексерулер өлім, триллер сияқты тақырыптардағы шығармаларына ықпал етті. Бұл қаулығатты атмосфера оның алғашқы өлеңдерінде болмаса да, ақын ескі күндерін еске түсіріп немесе сынап жазған өлеңдерін шығарды, әсіресе "Бела Чичеги" сияқты кітаптарында. Ол бірнеше рет ұсталды. Атиллә Ильханның сөзіне қарағанда, "Капитан" лақап атын оған достары Париж жылдарында сақал өсіргеннен кейін берген. "Капитан" поэмасы, бес бөлімнен тұрады, осы лақап атын қалыптастыруға септігін тигізді.
In his second year at Istanbul University, he went to Paris in order to take part in supporting Nazım Hikmet. His observations of the French and their culture were to influence many of his works. After returning to Turkey, he repeatedly ran into trouble with the police. Interrogations in Sansaryan Han influenced his works based on death, thriller, etc. Although this atmosphere of tension was not in his first poems, the poet published poems in which he remembered or criticized his old days, especially in his books such as Bela Çiçeği. He was detained several times. Attilâ İlhan stated that the nickname "Captain" was given to him by his friends after he grew a beard for a while during his years in Paris. The poem "The Captain", consisting of five parts, was effective in the treatment of the nickname.
Стамбул-Париж-Измир үшбұрышы
1951 жылы "Герчек" газетінде жарияланған мақалаға байланысты ресми тергеу болғандықтан, ол қайтадан Парижге оралды. Осы кезеңде ол француз тілін үйреніп, марксистік философияны оқыды. 1950-жылдары Атилла Ильхан Стамбул–Париж–Измир үшбұрышында жүріп, Түркияда кеңінен танылды. Түркияға оралған соң ол заң оқуын жалғастырды. Бірақ заң факультетінің соңғы курсында университетті тастап, журналистикамен айналыса бастады. Осы жылы ол кино әлемімен де танысты. "Ватан" газетінде фильмдерге рецензиялар мен сын-пікірлер жаза бастады.
He returned to Paris again in 1951 because of an official investigation about an article in Gerçek newspaper. In this period he learned to speak French and studied Marxist philosophy. In the 1950s Attilâ İlhan spent his days along an Istanbul–Paris–İzmir triangle and during this period he became popular in Turkey. After returning to Turkey, he resumed studying law. However, in his last year at law school, he left university and took up a journalistic career. His relationship with the cinema also started in this year. He began writing movie reviews and critiques in Vatan newspaper.
Өнердің жан-жақтылығы
1957 жылы Ерзурумда әскери қызметін аяқтағаннан кейін, Илхан Стамбулға оралып, киноға ден қойды. Ол Али Каптаноғлу атты бүркеншік атымен шамамен 15 фильмнің сценарийін жазды. Бірақ кино оның күтілгендей болмады, сондықтан ол 1960 жылы Парижге қайтып оралды. Осы кезеңде ол социализм мен теледидардың дамуын зерттеді. Әкесінің күтпеген өлімі оны туған қаласы Измирге қайта оралуға мәжбүр етті, онда ол келесі сегіз жыл бойы тұрды. Осы жылдары ол "Демократиялық Измир" газетінде мақала жазушы және бас редактор болып жұмыс істеді. Сол уақытта ол "Айнаның ішіндегілер" сериясынан "Ясақ сезіну" және "Бышақтың ұшы" атты өлең кітаптарын да жазды.
After completing his military service in Erzurum in 1957, İlhan returned to Istanbul and concentrated on cinema. He wrote screenplays for nearly 15 movies under the pen name Ali Kaptanoğlu. However, cinema didn't meet his expectations and he returned to Paris in 1960. During this period, he analyzed the development of socialism and television. The unexpected death of his father caused him to return to his hometown of İzmir, where he would remain for the next eight years. During this period, he served as the editorial writer and editor in chief of the Democratic İzmir newspaper. During the same years, he also wrote poetry books, Yasak Sevişmek and Bıçağın Ucu of the Aynanın İçindekiler series.
Саяси көзқарастар
Атилла Ильхан – Кемалист және социалист болған. Өмірінің соңғы жылдарында ол әдебиет және қоғамдық мәселелерді талқылаған телебағдарламаларға қатысты. Коммунизмге берілгенімен, ол ешқашан сталинизмді қолдаған жоқ және коммунизм шеңберінде ұлтшыл көзқарас ұстанды. Ол Түркиядағы белгілі зиялы тұлға болды, оның ойлары халыққа әсер етті. "Ханги" атты кітаптар сериясында ол Түркияның мәдени және саяси өміріне басымдық құрған еліктеушілік зиялылықты сынап, сұрақ тудырды.
Attilâ İlhan was a Kemalist and socialist. In his later life, he appeared on television programs where he discussed literary and social issues. Although he was a devoted communist, he never espoused Stalinism and he always took a nationalistic point of view within communism. He was also an intellectual figure in Turkey where his ideas influenced the public. In his series of books entitled Hangi , he questioned the imitative intellectualism which dominated the cultural and political life of Turkey.
Жеке өмір
1968 жылы үйленді және 15 жыл бойы осылай тұрды. Ол атақты түрік актрисасы Чолпан Ильханның інісі, қайтыс болған Садри Алышықтың жұбайы, ол өзі де белгілі актер еді.
He married in 1968 and remained so for 15 years. He was the brother of famous Turkish actress Çolpan İlhan, wife of the late Sadri Alışık, himself a famous actor.
Өлім
1985 жылы Атилла Ильхан алғаш рет жүрек талмасына ұшырады. Ильханның кардиологиялық проблемалары осы күннен кейін де жалғасты, ал оның денсаулығы 2004 жылдан бастап нашарлай түсті. 2005 жылдың 10 қазанында Стамбулдағы үйінде екінші жүрек талмасынан қайтыс болды, оған 80 жас болған. 2003 жылы ол "Сертель демократиялық сыйлығының" лауреаты атанды. 1946 жылы ХҚП ақындар сайысында екінші орынды, 1974 жылы Түрік тіл қауымдастығының "Тұтқынның күнделігі" атты өлеңдері үшін сыйлығын және 1974 жылы "Юнус Нади" романының "Гиена үлесі" үшін сыйлығын жеңіп алды. Оның өлімінен кейін 2007 жылы құрылған Атилла Ильхан ғылым, өнер және мәдениет қоры өз жұмысын жалғастыруда.
Attilâ İlhan had his first heart attack in 1985. İlhan's cardiological problems continued after this date, and his health condition deteriorated further from 2004 onwards. He was 80 years old when he died of his second heart attack at his home in Istanbul on October 10, 2005[1]. He was deemed worthy of the 2003 Sertel Democracy Award. He won the 1946 CHP Poetry Competition Second Place, the 1974 Turkish Language Association Poetry Award with the Detainee's Diary and the 1974 Yunus Nadi Novel Gift with Hyena Payı. The Attilâ İlhan Science, Art and Culture Foundation, which was established in 2007 after his death, continues its work.