Кіріспе

1871-1921 жылдардағы Канада үкіметі мен алғашқы халықтар арасындағы келісімдер Санды келісімдер (немесе Конфедерациядан кейінгі келісімдер) - Канададағы жергілікті халықтардың үш тобының бірі алғашқы халықтар мен Канаданың билік басындағы монархы (Виктория, Эдуард VII немесе Джордж V) арасындағы 1871-1921 жылдар аралығында қол қойылған он бір келісімдер. Бұл келісімдер Канада үкіметінің зардап шеккен аймақтарда қоныстану мен ресурстарды өндіруді жалғастыруына мүмкіндік беру үшін жасалды, оған қазіргі Альберта, Британдық Колумбия, Манитоба, Онтарио, Саскачеван және Солтүстік-Батыс аумақтары кіреді. Бұл келісімдер Канада Доминионын сол аймақтың жергілікті халқына берілген уәделерге алмасу үшін үлкен жер учаскелерімен кеңейтті. Бұл шарттар жеке келіссөздерге байланысты болды, сондықтан нақты шарттар әр келісімшартта әртүрлі болды. Бұл келісімдер екі толқынмен жасалды: 1-ден 7-ге дейін 1871 жылдан 1877 жылға дейін және 8-ден 11-ге дейін 1899 жылдан 1921 жылға дейін. Бірінші толқында келісімдер Прерия аймақтарында еуропалық қоныстануды және Канадалық Тынық мұхит теміржолын дамытуда маңызды рөл атқарды. Екінші толқын кезінде мемлекеттік қызметкерлердің басты мақсаты - кен байлықтарын өндіру болды. Бүгінде бұл келісімдерді Канада Үкіметі қолдап отыр, оларды Канаданың аборигендік заңдарымен басқарады және оны Корольдіктің Түпкүлкілік қатынастар министрі қадағалайды. Олар жиі сынға ұшырайды және алғашқы халықтардың құқықтары үшін күресте басты мәселе болып табылады. 1982 жылғы Конституция Заңында 35-бап бойынша алғашқы халықтар мен келісімшарт бойынша құқықтар қорғалады. Онда: "Аборигендер мен келісімшарт бойынша берілген құқықтар мойындалады және бекітіледі" делінген. Бұл сөз тіркесі ешқашан толық анықталмаған. Нәтижесінде, алғашқы халықтар өз құқықтарын сот алдында растауы керек, мысалы, R v Sparrow.

Келіссөздер

Санды келісімдер туралы келіссөздер 1871 жылы басталды. Алғашқы жетісі далада өмір сүретіндерге қатысты болса, қалғандары 1899 және 1921 жылдар аралығында келісілген және солтүстікке қарай өмір сүретіндерге қатысты. Әр келісімшарт белгілі бір келісімшартқа қол қойған алғашқы халықтардың дәстүрлі аумағы деп саналатын жер учаскесін белгілейді. Канада үшін бұл батысқа қарай қоныстану мен дамудың қажетті қадамы болды. Ешбір келісім бірдей емес, өйткені олар қарастырылған аумақтағы географиялық және әлеуметтік жағдайларға байланысты.

