Кіріспе

Дункан Макдугалдың 1907 жылғы ғылыми зерттеуі. 21 грамдық эксперимент – бұл 1907 жылы Массачусетс штатының Хаверхилл қаласынан шыққан Дункан Макдугал жариялаған псевдонаулық зерттеу. Макдугалл жанның физикалық салмағы бар деген гипотезаны қойды және жан денеден шыққанда болатын салмақ жоғалуын өлшеуге тырысты. Макдугалл алты науқастың өлім сәтіндегі салмақ өзгерісін өлшеуге әрекеттенді. Алты қатысушының бірі 21,3 грамм (шамамен үш төрттен бір унция) салмақ жоғалтты. Макдугалл экспериментті қандай да бір қорытындыға жету үшін көп рет қайталау қажет екенін мәлімдеді. Эксперименттің үлкен кемшіліктері бар және ғылыми емес деп есептеледі, себебі сынама көлемі шағын болды, қолданылған әдістер жеткіліксіз еді, сондай-ақ алты қатысушының тек біреуі ғана гипотезаға сәйкес келді. Адамдардың жаны бар, ал жануарлардың жоқ деген сеніммен, Макдугалл кейіннен он бес иттің өлімнен кейінгі салмақ өзгерісін өлшеді. Макдугалл эксперимент үшін ауру немесе өліп бара жатқан иттерді пайдалануды жоспарлаған, бірақ оларды таба алмады. Сондықтан ол сау иттерді улаған болуы мүмкін деген болжам бар. Макдугалдың нәтижелері сол жылдың сәуір айында «Journal of the American Society for Psychical Research» журналында және «American Medicine» медициналық журналында жарияланды.

Сын

"Американ медицинасы" журналында тәжірибе жарияланғаннан кейін дәрігер Август П. Кларк эксперименттің дұрыстығын сынады. Кларк өлім кезінде дене температурасының күрт өсуін, себебі өкпе енді қанды салқындатпайды, ал одан кейін тершеңдік күшеюін атап өтті, бұл Макдугалдың жоғалған 21 грамын түсіндіруге мүмкіндік береді. Кларк сондай-ақ, иттердің тер бездері болмағандықтан, олар өлімнен кейін осылай салмақ жоғалтпайды деп көрсетті. Психолог Брюс Худ "салмақ жоғалту сенімді немесе қайталанатын болмағандықтан, оның нәтижелері ғылыми емес" деп жазды. Профессор Ричард Вайзманның сөзіне қарағанда, ғылыми қауымдастықта бұл тәжірибе "көптеген ғылыми жаңалыстардың ішінде, 'дегенге дейін шындық емес' деп белгіленген үлкен жиынтығында" қалды.

Салдары

1911 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті Макдугаллдың жандардың суретін түсіру үшін тәжірибелер жасауды жоспарлағанын хабарлады, бірақ ол бұл саладағы зерттеулерін жалғастырмады және 1920 жылы қайтыс болды. 2009 жылы Холландер-кішінің эксперименті Масайоши Ишиданың сол журналдағы сынды пікіріне түсті. Ишида Холландердің салмақтың уақытша өзгеруі туралы айтқанын «эксперименттік нәтижелерді дұрыс бейнелемейтінін» анықтады, бірақ «күштің пайда болу себебін түсіндіру қажет» екенін мойындады. Ол сондай-ақ екі жағдайда салмақ өлшегіш платформаның жұмыс істемеу мүмкіндігі туралы ескертті. Макдугаллдың зерттеулерінен шабыттанған дәрігер Джерард Нахум 2005 жылы өлім кезінде кез келген энергияның шығуына анықтау үшін электромагниттік детекторлар тізімін пайдаланатын тәжірибе ұсынды. Ол өз идеясын Йель, Стэнфорд және Дьюк университеттерінің инженерлік, физика және философия факультеттеріне, сондай-ақ католик шіркеуіне сатуға ұсынды, бірақ одан бас тартты.

Танымал мәдениетте

Ғылыми факт ретінде қабылдамағанына қарамастан, Макдугалдың эксперименті жанның салмағы бар деген идеяны танымал етті, әсіресе оның салмағы 21 грамм екенін. Бұл идея 2013 жылғы "Түнгі аңғарына қош келдіңіз" подкастында, 2015 жылғы "Өлі денелер империясы" фильмінде, 2021 жылғы "Тед Лассо" телесериалының бір эпизодында және 2023 жылғы "One Piece" мангасында кездеседі. "21 грамм" деп аталатын әндерді Looptroop Rockers (2005), Niykee Heaton (2015), Fedez (2015), August Burns Red (2015), Thundamentals (2017) және Arena (2022) жариялады. 2024 жылы неміс музыканттары KLAN және Мадлен Джуно "21 грамм" әнін шығарды. Трэвис Скотт 2018 жылғы "No Bystanders" әнінде осы концепцияға сілтеме жасайды. Макдугал және оның эксперименттері 1978 жылғы "Beyond and Back" деректі фильмінде және "Dark Matters: Twisted But True" телесериалының бірінші маусымының бесінші эпизодында тікелей айтылады. Гейл Кэрригердің 2009 жылғы "Жансыз" романында "Мистер Макдугалл" есімді американдық ғалым, жанның салмағы мен өлшемін зерттейтін сарапшы ретінде бейнеленген.