Үкімет

Конфедерациядан кейін жаңа құрылған Канада Доминионы өз шекараларын теңізден теңізге дейін кеңейтуге тырысты. Халық арасында АҚШ-тың тез кеңеюі елде егістік жердің шектеулі болуы, экономикалық өсуге мүмкіндіктің болмауы және ресурстарды өндіруге жол бермеуі мүмкін деген қорқыныш болды. Онтарионың батысында Руперттің жері, 1670 жылдан бері Гудзон шығанағы компаниясы басқаратын тері саудасы аумағы болды, онда бірнеше сауда бекеті мен кейбір шағын қоныстар, мысалы Қызыл өзен колониясы болды. Парламенттің бірінші сессиясында көптеген адамдар аумақты аннексиялауды талап етті және Британ монархиясына "Канада доминионы батысқа қарай Тынық мұхитының жағалауына дейін кеңейтілсе, бұл Канада халқының өркендеуіне ықпал ететінін және бүкіл империяның пайдасына әкелетінін" білдіретін хаттар жіберілді. Келесі жылдары аймақты толық бақылауға алу үшін келіссөздер жүргізілді, бұл үшін 1868 жылғы Руперттің жер туралы заңын және 1870 жылғы Солтүстік-Батыс аумақты беру туралы заң жасалды. Үкімет жерді Гудзон шығанағы компаниясынан сатып алса да, олар жерді толықтай бақылауға және пайдалануға ие бола алмады; бұл трансферт тек аймақтың егемендігін қамтамасыз етті. Британ Колумбиясының сол кезде Конфедерацияға қосылуын қамтамасыз етудің бір шарты - оны қалған елмен байланыстыратын Канадалық Тынық мұхит теміржолының құрылысы. Бұл ірі инфрақұрылым жобасы жаңадан сатып алынған жердің ішкі бөлігі мен алғашқы ұлт аумағы арқылы өтуі керек. Канада заңдары, Корольдік жарлықта көрсетілгендей, осы жерлерді еуропалықтардың қоныстанғанға дейін мекендеген алғашқы халықтардың жерлерге құқығы бар екенін мойындады. Британ Колумбиясының сұранысын және шығыстағы қоныс аударушылар мен жаңа көшіп келушілердің жерге деген қажеттілігін қанағаттандыру үшін ішкі жерлердегі алғашқы халықтармен келісімдер жасалуы керек болды. Сол сияқты, ғасырдың басында жасалған келісімдер жердің мемлекеттік мақсаттарға жарамды болғанына дейін орындалмаған. 1890 жылдары Клондайк өзенінде алтын табылған кезде, 8-ші шарт Солтүстік аймақтағы алғашқы халықтар мен кеншілер мен саудагерлер арасындағы шиеленістер мен қақтығыстарды басу үмітімен құрылды. Маккензи өзені аңғарының алғашқы халықтары 1920-жылдарға дейін экономикалық қажеттілікте болғанына қарамастан, мұнайдың мол екендігі анықталғанға дейін келісімдерді іске асыру қажет болды. Канада үкіметі солтүстіктегі келісімдерге тек аймақтағы әлеуетті дамуды қолдауға болатын кезде ғана үгіт-насихат жасады. Саяси және экономикалық ойлаулар бойынша Канада Үкіметі алғашқы халықтардың игілігін ескермей, шарттарды асығыс енгізді.

Алғашқы халықтар

1-7 келісімдер кезінде алғашқы халықтар мүшелері келісімге қарсылық білдірді және қоныс аударушылардың тасқын суына жол ашады деген алаңдаушылық артты, бірақ көптеген адамдар оны өте қажетті көмек алудың жолы ретінде көрді. Бұл кезде алғашқы халықтар батыстың өзгеріп жатқан динамикасына байланысты зардап шегіп жатты, соның ішінде аурулар, ашаршылық және қақтығыстар болды. Алғашқы халықтар аурулармен, әсіресе, талмамен және туберкулезбен құрып жатыр, бұл бірнеше топтар үшін апатты салдарларға әкеліп соқты. Мысалы, Цу Т'инаны ескі әлем ауруы құртты. Олардың саны бірнеше мыңнан 1800 жылдары 300-400 адамға дейін төмендеді. Олар бұқалардың құрып кетуіне жақын болғандықтан, ашаршылықтан зардап шеге бастады. Тегіс жерлерде тұратын адамдар жеке тіршілік ету үшін аң аулаумен қатар, пері саудасына белсенді қатысуы және тері саудасына қатысуы, яғни, тіршілік ету үшін маңызды азық-түлік көзі жоқ дегенді білдірді. Кейбір алғашқы ұлт топтары келісімдерді іске асыру арқылы оларға білім берудің қандай да бір түрін қамтамасыз етуге тырысты. Білім алу алғашқы халықтар үшін өте маңызды болды, өйткені олардың мәдени өмір салты айналасында өте тез төмендеп барады. Олар білім берудің болашағы мәдениеттің жоғалуына жол бермеумен қатар, жаңа дамыған Батыста балаларының болашақтағы табысына кепілдік береді деп сенді. Бұл жердің ешқандай келісімге жатпайтын солтүстік аймақтарында алғашқы халықтар ұқсас мәселелерден зардап шегіп жатты, бірақ келісімдер жасалмас бұрын жылдар бойы Канада үкіметін үгіттеуге мәжбүр болды. Ақыры пайда болған кезде тіршілік үшін қажетті материалдарға назар аударылды.

Тіл

Бірінші халықтар мен еуропалық дәстүрді қамтитын бұрынғы келісімдерден айырмашылығы, нөмірленген келісімдер таза британдық дипломатиялық тәсілмен жүргізілді. Алғашқы халықтарға аудармашылар тағайындалды. Олар талқылау кезінде айтылғандарды аудармақ болды. Мұнда сол кездегі үкімет қызметкерлері қолданған жазбаша құжаттар мен алғашқы халықтар қауымдастықтарының келіссөздер барысында қолданған ауызша дәстүрлері арасындағы айтарлықтай айырмашылықты көруге болады. Бұл шындықты 9-шы келісімнен 11-ші келісімге дейін келіссөздер жүргізу туралы егжей-тегжейлі жазған Үндістан комиссары Дункан Кэмпбелл Скоттың күнделіктері дәлелдейді. Сонымен қатар, алғашқы халықтар өкілдері Александр Моррис 6-шы Келісімге қатысты келіссөздерде келісім мәтінінде берілу туралы ережеге назар аудармай қалды, бұл екі топ арасында түсініспеушілікке әкелді деген пікірлер бар. Бұл туралы алғашқы халықтар басшыларының сол кездегі бірнеше жазбаша құжаттарында дәлел бар; 3-ші келісім келіссөздері кезінде Басшы Повассон келіссөздер кезінде егжей-тегжейлі жазбалар жасаған, бұл тілдік кедергіден улам келіссөздер кезінде ұсынылатын нәрсені түсінудегі айырмашылықтарды көрсетеді. Келіссөздер барысында және шарттарда нақты сөздерді қолдану да дау тудыратын мәселелер болып табылады. Комиссия мүшелері нөмірленген келісімдер бойынша келіссөздер барысында бірінші халықтардың дәстүріне балаға құқық беру арқылы жауап берді және Тақ патша анасы ретінде танылды. Комиссия бірінші халықтарды балалар ретінде, ал Корольді Королева ретінде мойындаған кезде, ол алғашқы халықтардың ата-аналарының қауіп-қатерден қорғалуын және бостандықтарын ұдайы пайдалануын қамтамасыз етті. алғашқы халықтарға жағымды сөз болды. Бұл келісімдердің презентациялық көшірмелері Альберта университетінің кітапханасындағы Брюс Пилдің арнайы жинақтарында сақталған. Әрқайсысы қара және қызыл түстермен, көк және қызыл жиекпен жазылған пергаментке басылады.

Тізім

Төмендегі кестеде әрбір нөмірленген келісім туралы ақпарат, оның ішінде оның қол қойылған күні, орналасқан жері, негізгі қол қоюшылар, әсер еткендер және келісімнен кейін әрбір топ алғандардың қысқаша қорытылуы. Шарт нөміріБірінші рет қол қойылған жеріНегізгі келісімге қол қоюшыларТарап алғандарЖылылықталғандарКешірек тұжырымдамасы Шарт 1 3 тамыз 1871 Төменгі Форт Гарри, Форт Александр Адамс Арчибальд (Манитобаның лейтенант-губернаторы), Вемис Симпсон (инді комиссары) Чиппева тайпасы, батпақты Кри тайпасы және осыдан кейін ауданды мекендейтін барлық үндістер. Алғашқы халықтар: шектеулі жер қоры және ақшалай өтемақы, ауыл шаруашылығы құралдары, білім. Канада: Жер құқығын; бейбітшілік, заң мен тәртіп туралы уәде және резервтердегі алкогольді пайдалануды шектеу туралы келісім 221 тамыз 1871 Манитоба Пост Адамс Арчибальд (Манитобаның лейтенант-губернаторы), Вемис Симпсон (инді комиссары) Чиппева тайпасы және бұдан кейін ауданды мекендейтін барлық үндістер. Алғашқы халықтар: шектеулі жер қоры және ақшалай өтемақы; ауыл шаруашылығы құралдары; білім. Канада: Жер құқығын; бейбітшілік, заң мен тәртіп туралы уәде және резервтердегі алкогольді шектеу туралы келісімге қол қойды. 1873 жылы 33 қазан Орман көлі Солтүстік-батыс бұрышы Александр Моррис (лейтенант губернатор), С. Дж. Доусон (инді комиссары) Ожибве индейлерінің Саултеукс тайпасы және осыдан кейін ауданды мекендейтін барлық индейлер. Бірінші халықтар алады: шектеулі резервтік жер және ақшалай өтемақы; ауыл шаруашылығы құралдары; Канада ресурстарды өндіру немесе қоныстандыру үшін қолданып жүрген жерлерден басқа жерлерге аң аулау және балық аулау құқығы; резервтегі мектептер. Канада: Жер құқығын; ресурстарды өндіру немесе отарлау үшін пайдаланылатын жерді жергілікті аңшылықтан / балық аулаудан қорғау және қорықтарда алкогольді шектеу келісім-шарты 4 15 қыркүйек 1874 Форт Кью-Аппелл, Форт Эллис, Суан көлі, Форт Пелли, Форт Уолш Александр Моррис (лейтенант-губернатор), Уильям Дж. Кристи (инді комиссары) Кри және Саультео индей тайпалары және бұдан кейін ауданды мекендейтін барлық индейлер. Бірінші халықтар алады: шектеулі резервтік жер және ақшалай өтемақы; ауыл шаруашылығы құралдары; ақшалай жәрдемақы оқ-дәрі, оқ, балет және балық аулау ауласының жіптері үшін жалпы сомасы жылына 750 доллар; Канада ресурстарды өндіру немесе қоныстандыру үшін қолданып жүрген жерлерден басқа жерлерге аң аулау және балық аулау құқығы; резервтегі мектептер. Канада: Жерге құқық; ресурстарды өндіру немесе қоныстану үшін пайдаланылатын жерді жергілікті аңшылықтан / балық аулаудан қорғау және резервацияларда алкогольді шектеу. 5 келісім 20 қыркүйек 1875 (қосылулар ақпанда 1889) Берен өзені, Норвегия үйі, Гранд-Рапидс Александр Моррис (лейтенант-губернатор), Джеймс Маккей (инді комиссары) Саултеукс және батпақты кри тайпалары, және осыдан кейін ауданды мекендейтін барлық басқа үндістер. Бірінші халықтар алады: шектеулі резервтік жер және ақшалай өтемақы; ауыл шаруашылығы құралдары; ақшалай жәрдемақы оқ-дәрі, оқ, баль, және балық аулау желісі үшін жалпы сомасы 300 доллар / жыл; аулауға және балық аулауға құқық берілген жерлер, Канада ресурстарды өндіру немесе қоныстандыру үшін қолданылғаннан басқа; бірінші халықтар қалаған кезде және Канада орынды деп тапқан кезде резервтегі мектептер. Канада: Жерге құқық; ресурстарды өндіру немесе қоныстану үшін пайдаланылатын жерді жергілікті аңшылықтан / балық аулаудан қорғау; резервацияларда алкогольді шектеу; және резервацияларда мектепті толық бақылау. Келісім 628 тамыз 1876 (қосылу 9 қыркүйек 1876 ж. және ақпан 1889) Форт Карлтон, Форт Питт Александр Моррис (лейтенант-губернатор), Джеймс Маккей (инді комиссары), Уильям Дж. Кристи (инді комиссары) Индиандықтардың жазық және Вуд Кри тайпалары және бұдан кейін ауданды мекендейтін барлық басқа үндістер. Бірінші халықтар алады: шектеулі резервтік жер және ақшалай өтемақы; ауыл шаруашылығы құралдары; оқ-дәрі, ату, балет және балық аулау желісі үшін ақшалай жәрдемақы жылына 1500 доллар; Канада ресурстарды өндіру немесе қоныстандыру үшін қолданып жүрген жерлерден басқа жерлерге берілген жерлерге аң аулау және балық аулау құқығы; Бірінші халықтар қалаған және Канада орынды деп тапқан жағдайда резервтегі мектептер; дәрі-дәрмек қорасы шарты жүзеге асырылады; Канада індет немесе ашаршылыққа көмек көрсету үшін қосымша көмек алады: Жер құқығы; ресурстарды өндіру немесе қоныстандыру үшін пайдаланылатын жерле�...

Үкімет

Патшалық биліктің мақсаты - кеңейту мен көшу болды. Келісімдер тері саудасы аумағына жаңа қоныс аударушы қоғамның орналасуына мүмкіндік берді. Санды келісімшарттардың жазбаша шарттарында айтылғандай, Тақ алғашқы халықтар мен оның патшалығы арасындағы "бейбітшілік пен ізгі ниетті" қалаған. Корольдік көзқарас бойынша, келісімдер алғашқы халықтардың аумағын "садақа мен қайырымдылық" үшін айырбастау туралы келісім болды. Бұл тіл алғашқы халықтарды мемлекеттің қамқорлығына және қорғауына ие етеді. Осы келісімдер арқылы Канада доминионы батысқа және солтүстікке қарай кеңейіп қана қоймай, сонымен қатар алғашқы халықтар жаңа экономикаға көшуі мүмкін болды. Алғашқы халықтар енді көшпелі өмір салтына тәуелді болмайды, керісінше, ауыл шаруашылығы және басқа да кәсіпкерлік құралдар арқылы батыс қоныстану қоғамына бейімделіп, кіріктіре бастайды. Келісім жасаушылар үшін келісімдер негізінен жер мен жеке тұлғаның пайдалы сауда алмасуы болды.

Алғашқы халықтар

Бастапқыда, алғашқы халықтар келісімдер өздерінің қауымдастықтарының қажеттіліктерін қанағаттандыруға және өздері, Корольдік пен Канаданың барлық тұрғындары арасындағы өзара құрмет пен түсіністікті арттыруға мүмкіндік береді деп ойлады. Келісімдерге қол қою барысында алғашқы халықтар өздерінің келісімдері мәңгілік деп сенді және осыған сенуге көптеген себептері болды. Мысалы, 6-шы келісімге қол қою кезінде келіссөздер кезінде шындықты айту керек деп, қол қою алдында саңылаулау рәсімін өткізді.

Мұра

1981 жылы Квебектен басқа барлық провинциялар конституциялық түзетуді қабылдады, оның ішінде Канаданың жергілікті халықтарының бұрынғы келісімдермен бекітілген құқықтары қайталанды (35-тарау). Кейінгі әрекеттер (Мейкк көлі келісім, Шарлоттаун келісім) Квебек үкіметін кейбір конституциялық ережелермен, мысалы Квебекті "өзгеше қоғам" ретінде танумен, бірінші халықтардың қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Көптеген аборигендер көшбасшылары бұл қайта келіссөздерді Канада конституциясын патриоттық ету процесі 1970 жылдары басталғаннан бері олар үшін күшейтілген құқықтар мен өкілеттіктерді және танылуын бекітудің қолайлы уақыты деп тапты. Ньюфаундленд пен Манитоба әлі күнге дейін Мич көлі келісімін қол қоймаған жалғыз провинциялар болғандықтан, Манитобадағы алғашқы халықтар топтары сол кездегі Red Sucker Lake First Nation басшысы және Манитобаның заң шығарушы ассамблеясының мүшесі Элиджа Харпердің заң шығарушы маневрлерімен келісімді ратификациялауды кешіктірді. Кейін 1995 жылы Квебектің тәуелсіздік туралы референдумы кезінде дау туындады, провинциялық және жергілікті халықтардың Канадамен одақ құруға немесе оны сақтауға құқығы туралы әртүрлі көзқарастар болды, бірақ алғашқы халықтар өздерінің ресми келісім-шарт серіктесі - Канаданың Корольдігімен келісім-шарттарды өзгерту туралы ерікті түрде келісуі керек деген дау ешқашан болған емес. 2010 жылы Канада Біріккен Ұлттар Ұйымының Түпкүлгі халықтардың құқықтары туралы декларациясына қол қойды. 2011 жылы және 2012 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы федералды үкіметті Аттавапискат туралы сынға алды. 2012 жылы Канаданың Федералды соты Даниельс пен Канаданың арасындағы сотта 200 000 резервациядан тыс алғашқы халықтар мен 400 000 метис 1867 жылғы Конституция туралы заңның 91-24 тармағына сәйкес "индейлер" деп шешті. Бұлар алғашқы халықтар ассамблеясында ресми түрде өкілдік етпеді, бұған дейін федералды үкімет "индейлерге" қатысты барлық мәселелерде беделді сөйлеуді болжаған болатын. 2012 жылы Idle No More қозғалысы және одан кейінгі Аттавапискат алғашқы ұлысының басшысы Тереза Спенс келісімдер тікелей Корольдік жүгінуге мүмкіндік береді деген пікірді қоғам назарына әкелді. Бас Спенс министрлік жерлер мен суларды және экологиялық мәселелерді бақылаудан алу үшін федералды үкіметтің бақылауын алып тастау туралы кабинетінің әрекетіне тікелей Корольдік назар аударуды талап етті. Оппозициялық партиялар Спенс бас шабуылға тоқтату туралы келісімге келгеннен кейін, тікелей Корольдік жүгіну қағидасын қолдаған құқықтық талдауды Канаданың Либералды партиясының уақытша басшысы Боб Рэй және басқалар қатаң қолдады. Idle No More өзінің құқықтық сараптамасын Памела Палматер арқылы ұсынды. Оның талдауы Мэтью Кун Коуменен ұқсас болды, ол Крюлердің Ұлы Кеңесінің позициясын Квебек егемендігі қозғалысының және оның бірінші халықтар аумағын алып, Конфедерациядан кету өкілеттігінің ғылыми талдауында қорытындылады. Оның талдауы да, Пальматер де тең серіктестер арасындағы келісімдерді ерікті түрде қайта келісу қажеттігін және Таққа шағымданудың кез келген жолын кесудің мүмкін еместігін атап көрсетеді. 2024 жылы APTN "Келісім жолы" атты Канаданың түпкүлдік халықтарына келісімдер мен олардың әсері туралы деректі фильмдер сериясын көрсетті.